Minerva geyinir Bir rəsmin dedikləri

"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı sənətşünas Fizzə Nurizadədir. Müsahibimizlə Lavinia Fontananın "Minerva geyinir" əsərindən danışmışıq.

Lavinia Fontana (1552-1614) İtaliya İntibah dövrünün ən tanınmış qadın rəssamlarındandır. O, Bolonyada doğulmuş və ilk sənət dərslərini atası Prospero Fontanadan almışdı. Lavinia erkən yaşlarından rəssamlıq qabiliyyəti ilə seçilir və tezliklə sifarişlər qəbul etməyə başlayır. O, əsasən portret janrında məşhurlaşsa da, dini və mifoloji mövzularda da əsərlər yaradır. Fontana Avropada ailəsini sənəti ilə dolandıran ilk peşəkar qadın rəssamlardan biri sayılır. Onun yaradıcılığı realizm, zəngin dekorativlik və incə psixoloji müşahidə ilə seçilir. 1600-cü illərin əvvəllərində o, Romaya köçmüş və burada aristokrat dairələrdə nüfuz qazanmışdı. Lavinia Fontana həm sənətkarlıq bacarığı, həm də cəsarətli mövzu seçimi ilə qadın rəssamların imkanlarını genişləndirmişdi.

- Əsər Fontona yaradıcılığının hansı dövrünə təsadüf edir?

- "Minerva geyinir" 1613-cü ildə, rəssamın yaradıcılığının son mərhələsində çəkilib. Əsər Roma mifologiyasında hikmət, elm və ədalətli müharibə ilahəsi olan Minervanı təsvir edir. XVII əsrin əvvəllərində mifoloji mövzular xüsusilə zadəgan və intellektual dairələr arasında populyar idi. Bu cür tablolar həm klassik antik irsə bağlılığı, həm də sifarişçinin mədəni səviyyəsini nümayiş etdirirdi. Ehtimal olunur ki, əsər Roma aristokratiyasından olan bir sifarişçi üçün hazırlanmışdı. Lavinia Fontana bu əsərlə monumental və idealizə olunmuş qadın obrazı yaratmaq bacarığını göstərmişdi. Qadın rəssam üçün yarıçılpaq mifoloji fiqur təsvir etmək həmin dövrdə olduqca cəsarətli addım idi. Əsər həm texniki ustalığın, həm də klassik ənənələrin dərindən mənimsənilməsinin nəticəsidir.

- Əsərin rəng həlli necədir?

- Tablonun rəng həlli harmonik və düşünülmüşdür. Rəssam isti dəri tonlarını metal zirehin soyuq çalarları ilə qarşılaşdıraraq maraqlı vizual kontrast yaradıb. Minervanın bədənində işıq və kölgə keçidləri yumşaq modelləşdirmə ilə verilir və bu, fiqurun plastikliyini artırır. Zireh elementlərində parlaq, gümüşü və qızılı tonlardan istifadə olunmuşdur ki, bu da ilahənin gücünü və döyüşçü xarakterini vurğulayır. Fon daha tünd və neytral saxlanılmışdır; beləliklə, əsas diqqət mərkəzi fiqura yönəlir. Rənglər arasında kəskin sərhədlər yoxdur, keçidlər təbii və ahəngdardır. İşıqlandırma yuxarıdan və ya yan tərəfdən gəlirmiş kimi təsvir edilmişdir və bu, kompozisiyaya dramatik təsir qatır. Ümumilikdə rəng palitrası həm klassik sakitlik, həm də erkən barokko dinamizmi hissi yaradır.

- Bəs kompozisiya haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Kompozisiya mərkəzləşdirilib və Minerva tablo səthinin böyük hissəsini tutur. Onun bədəni yüngül şəkildə dönmüş vəziyyətdədir, bu isə hərəkət və canlılıq hissi yaradır. Əllərinin hərəkəti geyinmə prosesini göstərir və süjetə məntiqi davamlılıq verir. Fiqurun duruşu klassik heykəltaraşlıq ənənəsini xatırladır və antik idealın təsirini göstərir. Şaquli quruluş əsərə monumental xarakter verir. Arxa plan minimaldır və diqqəti yayındırmır. Kompozisiyada balans qorunur: bir tərəfdə fiqurun açıq, işıqlı hissəsi, digər tərəfdə isə zireh və kölgə elementləri yerləşir. Bu balans həm estetik harmoniya yaradır, həm də obrazın daxili gücünü vurğulayır.

- Tablo harada saxlanılır?

- Əsər hazırda "Galleria Borghese" muzeyində, Romada saxlanılır. Bu muzey İtaliya incəsənətinin ən zəngin kolleksiyalarından birinə malikdir və Fontananın bu əsəri kolleksiyanın dəyərli nümunələrindən sayılır.

- Bu əsər rəssamın digər əsərləri ilə hansı ortaq və fərqli cəhətlərə sahibdir?

- Lavinia Fontana əsasən portret ustası kimi tanınırdı. Onun portretlərində geyim detalları, zinət əşyaları və sifarişçinin sosial statusu xüsusi diqqətlə işlənirdi. "Minerva geyinir" əsərində də detallara həssas yanaşma müşahidə olunur, xüsusilə zirehin və teksturanın təsvirində. Lakin mövzu baxımından bu tablo portretlərdən fərqlənir. Burada konkret tarixi şəxs deyil, idealizə olunmuş mifoloji fiqur təsvir edilib. Portretlərində psixoloji realizm üstünlük təşkil etdiyi halda, bu əsərdə klassik ideal və simvolik məna ön plandadır. Bundan başqa, yarıçılpaq qadın bədəninin bu qədər açıq təsviri Fontananın yaradıcılığında nadir hallardandır. Bu tablo onun yaradıcılıq diapazonunun genişliyini və texniki imkanlarını nümayiş etdirir.

- Sizcə, bu əsər bizə nə deyir?

- "Minerva geyinir" qadın gücü, ağıl və müstəqillik ideyasını ifadə edir. Minerva həm müharibənin, həm də hikmətin simvoludur və bu ikili xüsusiyyət qadın obrazında birləşdirilib. Əsər göstərir ki, qadın yalnız estetik obyekt deyil, həm də güc və zəkanın təcəssümüdür. Lavinia Fontananın qadın rəssam kimi belə bir mövzuya müraciət etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tablo qadının həm yaradıcı, həm də simvolik səviyyədə güclü obraz kimi təqdim oluna biləcəyini sübut edir. Əsər həm klassik ənənəyə bağlılığı, həm də fərdi bədii yanaşmanı özündə birləşdirir. Nəticə etibarilə, "Minerva Dressing" sənət tarixində qadın rəssamın cəsarətli və yüksək peşəkarlıq nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Bu əsər Lavinia Fontananın yaradıcılığının zirvələrindən biri hesab olunur. O, burada həm texniki ustalığını, həm də kompozisiya qurmaq bacarığını nümayiş etdirir. Əsər İntibahın klassik idealını qorumaqla yanaşı, erkən barokko dövrünün dramatik işıqlandırma xüsusiyyətlərini də əks etdirir. "Minerva geyinir" qadın rəssamların sənət tarixində yalnız kölgədə qalmadığını, əksinə, monumental və ideoloji yüklü əsərlər yarada bildiyini göstərir. Bu tablo bu gün də sənətşünaslar tərəfindən gender və klassik ənənə kontekstində geniş təhlil olunur.

Aytac SAHƏD