Icma.az
close
up
RU
Misə tələbat sürətlə artır: Alimlər yeni yataqların harada axtarılacağını müəyyən edib

Misə tələbat sürətlə artır: Alimlər yeni yataqların harada axtarılacağını müəyyən edib

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat yayır.

Alimlər Cənubi Tibetdə yerləşən Qanqdese dağ silsiləsindəki böyük mis yataqlarının mənşəyi ilə bağlı yeni məlumatlar əldə ediblər. Onlar bu yataqların qədim qitə toqquşmaları nəticəsində formalaşdığını aşkar ediblər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy" nəşri məlumat yayıb.

Mis müasir texnologiyaların, xüsusilə elektrikli nəqliyyat vasitələrinin, enerji şəbəkələrinin və bərpa olunan enerji sistemlərinin ayrılmaz hissəsidir. Elektrik keçiriciliyi baxımından yüksək qabiliyyətə malik olduğu üçün bu metal təmiz enerjiyə keçid prosesində həyati əhəmiyyət daşıyır. Tələbatın sürətlə artması yeni yataqların axtarışını daha da aktuallaşdırır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin hesablamalarına görə, misə olan tələbat 2040-cı ilə qədər təxminən 50% artacaq.

Tibetdəki Qanqdese dağ silsiləsində yerləşən mis yataqlarında 45 milyon tondan artıq mis ehtiyatı olduğu bildirilir. Bu yataqların 13–18 milyon il əvvəl formalaşdığı ehtimal olunur. Alimlərin araşdırmalarına görə, bu filizlər adətən mislə zəngin vulkanik yaylarda olduğu kimi fəal subduksiya zonalarında deyil, mioçen dövründə baş vermiş tektonik plitələrin kütləvi toqquşması nəticəsində yaranıb.

Alimlər bu hadisənin, Neotetis okeanik plitəsinin Asiyanın altına sürüşməsindən xeyli sonra baş verdiyini bildirirlər. Bu geoloji proseslər bu gün də faydalı qazıntıların formalaşmasına təsir göstərməkdədir.

Qərbi Avstraliya Universitetinin tədqiqatçıları Qanqdese zonasında yerləşən maqmatik süxurları analiz edərək, tektonik toqquşma zamanı süxurların kimyəvi tərkibində baş verən dəyişiklikləri müşahidə ediblər. Tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, toqquşmadan sonra maqmada vanadium/skandium nisbətinin və sirkonun oksigen uçuculuq göstəricilərinin kəskin artması baş verib. Bu artım, maqmanın Yer qabığı boyunca hərəkəti zamanı misin maye halında qalmasına şərait yaradan oksidləşmiş mühitin formalaşdığını göstərir.

Tədqiqat sübut edib ki, mis yataqlarının yaranmasında yer qabığının təkrar emal edilmiş materialları böyük rol oynayıb. Hindistan plitəsi Asiya ilə toqquşduqda, karbonatlarla zəngin səth çöküntüləri Yer mantiyasının dərin qatlarına – təxminən 100 km dərinliyə və 870 °C temperaturadək çatdırılıb. Burada bu çöküntülər, dəmir tərkibli minerallarla reaksiya nəticəsində divalent dəmiri trivalent dəmirə çevirmiş və mantiyadakı oksidləşmə dərəcəsini artırmışdır. Bu da misin, adətən reduktiv mühitlərdə yaranan sulfid damcılarında bağlanmaq əvəzinə, həll olunmuş halda qalmasına imkan verib.

Maqma yer qabığının orta qatında dayandıqda, təzyiq azalmış və nəticədə mis sulfidlər şəklində çökməyə başlamışdır. Beləliklə, bu gün istifadə edilən böyük filiz cisimləri formalaşıb.

Qərbi Avstraliya Universitetindən araşdırmaçı Yonçzyun Lu bu prosesi "mis formalaşdıran maqmalar üçün ikinci nəfəs" adlandırıb. Onun sözlərinə görə, okeanik plitə yoxa çıxdıqdan sonra da yer qabığının təkrar emal edilmiş çöküntüləri milyonlarla il ərzində mislə zəngin sistemlərin formalaşmasına təsir göstərməkdə davam edir.

Alimlər hesab edirlər ki, mis yataqlarının mənşəyinə dair əldə edilən bu yeni biliklər faydalı qazıntıların kəşfi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ənənəvi kəşfiyyat modelləri adətən mislə zəngin porfir yataqları ilə əlaqələndirilən fəal vulkanik yaylara fokuslanır. Lakin yeni araşdırma göstərir ki, Tibetdəki kimi qədim toqquşma zonaları da əhəmiyyətli mis ehtiyatları daşıya bilər.

Buna görə də geoloqların tədqiqatlarını genişləndirərək İranın Zaqros dağları və ya Kiçik Qafqaz kimi oxşar tektonik tarixə malik regionlara yönəltməsi gözlənilir.

Civə və maqnezium izotoplarının tədqiqi kimi qabaqcıl üsullar vasitəsilə geoloqlar artıq potensial mis yataqlarını daha səmərəli şəkildə müəyyən edə bilirlər. Bu metodlar oksidləşmiş maqmanın olduğu əraziləri dəqiqliklə tapmağa, yeni yataqların axtarışını optimallaşdırmağa və kəşfiyyatla bağlı risk və xərcləri azaltmağa imkan verir.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:195
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 13 İyul 2025 11:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see355

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see301

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see274

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see257

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see249

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see244

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see239

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see225

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see219

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see219

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see219

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see196

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see196

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see189

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see188

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see180

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see178

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see178

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see177

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri