Milli Qurtuluş: Müstəqilliyimizin əbədi təməli ŞƏRH

Müstəqilliyin bərpası hər bir xalqın tarixində ən ali, müqəddəs və şərəfli məqam olsa da, 1991-ci ilin oktyabrında bu müqəddəs addımı atan Azərbaycan dərhal müasir tarixinin ən ağır, xaotik və sınaqlarla dolu dövrünə qədəm qoydu. SSRİ-nin süqutundan sonra ölkə xarici təcavüz, daxili siyasi böhran və tam iqtisadi çöküşün eyni vaxtda yaşandığı dalğalı bir girdaba sürükləndi. Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycanın mövcudluğunu bir dövlət olaraq təhlükə altına salan daxili və xarici problemlər dövlətçilik institutlarını tamamilə iflic vəziyyətinə gətirmişdi.
Ölkənin üzləşdiyi ən dağıdıcı və birbaşa təhlükə Ermənistanın hərbi təcavüzü və Qarabağın işğalı idi. Müstəqilliyini yeni elan etmiş respublikanın nizami və mərkəzləşdirilmiş ordusu yox dərəcəsində idi; müdafiə xətti əsasən pərakəndə fəaliyyət göstərən könüllü batalyonların üzərinə düşürdü. Hərbi rəhbərlikdəki səriştəsizlik, vahid komandanlığın olmaması və cəbhədəki hərbi uğursuzluqlar torpaqların ard-arda itirilməsinə səbəb oldu. Bu isə ölkədə yüz minlərlə insanın doğma yurdundan didərgin düşərək qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə gəlməsi ilə nəticələndi. Humanitar böhran paytaxt Bakı başda olmaqla bütün ölkədə sosial gərginliyi son həddə çatdırdı.
Cəbhədəki hərbi fəlakətlər daxildəki siyasi xaosu daha da alovlandırırdı. Gənc respublikada hakimiyyət uğrunda mübarizə dövlət maraqlarını üstələmişdi. Hökumət kabinetləri tez-tez dəyişir, daxili qruplaşmalar və bəzi hərbi birləşmələr mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaqdan imtina edirdilər. 1993-cü ilin yayına qədər bu gərginlik pik həddə çatdı və ölkəni vətəndaş müharibəsinin astanasına gətirdi. Gənc dövlətin idarəçilik aparatının iflic olması, hüquq-mühafizə sisteminin zəifliyi küçələrdə silahlı qrupların at oynatmasına, cinayətkarlığın və anarxiyanın baş alıb getməsinə şərait yaratmışdı. Dövlət institutları tamamilə inamını itirmişdi.
Bu hərbi-siyasi böhranın fonunda iqtisadiyyat tam mənada iflas etmişdi. Sovet dövründən qalan vahid iqtisadi planlaşdırma və təchizat zəncirinin qırılması Azərbaycanın sənaye və kənd təsərrüfatı müəssisələrini dayanma nöqtəsinə gətirdi. Zavod və fabriklər bağlanır, kütləvi işsizlik dalğası böyüyürdü. Milli valyuta olan manat sürətlə dəyərdən düşür, hiperinflyasiya əhalinin yığımlarını heçə endirirdi. Mağazalarda ən zəruri ərzaq məhsullarının tapılmadığı, çörək növbələrinin saatlarla uzandığı, enerji və qaz təminatının kəsildiyi bir dövrdə insanlar sadəcə fiziki olaraq sağ qalmaq mübarizəsi aparırdılar. Beynəlxalq arenada isə Azərbaycan uzun müddət diplomatik təcrid vəziyyətində qaldı. Ölkənin zəngin təbii resursları olsa da, daxili qeyri-sabitlik səbəbindən heç bir xarici investor Bakı ilə ciddi müqavilə imzalamağa cəsarət etmirdi.
1993-cü ilin iyun ayında Gəncədə baş verən hərbi qiyam və silahlı qarşıdurma ölkəni tam mənada uçurumun kənarına gətirdi. Dövlət idarəçiliyinin itirilməsi, qardaş qırğını təhlükəsi və xarici qüvvələrin Azərbaycanı parçalamaq planları dövlətin varlığını sıfıra endirmək üzrə idi. Məhz belə bir geosiyasi fəlakət anında xalq öz gələcəyini xilas etmək üçün yeganə çıxış yolunu böyük dövlət xadimi Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıtmasında gördü. Xalqın təkidli tələbi və dəvəti ilə 1993-cü il iyunun 9-da Bakıya gələn Heydər Əliyev iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. Məhz bu hadisə ölkənin müasir tarixində dönüş nöqtəsi - Milli Qurtuluş Günü oldu.
15 İyun sadəcə bir təqvim dəyişikliyi və ya siyasi rəhbərliyin növbəti dəfə formalaşması hadisəsi deyildi; bu gün Azərbaycan dövlətçiliyinin ölüm hökmünün ləğv edildiyi andır. Heydər Əliyevinin Ali Sovetin sədri seçilməsi ilə ilk növbədə ölkədəki vətəndaş müharibəsi təhlükəsinpackage qarşısı alındı, qanunsuz silahlı qruplaşmalar silahsızlaşdırıldı və dövlət intizamı bərpa olundu. Qısa müddətdə daxili sabitliyin təmin edilməsi, cəbhədə atəşkəsin əldə olunması dövlət quruculuğu prosesinə başlamağa imkan verdi. Bu qurtuluş olmasaydı, nəinki müstəqilliyin qorunması, ümumiyyətlə, Azərbaycan adlı dövlətin dünya xəritəsindən silinməsi qaçılmaz olacaqdı.
Milli Qurtuluş Gününün yaratdığı bu fundamental sabitlik zəmini Azərbaycanın gələcək bütün uğurlarının bünövrəsinə çevrildi. Məhz bu tarixi qayıdışdan sonra daxili nizama güvənən xarici dövlətlər və böyük şirkətlər Azərbaycanla iqtisadi əməkdaşlığa cəsarət etdilər. 1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" ilə ölkənin iqtisadi müstəqilliyinin əsası qoyuldu, ordu quruculuğunda nizami mərhələyə keçildi və Azərbaycan beynəlxalq təcriddən çıxaraq etibarlı tərəfdaş kimi tanındı. 15 İyun xalqın öz dövlətinə olan inamını yenidən bərpa etdiyi, milli birlik və həmrəyliyin rəsmi fəlsəfəyə çevrildiyi tarixdir.
Bu gün 15 İyun tarixinin mahiyyətinə nəzər salarkən onun sadəcə keçmiş fəlakətlərdən qurtulma günü olmadığını, həm də gələcək böyük Zəfərlərin başlanğıc nöqtəsi olduğunu aydın görürük. Əsası Milli Qurtuluş Günü ilə qoyulan güclü dövlətçilik strategiyası, sarsılmaz daxili sabitlik və milli birlik xətti illər sonra Azərbaycanı öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməyə qadir olan qüdrətli bir dövlətə çevirdi. Bu baxımdan, 15 İyun xalqımızın milli azadlıq və dövlətçilik salnaməsinin ən şərəfli səhifələrindən biri, müstəqilliyimizin əbədiliyinin ən böyük təminatıdır.

Səbinə Əliyeva
YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi