Moskva türkmənlərin neytrallığına təhlükəsizlik zəmanəti təklif edir

Dekabrın 12-də Türkmənistan daimi neytrallığının beynəlxalq aləmdə tanınmasının 30-cu ildönümünü təntənəli şəkildə qeyd edəcək. Mərkəzi tədbir Aşqabadda keçiriləcək Beynəlxalq Sülh və Etimad Forumu olacaq. Tədbirdə bir sıra ölkələrin prezidentləri, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) və digər beynəlxalq qurumların nümayəndələri iştirak edəcəklər. Xalk Məsləhətinin (parlamentin yuxarı palatası) sədri Qurbanqulu Berdıməhəmmədovun şəxsi dəvəti ilə bir gün əvvəl Türkmənistanın paytaxtına gələn Rusiya prezidenti Vladimir Putin xarici ölkə liderləri ilə bir sıra ikitərəfli görüşlər keçirəcək.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

Xüsusilə, Putinin forum çərçivəsində Aşqabadda Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla danışıqlar aparacağı artıq məlumdur. Bu barədə jurnalistlərə Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov məlumat verib.

İranın Moskvadakı səfiri Kazem Cəlali sosial şəbəkədə yazıb ki, Rusiya lideri dekabrın 10-11-də səfərdə olduğu Qazaxıstandan Aşqabada gələcək İran prezidenti Məsud Pezeşkianla da görüşəcək.

Forumda, həmçinin Ermənistan, İran, İraq, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə, Özbəkistan, Tacikistan, San-Tome və Prinsipi Demokratik Respublikası prezidentləri, Azərbaycan, Macarıstan, Gürcüstan və Pakistanın baş nazirləri iştirak edəcəklər. Prezident İlham Əliyev telefonla forumda iştirak etməməsini dekabrın 12-də Azərbaycanda qeyd olunan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Anım Gününü qeyd etməsi ilə izah edib.

Türkmənistan uzun müddətdir ki, bu Beynəlxalq Foruma hazırlaşır, onu qlobal tədbir statusuna yüksəltməyə çalışır. Yerli media qurumları BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş və Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen də daxil olmaqla geniş spektrli yüksək səviyyəli qonaqların iştirakını fəal şəkildə elan ediblər. Bununla belə, mövcud hesabatlara görə, Avropanın ən yüksək səviyyədə təmsil olunması məhdud idi. Avropa İttifaqının (Aİ) Xarici İşlər üzrə Ali Nümayəndəsi Kaja Kallasın Türkmənistanın xarici işlər naziri Rəşid Meredova ünvanladığı təbrik telefon mesajı ilə kifayətlənib.

"Türkmən hakimiyyətinin xarici nümayəndə heyətlərini, xüsusən də yüksək vəzifəli şəxsləri dəvət etmək üzrə titanik səylərini şəxsən müşahidə edərək təsdiq edə bilərəm ki, hakimiyyət özlərinə tərəfsizliyin etibarlılığı və onun dəvət edilənlərin nəzərində əhəmiyyəti ilə bağlı bir sınaq qoyub. Bayram və forumda iştirak edən xarici ölkələrin yüksək vəzifəli şəxsləri Türkmənistanın bitərəf statusu və ya bitərəfliyi ilə bağlı heç vaxt şübhələrini ifadə etməyiblər. Bu qədər həvəslə dəvət edilən Türkmənistan hakimiyyəti - ilk növbədə Avropa ölkələrinin liderləri və Aİ liderləri - təbii ki, obyektiv və tamamilə fərqli səbəblərə görə iştirakdan çəkinir, Türkmənistan hakimiyyətini qeyri-müəyyən vəziyyətə salır: diplomatik protokola görə, hətta bu cür statuslu və miqyaslı bir tədbirə dəvətin dərc edilməsi belə, ilkin razılıq tələb edir”, - politoloq Kumuş Bayriyeva bildirib.

Onun sözlərinə görə, bəzi müşahidəçilər avropalı siyasətçilərin Türkmənistan hakimiyyəti ilə rəsmi təmaslara marağının soyumasını türkmən dissidentlərinin Aİ hakimiyyətinə və ayrı-ayrı avropalı siyasətçilərə ünvanladığı hesabatın yayılması ilə əlaqələndirirlər. Onun məzmunu ilə tanış olanların fikrincə, hesabatda demokratiya və insan haqları ilə bağlı hazırda mövcud olan və xeyli dərəcədə azaldılmış Avropa standartlarına zidd olan faktlar təqdim edilir.

“Az adam bilir ki, BMT-nin Türkmənistanın neytral statusunun tanınması ilə yanaşı və onun tərkib hissəsi kimi “Beynəlxalq səviyyədə tanınan daimi neytrallıq statusundan irəli gələn insan hüquqları sahəsində neytral Türkmənistanın beynəlxalq öhdəlikləri haqqında Bəyannamə” də var.

Bu bəyannamədə Türkmənistan irqi, cinsi, dili, dini, yaşayış yeri, siyasi və ya digər baxışları, milli və ya sosial mənşəyi, mülkiyyəti, rəsmi və ya digər statusu kimi heç bir fərq qoymadan hər bir şəxsə Konstitusiyada, qanunlarda və beynəlxalq hüququn ümumən tanınmış normalarında təsbit edilmiş hüquq və azadlıqlara zəmanət verir”, - Bayriyeva vurğulayıb.

Qeyd edək ki, bəyannamə qəbul edildiyi gündən Türkmənistanın İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin 2020-ci ildə fəaliyyəti və ölkədə insan hüquqlarının vəziyyəti ilə bağlı hesabatında yalnız bir dəfə qeyd edilib.

Bununla belə, neytrallığa müraciət Türkmənistana KTMT kimi hərbi ittifaqlardan və ya NATO ilə əlaqəli layihələrdən uzaqlaşmağa imkan verib və verməkdə davam edir.

O, həmçinin Türk Dövlətləri Təşkilatı və ya Avrasiya İqtisadi Birliyi kimi inteqrasiya birliklərində iştirakdan çəkinir. Lakin bu o demək deyil ki, Türkmənistan Rusiya, Türkiyə və ya Aİ ilə əməkdaşlıq etmir. Türkmənistan hakimiyyəti sadəcə olaraq neytrallığın təmin etdiyi daha çox “siyasi çeviklik” hüququnu özündə saxlayır.

Rusiya ilə Türkmənistan, eləcə də digər Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlərə geosiyasi yanaşma da dəyişib. Birgə iqtisadi, enerji və nəqliyyat layihələrindən əlavə, Moskva neytral Türkmənistan üçün də təhlükəsizlik təminatları təklif edir. Bu, təkcə Türkmənistanın öz qaz hasilatı və nəqli infrastrukturunun deyil, həm də Çin tərəfindən bu yaxınlarda burada tikilən infrastrukturun təhlükəsizliyinə aiddir. Türkmənistanın rifahı əsasən onların düzgün işləməsindən asılıdır. Rusiyanın məqsədi Türkmənistan rəhbərliyini inandırmaqdır ki, yardım üçün Rusiyaya müraciət etmək neytrallığı qoruyub saxlamaq üçün ən yaxşı yoldur.

Y. QACAR