Minilliklərlə davam edən problem: Diş qurdu əfsanəsi doğrudurmu?

Ağzımızdakı sərt və ağ strukturlar, yəni dişlər gündəlik həyat üçün vacib funksiyalar daşıyır. Lakin problemlər başladıqda yarandıqları ağrı insan həyatı üçün dözülməz hala çevrilə bilər. Diş ağrısı insanlıq tarixi qədər qədim bir problemdir və müasir tibbin olmadığı dövrlərdə insanlar bu ağrının səbəbini izah etmək üçün olduqca yaradıcı bir varlıq icad etmişdilər: diş qurdu.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Britaniya Muzeyindəki qeydlərə əsasən, bu inanışın kökləri yazılı tarixin başlanğıcı sayılan Mesopotamiyaya qədər uzanır. Mixi yazılı lövhələrdə tanrıların yer üzünə göndərdiyi "tultu” adlı qurddan bəhs olunur. İnanışa görə, bu varlıq insanların ağızındakı qida qalıqları və qanla qidalanmaq üçün diş ətlərinin arasına yerləşirdi. Şimali İraqda tapılan Yeni Assuriya dövrünə aid gil lövhələrdə bu "düşmən” qurdun diş ətləri və sümük arasından necə yayıldığı dramatik şəkildə təsvir edilir. Bəzi mətnlərdə hətta onun meyvələrə deyil, birbaşa qanı "seçdiyi” barədə qorxulu dialoqlar yer alır.

Mədəniyyətlər üzrə fərqli "qurd” təsəvvürləri

Diş qurdu inancı təkcə Mesopotamiya ilə məhdudlaşmayıb, dünyanın müxtəlif bölgələrinə də yayılıb. Maraqlısı odur ki, hər mədəniyyət bu varlığı öz təsəvvürünə uyğun şəkildə fərqli formada təsvir edib. İngiltərədə onu kiçik ilanlara bənzədirdilər, Almaniyada isə insanlar ağızlarında "zanewurms” adlı rəngli qurdların yaşadığına inanırdılar. Ümumi inanca görə, bu qurdlar diş çürüməyə başlayanda yaranır, lakin hava ilə təmas etdikdə ölürdü.

Əslində isə bu təsvirlər real olmayan bir varlığı izah etmək üçün yaradılmışdı. Çünki iltihablı dişlərdə görünən toxuma və irin qalıqları insanlara sanki bir canlının parçaları kimi görünürdü.

Maarifçilik dövrü ilə birlikdə tibb elmi bu inancı tədricən rədd etməyə başladı. XVI–XVII əsrlərdə elmi yanaşmalar güclənsə də, diş qurdu anlayışı xalq inanclarında uzun müddət yaşamağa davam etdi. Bu gün bilirik ki, diş çürümələrinin əsas səbəbi bakteriyalardır və ağız boşluğunda heç bir "qurd istilası” mövcud deyil.

Buna baxmayaraq, tarixdə maraqlı faktlar qalır. Məsələn, 20 min il əvvələ aid fosillərdə diş boşluqlarına yumurta qoyan həşərat izlərinə rast gəlinib. Müasir stomatologiya sayəsində isə artıq diş ağrısının səbəbini miflərdə deyil, elmdə axtarırıq.

Paşa Məmmədli