Meyvə və tərəvəzlər 60 il əvvəlkindən daha dadsızdır

Meyvə və tərəvəzlərin tərkibində əvvəlki dövrlərlə müqayisədə xeyli az qida maddəsi ola bilər.

Yeni araşdırmaya görə, kənd təsərrüfatı məhsullarında bir sıra vacib mineral və vitaminlərin miqdarı 20–50 faiz azalıb. Tədqiqatçılar bunun əsas səbəblərindən biri kimi torpağın keyfiyyətinin pisləşməsini göstərirlər.

Bu barədə NYP nəşri məlumat yayıb.

Bu nəticəyə Britaniyanın Deep Science Ventures tədqiqat şirkətinin mütəxəssisləri gəliblər. Onların məlumatına görə, hazırda ABŞ-da yetişdirilən meyvə və tərəvəzlərdə C vitamini, kalsium və dəmir də daxil olmaqla, orqanizm üçün həyati əhəmiyyət daşıyan qida maddələrinin miqdarı azalıb.

Mis, maqnezium və kalium kimi bəzi mineralları 1960-cı illərdəki qədər qəbul etmək üçün indi insanlara iki dəfə çox meyvə və tərəvəz yemək lazım gələ bilər. Vacib qida maddələrinin azalması çörək, taxıl məhsulları, alma, noxud və kök kimi məhsullarda da müşahidə olunub.
“60 il ərzində ərzaq təhlükəsizliyini kalori miqdarına görə qiymətləndirmişik… Bu göstəricilər üzrə təsirli nəticələr əldə etmişik”, – hesabatın müəlliflərindən biri Uill Sammers yazıb.

Tədqiqatçı əlavə edib ki, bütün bu müddət ərzində qidaların tərkibindəki faydalı maddələr tədricən azalıb, lakin bu proses diqqətdən kənarda qalıb.
1960-cı illərdə “yaşıl inqilab” adlandırılan proses başlayandan sonra kənd təsərrüfatında dünya üzrə ərzaq istehsalı və taxıl məhsullarının məhsuldarlığı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Lakin araşdırma müəlliflərinin fikrincə, əsas diqqət məhsulun qida dəyərinə deyil, istehsal həcminə yönəldilib.

Nəticədə alimlərin “gizli aclıq” adlandırdığı problem yaranıb. İnsan kifayət qədər kalori qəbul etsə də, orqanizmdə zəruri vitamin və minerallar çatışmaya bilər. Tədqiqatçıların qiymətləndirməsinə görə, dünyada təxminən iki milyard insan bu cür qeyri-kafi qidalanmadan əziyyət çəkir.
Vəziyyəti sənaye üsulu ilə dərindən emal edilmiş qidaların yayılması daha da ağırlaşdırır. Belə məhsullar çox vaxt yüksək kalorili olsa da, orqanizmi kifayət qədər vacib qida maddələri ilə təmin etmir. Nəticədə “qeyri-kafi qidalanmanın üçqat yükü” adlandırılan vəziyyət yaranır. Bu zaman piylənmə orqanizmdə mikroelement çatışmazlığı ilə eyni vaxtda müşahidə oluna bilər.

Dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün tədqiqatçılar qida məhsullarının tərkibinə dair tarixi məlumat bazalarını və kənd təsərrüfatı bitkilərinin arxivlərini müqayisə ediblər. Onlar, xüsusilə, 160 il ərzində toplanmış buğda nümunələrini araşdırıblar.
Əldə olunan nəticələr bir sıra mühüm ərzaq məhsullarında mineralların və zülalın miqdarının sistemli şəkildə azaldığını göstərir. Bəzi hallarda azalma 20–50 faizə çatıb.
Problemin nəticələri təkcə qidalanma ilə məhdudlaşmır. Araşdırma müəlliflərinin məlumatına görə, mikroelement çatışmazlığı əmək məhsuldarlığının azalması və səhiyyə xərclərinin artması səbəbindən bəzi ölkələrə hər il ümumi daxili məhsulun 3 faizinədək məbləğində iqtisadi zərər vura bilər.

Qida maddələrinin çatışmazlığı xroniki xəstəliklərin, hamiləlik zamanı ağırlaşmaların və uşaqların inkişafında problemlərin yaranması riskini də artırır.
Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, qarşıdakı onilliklərdə vəziyyət daha da pisləşə bilər. Risk amilləri sırasında atmosferdə karbon qazının konsentrasiyasının artması, torpaqların deqradasiyası və əsasən məhsuldarlığın yüksəldilməsinə yönəlmiş kənd təsərrüfatı siyasəti göstərilir.

Problemin həlli üçün araşdırma müəllifləri ərzaq təhlükəsizliyinə yanaşmanın dəyişdirilməsini təklif edirlər. Onların fikrincə, yalnız qidanın əlçatanlığı və miqdarı deyil, həm də qida dəyəri qiymətləndirilməlidir.
Digər təkliflər arasında məhsullardakı qida maddələrinin miqdarını izləyən ümummilli monitorinq sistemlərinin yaradılması və torpaqda üzvi maddələrin bərpasına yönəlmiş əkinçilik üsullarının genişləndirilməsi var.

Tədqiqatçıların fikrincə, torpağın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması təkcə insanların sağlamlığına deyil, fermerlərə də fayda verə bilər. Bu, məhsulun keyfiyyətini yüksəltməklə yanaşı, kənd təsərrüfatının iqtisadi dayanıqlığını da gücləndirə bilər.

AzPost.az