Milli maraqlar, xarici təzyiqlər və strateji balans RAKURS

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyasının iclasları qlobal siyasətdə mövcud fay xətlərini, dövlətlərin bir-birinə olan münasibətlərini və beynəlxalq güc balansını aydın şəkildə nümayiş etdirən əsas müstəvidir. Xüsusilə Yaxın Şərqdə eskalasiyanın artması, İran ətrafında gərginliyin dərinləşməsi və supergüclərin qarşılıqlı ittihamları fonunda qlobal geostrateji arxitektura ciddi sınaq qarşısındadır.

Belə bir mürəkkəb şəraitdə Azərbaycan Respublikası xarici siyasətində mütləq suverenliyə, milli maraqlara və praqmatik balansa söykənən müstəqil xətt yürüdür. Lakin müəyyən xarici dairələrin və media mərkəzlərinin Bakının bu müstəqil kursunu hədəf alması, Azərbaycanı İslam dünyası və ya strateji müttəfiqi Türkiyə ilə qarşı-qarşıya gətirmək cəhdləri xüsusi analitik təhlil tələb edir.

Qlobal diqqətin Yaxın Şərqdəki hərbi münaqişələrə və İran ətrafındakı eskalasiyaya yönəldiyi bir vaxtda Azərbaycanın prioritetləri tamamilə aydındır: milli təhlükəsizliyin qorunması, regional sabitlik və beynəlxalq hüquq normallarına riayət olunması.

Azərbaycan hər zaman dövlətlərin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini beynəlxalq münasibətlərin toxunulmaz prinsipi hesab edir. Hər bir müstəqil dövlət kimi, Azərbaycan da hansı ölkə ilə hansı səviyyədə diplomatik, iqtisadi və ya hərbi-texniki əməkdaşlıq quracağını öz milli maraqları əsasında müəyyənləşdirir. Bu, BMT Nizamnaməsinin dövlətlərin suveren bərabərliyi prinsipinə tam uyğundur.

Niyə Azərbaycan?

Xüsusilə Qərbdəki bəzi ermənipərəst mərkəzlər və regional rəqiblər Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə artan nüfuzunu həzm edə bilməyərək, süni informasiya manipulyasiyalarına əl atırlar. Azərbaycanı İslam aləmindən təcrid etmək cəhdləri tamamilə əsassızdır. Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) fəal üzvüdür və Fələstin məsələsi də daxil olmaqla, İslam dünyasını narahat edən fundamental problemlərdə hər zaman beynəlxalq hüquqa və iki dövlətli həll variantına ("Two-State Solution") dəstək nümayiş etdirib. Bakının digər dövlətlərlə praqmatik iqtisadi-enerji əlaqələrini din və ya ideologiya müstəvisinə çəkərək qarayaxma kampaniyası aparmaq bəzi ideoloji mərkəzlərin manipulyativ alətidir.

Azərbaycan ilə Türkiyə arasındaki münasibətlər Şuşa Bəyannaməsi ilə rəsmiləşmiş mütləq müttəfiqlik və strateji tərəfdaşlıq səviyyəsindədir. İki ölkənin xarici siyasətində bəzi konyuktur fərqlilikləri qabardaraq "Bakı və Ankara qarşı-qarşıya gəlir" tezisini formalaşdırmağa çalışanlar iki məqamı unudurlar. Birincisi, müttəfiqlik hər iki dövlətin suveren qərarlarına hörməti tələb edir. İkincisi, Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində Bakı və Ankara Türk dünyasının inteqrasiyasında birgə hərəkət edən əsas iki drayverdir.

Azərbaycanın geostrateji mövqeyi - Avropa ilə Asiyanın, Şimal ilə Cənubun kəsişməsində yerləşməsi - ölkəyə bloklara qoşulmamaq və çoxşaxəli (multi-vector) diplomatiya yürütmək məcburiyyəti və üstünlüyü verir. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş olmaqla yanaşı, Qlobal Cənub və Şərq ölkələri ilə də geniş ticarət-logistika əlaqələrinə malikdir. Yaxın Şərqdəki müharibələr və digər geosiyasi böhranlar fonunda Azərbaycanın təşəbbüskarı olduğu nəqliyyat koridorları (Orta Dəhliz, Şimal-Cənub) qlobal ticarətin kəsintisizliyini təmin edən təhlükəsiz limana çevrilir.

Suverenliyin üç sütunu

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində yaşanan qlobal turbulenslik, supergüclər arasında dərinləşən qarşıdurmalar və Yaxın Şərqdən Şərqi Avropayadək uzanan hərbi-siyasi böhranlar fonunda dövlətlərin suverenliyini qoruması mürəkkəb xarakter alıb. Belə bir şəraitdə Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət strategiyası ideoloji və ya konyuktur amillərə deyil, üç fundamental sütuna söykənir: milli dövlət maraqları, iqtisadi müstəqillik və daxili sabitlik. Birincisi, xarici siyasətin ana xətti: mütləq suverenlik və şaxələndirilmiş diplomatiya. Azərbaycanın xarici siyasətinin ana xəttini mütləq suverenliyin qorunması və bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq təşkil edir. Bakı heç bir geostrateji qütbün vassalına çevrilmədən, öz xarici kursunu sırf milli maraqları çərçivəsində tənzimləyir.

İkincisi, bloklara qoşulmama və şaxələndirmə. Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatına sədrlik dövründə formalaşdırdığı neytrallıq və ədalətli beynəlxalq nizam prinsiplərinə sadiqdir. Ölkə həm Qərb, həm Şərq, həm də Qlobal Cənub dövlətləri ilə müstəqil dialoq platforması qurub.

Üçüncüsü, təzyiqlərə qarşı qətiyyət. Qərbdəki bəzi ermənipərəst mərkəzlərin və ya regional rəqiblərin qərəzli kampaniyalarına qarşı Azərbaycan təmkinli, lakin adekvat cavab strategiyası nümayiş etdirir. Bakının diplomatik tərəfdaşlıqları hansısa üçüncü ölkəyə qarşı deyil, öz milli təhlükəsizliyinə xidmət edir.

İqtisadi müstəqillik olmadan siyasi suverenliyin mövcud ola bilməyəcəyi prinsipini əsas tutan Azərbaycan xarici borclanmanı minimuma endirərək, özünü təmin edən resurs bazası yaradıb. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində əvəzolunmaz tərəfdaşdır. Cənub Qaz Dəhlizi və gələcəkdə "yaşıl enerji" eksportu Bakıya beynəlxalq masada ciddi diplomatik rıçaq verir.

Yaxın Şərqdəki müharibələr və digər nəqliyyat böhranları onunda Azərbaycanın mərkəzində durduğu Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutları Asiya ilə Avropa arasında ən təhlükəsiz və səmərəli ticarət xəttinə çevrilib. İqtisadi resursların şaxələnməsi Bakının xarici donorlardan və ya maliyyə təzyiqlərindən tam azad olmasını təmin edir.

Azərbaycanı regionun digər dövlətlərindən fərqləndirən ən mühüm amillərdən biri ölkədəki siyasi, sosial və konfessional sabitlikdir. Daxili sabitliyin sarsılmazlığı xarici güclərin ölkə daxilində "rəngli inqilablar" və ya dini-etnik qarşıdurmalar yaratmaq cəhdlərinin qarşısını alan əsas qalxandır. 44 günlük Vətən Müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri göstərdi ki, cəmiyyət milli ideallar və dövlətçilik maraqları ətrafında tək bir yumruq kimi birləşib. Bu unikal həmrəylik xarici təzyiqlərə qarşı dövlətin ən güclü geopolitik sığortasıdır.

Azərbaycanın xarici siyasətinin arxitekturasında müttəfiqlik münasibətləri xüsusi yer tutur. Şuşa Bəyannaməsi ilə rəsmiləşən bu ittifaq Cənubi Qafqazda təhlükəsizliyin və çəkindirici gücün baş zəmanətçisidir. Bakı Türk dünyasının hərbi, iqtisadi və siyasi inteqrasiyasını sürətləndirən əsas drayverlərdən biridir. Bu, Azərbaycana regional güc mərkəzi olmaqla yanaşı, qlobal müstəvidə də kollektiv nüfuz qazandırır.

Azərbaycanın xarici siyasətinin uğuru onun praqmatik, real siyasətə söykənən və tam suveren xarakterindədir. Ölkə başqalarının geostrateji oyunlarında alət olmaqdan imtina edərək, öz milli maraqlarını şərtləndirən, sülhün və logistikanın açar dövləti rolunu oynayır. Güclü iqtisadiyyat, sarsılmaz daxili sabitlik və çevik diplomatiya Azərbaycanın müstəqil inkişaf yolunun əbədi zəmanətidir.

BMT Baş Assambleyası müstəvisində gedən gərgin polemikalar və Yaxın Şərqdəki alovlanan münaqişələr göstərir ki, ideoloji və ya tərəfkeş siyasət yürütmək dövlətləri böhranların içinə çəkir. Azərbaycanın xarici siyasətinin ana xətti isə emosiyalara və ya xarici təzyiqlərə deyil, milli dövlət maraqlarına, iqtisadi müstəqilliyə və daxili sabitliyə söykənir.

Bakını xarici güclərin poliqonuna çevirmək, onu İslam dünyası və ya Türkiyə ilə qarşı-qarşıya qoymaq cəhdləri Azərbaycan dövlətinin praqmatik, çevik və suveren siyasəti qarşısında hər zaman uğursuzluğa məhkumdur.

V.VƏLİLİ