Milli Təhlükəsizliyin təminatında hüquq mühafizə orqanlarının rolu ŞƏRH

Müasir dövrdə dövlətlərin möhkəmliyi, ictimai-siyasi sabitliyi və vətəndaşların rifah şəraitində yaşaması birbaşa olaraq milli təhlükəsizlik sisteminin effektivliyi ilə şərtlənir. Bu sistemin əsas dayaqlarından biri isə hüquq-mühafizə orqanlarıdır. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, daxili sabitliyi qorumağa qadir olmayan dövlətlər xarici təhdidlər qarşısında da davamlı mövqe sərgiləyə bilmirlər. ABŞ, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsrail və digər inkişaf etmiş ölkələrin təhlükəsizlik modellərində hüquq-mühafizə və xüsusi xidmət orqanları dövlətin suverenliyinin, konstitusiya quruluşunun və ictimai-siyasi sabitliyin əsas dayaqları kimi çıxış edir. Bu ölkələrdə hüquq-mühafizə strukturları yalnız cinayətkarlıqla mübarizə aparan mexanizm deyil, həm də hibrid təhdidlərə, daxili sabitliyi sarsıtmağa yönəlmiş ideoloji və informasiya təsirlərinə qarşı önləyici sipər rolunu oynayır. Tarixi təcrübə sübut edir ki, hüquqi nəzarət mexanizmləri zəif olan, təhlükəsizlik institutları parçalanmış dövlətlər xarici müdaxilələrə və daxili xaosa daha açıq olur. Bu baxımdan hüquq-mühafizə orqanları müasir dövrdə dövlətlərin davamlılığını təmin edən strateji institutlar kimi qəbul edilir.

Azərbaycan Respublikası qlobal siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik proseslərinin bir parçası olaraq həm xarici təhdidlərin, həm də daxili risk faktorlarının təsiri altındadır. Geosiyasi mövqeyi, enerji resursları, regional liderlik iddiası və müstəqil siyasət kursu ölkəmizi müxtəlif maraqların hədəfinə çevirir. Belə bir şəraitdə hüquq-mühafizə və xüsusi xidmət orqanlarının peşəkarlığı, çevikliyi və dövlətə sədaqəti həlledici əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan polisinin fəaliyyəti ictimai asayişin qorunması ilə məhdudlaşmır; bu qurum dövlət təhlükəsizliyinin daxili sütunlarından biri kimi çıxış edir. Son illər ərzində hüquq-mühafizə sistemində aparılan institusional islahatlar, kadr hazırlığı, texnoloji təminat və beynəlxalq əməkdaşlıq polis orqanlarının peşəkarlıq səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəltmişdir. Polisin çevik əməliyyat tədbirləri nəticəsində ölkəmizdə ictimai-siyasi sabitlik qorunur, qanunsuz aksiyalar, kütləvi iğtişaşlar və mümkün dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısı vaxtında alınır. Bu, yalnız hüquqi mexanizmlərin deyil, eyni zamanda yüksək peşəkar analiz və preventiv təhlükəsizlik yanaşmasının nəticəsidir. Dövlətçiliyə qarşı yönəlmiş hər hansı daxili pozucu fəaliyyətin erkən mərhələdə zərərsizləşdirilməsi Azərbaycan polisinin institusional qüdrətini nümayiş etdirir.

Təsadüfi deyil ki, bu gün Azərbaycan regionun ən təhlükəsiz ölkələrindən biri kimi tanınır. Vətəndaşlar və ölkəmizə səfər edən turistlər günün istənilən saatında sərbəst hərəkət edə bilir, bu isə ictimai asayişin real göstəricisidir.

Milli təhlükəsizlik sisteminin ayrılmaz hissəsi olan Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti (DTX) Azərbaycanın suverenliyinin, konstitusiya quruluşunun və strateji maraqlarının qorunmasında xüsusi rol oynayır. Müasir dövrdə xarici kəşfiyyat orqanlarının fəaliyyəti klassik üsullarla məhdudlaşmır; informasiya müharibəsi, ideoloji təsir, iqtisadi sabotaj və kibermüdaxilələr əsas təhdid alətlərinə çevrilib. DTX əməkdaşlarının peşəkarlığı məhz bu çoxşaxəli təhlükə mühitində özünü göstərir. Xarici kəşfiyyat strukturlarının ölkə daxilində agentura şəbəkəsi qurmaq cəhdlərinin ifşası, dövlət sirrlərinin qorunması, strateji obyektlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi Azərbaycanın milli təhlükəsizlik arxitekturasının möhkəmliyini sübut edir. Bu fəaliyyətlər, bir qayda olaraq, ictimaiyyətə açıq olmasa da, dövlətin dayanıqlığında həlledici rol oynayır.

Milli təhlükəsizlik mexanizminin mühüm komponentlərindən biri də Xarici Kəşfiyyat Xidmətidir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükələr yalnız birbaşa hərbi risklərlə məhdudlaşmır; siyasi proseslərin pərdəarxası dinamikası, regional və qlobal güc mərkəzlərinin planları, enerji və nəqliyyat marşrutları üzərindən aparılan rəqabət ciddi strateji risklər yaradır. Xarici Kəşfiyyat Xidməti bu risklərin vaxtında müəyyən edilməsi, qabaqlayıcı analizin aparılması və dövlət rəhbərliyinin dəqiq informasiya ilə təmin olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu xidmətin fəaliyyəti Azərbaycanın milli maraqlarının beynəlxalq müstəvidə qorunmasına, xarici təhdidlərin proaktiv şəkildə neytrallaşdırılmasına və dövlətin strateji manevr imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir.

Qloballaşma ilə paralel olaraq cinayətkarlığın formaları da dəyişmişdir. Kiber cinayətkarlıq, narkotiklərin beynəlxalq dövriyyəsi, insan alveri və transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq müasir dövrün əsas təhlükəsizlik problemləridir. Azərbaycan hüquq mühafizə orqanları bu çağırışlara adekvat cavab verən institusional potensiala malikdir. Xüsusilə kiber cinayətkarlıqla mübarizə sahəsində polis orqanlarının ixtisaslaşmış bölmələrinin fəaliyyəti diqqətəlayiqdir. Elektron fırıldaqçılıq, məlumatların qanunsuz ələ keçirilməsi və rəqəmsal təhlükəsizliyə yönəlmiş hücumların qarşısının alınması dövlətin informasiya təhlükəsizliyinin mühüm komponentidir.

Bu təhlükəsizlik sistemində Prokurorluq orqanları qanunun aliliyinin və hüquqi nəzarətin təminatçısı kimi çıxış edir. Prokurorluq orqanlarının fəaliyyəti hüquq mühafizə və xüsusi xidmət qurumlarının əməliyyat tədbirlərinin hüquqi çərçivədə aparılmasını təmin etməklə dövlətin legitimliyini möhkəmləndirir. Xüsusilə terrorçuluq, ekstremizm, dövlətə xəyanət, mütəşəkkil cinayətkarlıq və korrupsiya xarakterli cinayət işlərinin istintaqında prokurorluğun prinsipial və qətiyyətli mövqeyi milli təhlükəsizliyin hüquqi əsaslarını gücləndirir. Prokurorluğun prosessual nəzarət funksiyası cəzasızlıq mühitinin qarşısını alır və təhlükəsizlik sistemində institusional koordinasiyanı təmin edir.

Xüsusi ilə bildirmək lazımdır ki, narkomaniya və narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı aparılan sistemli mübarizə, eləcə də insan alverinə qarşı qətiyyətli əməliyyatlar Azərbaycanın beynəlxalq öhdəliklərinə sadiqliyini və hüquq mühafizə orqanlarının prinsipial mövqeyini nümayiş etdirir.

Azərbaycan hüquq mühafizə orqanlarının fərqləndirici cəhətlərindən biri onların dövlətə bağlılığı və vətənpərvərlik ruhudur. Bu, yalnız normativ sənədlərlə deyil, praktik fəaliyyətlə təsdiqlənir. Xidməti borcunu yerinə yetirərkən həyatını riskə atan, bəzən isə şəhid olan əməkdaşların nümunəsi hüquq mühafizə sisteminin mənəvi-ideoloji əsaslarını formalaşdırır.

Azərbaycan Respublikasında hüquq-mühafizə orqanlarının peşəkar və effektiv fəaliyyətinin arxasında güclü siyasi iradə və ardıcıl dövlət siyasəti dayanır. Prezident cənab İlham Əliyevin hüquq-mühafizə orqanlarına göstərdiyi xüsusi diqqət və qayğı bu sahənin milli təhlükəsizlik strategiyasında prioritet mövqeyə malik olduğunu təsdiqləyir. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə son illər hüquq-mühafizə və xüsusi xidmət orqanlarının maddi-texniki bazası əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilmiş, müasir texnologiyalarla təminat, xidmət infrastrukturunun yenilənməsi və idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində sistemli islahatlar həyata keçirilmişdir. Prezident cənab İlham Əliyev dəfələrlə öz çıxışlarında hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarının sosial rifahının, məişət və yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılmasının dövlət üçün prioritet olduğunu vurğulamışdır. Xidməti mənzillərin verilməsi, əməkhaqlarının artırılması, sosial təminat paketlərinin genişləndirilməsi və şəhid ailələri ilə qazilərə göstərilən xüsusi diqqət hüquq-mühafizə sistemində xidmət edən şəxslərin dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini nümayiş etdirir. Bu yanaşma təkcə sosial məsələ deyil, eyni zamanda milli təhlükəsizliyin insan amili üzərində qurulan strateji konsepsiyasının tərkib hissəsidir. Buna görə də Azərbaycan Respublikasında polis, Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti, Xarici Kəşfiyyat Xidməti və Prokurorluq orqanları vahid milli təhlükəsizlik sisteminin bir-birini tamamlayan strateji sütunları kimi çıxış edir. Bu qurumların peşəkar, koordinasiyalı və vətənpərvər fəaliyyəti dövlətçiliyin qorunmasını, ictimai sabitliyin təminini və Azərbaycanın təhlükəsiz gələcəyinin möhkəmləndirilməsini təmin edən əsas amillərdəndir.

Ramiz Alıyev

İnsan Alverinə Qarşı Mübraizə Təşkilatının sədri