Məktəbdə “5”, imtahanda “3”: Hansı daha realdır?

Təhsil sistemində qiymətləndirmə meyarlarında ciddi uyğunsuzluq diqqəti çəkir. 

Sosial mediada attestatda “3” qiymət alan şagirdin buraxılış imtahanında yüksək nəticə göstərməsi yayımlanıb. Digər tərəfdən, rəsmən bəyan edlib ki, attestatında “5” alan abituriyentlərin bir qisminin imtahan nəticələrində fərqlər mövcuddur. Attestat qiymətləri ilə imtahan nəticələri arasındakı uyğunsuzluğun səbəbləri nədir? 

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlama verən təhsil eksperti Əmrah Həsənli bildirdi ki, şagirdin attestat qiymətlərinə bir çox amil təsir edir: 

“Məktəbdaxili qiymətləndirmə ilə mərkəzləşdirilmiş qiymətləndirmə arasında dəyərləndirmə fəlsəfəsi və mexanizmi tamamilə fərqlidir. Məktəblərdə şagirdlərə verilən qiymətlər çox zaman onların davamiyyəti, gündəlik tapşırıqlara münasibəti, müəllimlə ünsiyyəti və digər formal göstəricilər üzərindən formalaşır. 

Hətta bəzi hallarda sosial amillər və qeyri-rəsmi münasibətlər də qiymətləndirməyə təsir edir. Bu isə o deməkdir ki, attestat qiymətləri real bilik və bacarığın obyektiv göstəricisi olmaya bilər”. 

Onun sözlərinə görə, digər tərəfdən, Dövlət İmtahan Mərkəzinin keçirdiyi imtahanlar daha standartlaşdırılmış və vahid ölçü meyarlarına əsaslanan modellərlə aparılır:

“Lakin bu imtahanlar yalnız bilik yoxlaması deyil, həm də psixoloji davamlılıq, vaxtın idarə olunması, stress altında düşünmə və strateji yanaşma kimi bacarıqları ölçür. Belə olan halda məktəbdə “3” qiyməti almış, lakin ciddi şəkildə fərdi şəkildə imtahana hazırlaşmış və bu şəraitə uyğunlaşma bacarığı formalaşmış bir şagird yüksək nəticə göstərə bilir. 

Əksinə, məktəbdə tədris ili ərzində  “5” qiymət almış, lakin imtahanın gedişatına psixoloji və metodiki baxımdan hazır olmayan şagird gözlənilən nəticəni göstərə bilmir. 

Bu ziddiyyətin kökündə dayanan başqa bir mühüm amil isə tədrisdə kənar hazırlıq, yəni repetitorluq sistemidir. Reallıq budur ki, bu gün bir çox şagird məktəb tədrisi ilə kifayətlənmir. Əsas diqqət fərdi hazırlığa yönəlir və imtahana hazırlıq prosesi ayrı bir paralel təhsil sisteminə çevrilib. Bu da o deməkdir ki, attestat qiyməti sırf məktəb mühitindəki fəaliyyətə görə formalaşırsa, qəbul balı daha fərqli və geniş çərçivədə hazırlığın məhsuludur”. 

Ekspert qeyd edib ki, attestat qiymətləri şagirdlərin real biliyini deyil, daha çox sinifdəki davranış, davamiyyət və müəllim subyektivliyini əks etdirir: 

“Məsələ yalnız qiymət fərqində deyil, qiymətləndirmə fəlsəfəsindədir. Məktəbdə şagirdin ilboyu öyrənmə prosesi izlənir, DİM imtahanında isə bir neçə saatlıq performans dəyərləndirilir. Bu fərqli yanaşmaların eyni nəticəni verməsi isə praktik olaraq mümkün deyil. Nəticə etibarilə, burada əsas məsələ konkret kiminsə “3”, ya da “5” alması deyil, ümumilikdə təhsilin keyfiyyətinə dair etibarlı qiymətləndirmə modelinin olmamasıdır. 

Əgər məktəbdə verilən qiymətlər real öyrənməni əks etdirmirsə, bu, həm şagirdin gələcəyinə, həm də təhsil sisteminin reputasiyasına zərər vurur. Ona görə də həm məktəbdaxili qiymətləndirmənin obyektivliyi gücləndirilməli, həm də məktəb və mərkəzləşdirilmiş imtahan sistemi arasında daha uyğunluq yaradılmalıdır. 

Bu cür ziddiyyətli nəticələr bizə bir daha göstərir ki, təhsildə əsas məqsəd “qiymət” deyil, real öyrənmə və bacarıq formalaşdırmaqdır. Əgər sistem yalnız qiymətlərlə ölçülürsə, bu zaman ciddi keyfiyyət böhranı yaşanır”. 

Gülər 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Attestat Əmrah Həsənli buraxılış imtahanı