Müdafiə olunan Ukraynanın ərazi bütövlüyü Türkiyənin Krımla bağlı xatırlatması ANALİZ

Sabah ABŞ Prezidenti Donald Trampın rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə telefon danışığının olacağı gözlənilir. Bu onlar arasında sayca ikinci danışıq olacaq. Onların müzakirə edəcəyi mövzular kifayət qədər olsa da, heç şübhəsiz aktual məsələ Ukraynada atəşkəsə nail olmaqdır.

Qeyd edək ki, ABŞ-nin yeni siyasi kursunda atəşkəs atəşkəs rejiminin tətbiqi həm də Ukraynanın hazırkı cəbhə xəttinin dondurulması, bu müddətdə ərazinin bir hissəsinin Rusiyanın nəzarətində qalması ilə barışmasıdır.

Bu fonda regionda söz yiyəsi olan Türkiyənin bəyanatı maraq doğurub. Ötən gün Türkiyənin Xarici İşlər Nazirliyi Krım yarımadasının ilhaqının 11-ci ildönümü ilə bağlı bəyanat yayaraq, bunu beynəlxalq hüququn pozulması olaraq qiymətləndirib. Sənəddə Ankaranın bu durumu qəbuledilməz hesab etdiyi, Ukraynanın ərazi bütövlüyünü, suverenliyini dəstəklədiyi qeyd olunub:

“Krım tatar türklərinin durumu başda olmaqla yarımadadakı vəziyyət yaxından izləməyi və mövcud prosesləri beynəlxalq ictimaiyyətin gündəmində saxlayacağıq".

Xatırladaq ki, Donald Tramp Rusiya ilə Ukrayna arasında atəşkəs rejiminin tətbiq edilməsi ideyasını açıqlayandan sonra bir sıra görüşlər keçirilib. ABŞ-Rusiya nümayəndə heyətinin Ciddə, İstanbulda danışıqları, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Ağ evdə Donald Trampla qalmaqallı görüşü, ardınca ABŞ-Ukrayna nümayəndə heyətinin Səudiyyə Ərəbistanında bir araya gəlməsi, Trampın Zelenskinin yenidən Ağ evə dəvət etməsi, ABŞ prezidentinin Rusiya və Ukrayna ilə danışıqlar üzrə xüsusi nümayəndəsi general Kit Kelloqun Moskvada mövzu ilə bağlı danışıqlar aparması kimi hadisələr baş verib.

Moskva onu “həddindən artıq ukraynayönümlü” sayır. Buna görə də Donald Tramp bu generalı Rusiya üzrə xüsusi nümayəndə statusundan azad edərək ona yalnız Ukrayna ilə danışıqlar aparmaq mandatı verib.

Amerikalılarla ukraynalıların görüşündən sonra tətbiq edilən bütün qadağalar aradan qaldırılıb.

Ukrayna ilə ABŞ nümayəndələrinin atəşkəslə bağlı razılaşmasından sonra əslində Rusiyanın da bir gün sonra adekvat reaksiya verməsi gözlənilirdi. Ancaq bu baş vermədi. Həmin görüşdən üç gün sonra Vladimir Putin “ammalarla” dolu şərtlərini irəli sürdü.

Bununla paralel Kurskda Ukrayna ordusu döyüş tapşırığını yerinə yetirərək çıxdığına dair məlumatlar da yayıldı. Bu baxımdan Putin Kiyevə qarşı mindən çox ukraynalı əsgər və hərbçilərin əsir düşəcəyi barədə “blefi” baş tutmadı. Çünki Zelenski hərbçilərinin ərazini tərk etdiklərinə dair bəyanat verdi. Rusiya iddia edirdi ki, ukraynalılar Kurskda “tam fiziki blokada vəziyyətindədir. Onları yalnız iki yolu olacaq: təslim olmaq və ya ölmək”.

ABŞ prezidenti rusiyalı həmkarının bəyanatına qısa şərh verərək, “ümidverici, ancaq natamam” adlandırıb. O, Rusiyanın “düzgün işlər görəcəyinə ümid etdiyini bildirib”.

Donald Tramp onu da vurğulayıb ki, Rusiya atəşkəsə razılaşmayıb, hərbi əməliyyatları davam etdirərsə, ona qarşı “dağıdıcı” sanksiyalar tətbiq ediləcək: “Bu, Rusiyaya üçün çox pis olacaq. Bunu sülhə nail olmaq istəyirəm”.

Əsas məsələ, Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyidir. Atəşkəs rejim perspektivdə bu amilə xidmət etməyəcəksə, onda bütün cəhdlər vaxt itkisindən savayı bir nəsnə deyil.

Belə görünür ki, Ukrayna Krım da daxil olmaqla Rusiyanın ilhaq və işğal etdiyi torpaqları atəşkəsdən, təhlükəsizliyinə beynəlxalq təminat aldıqdan sonra gələcəkdə diplomatik yollarla qaytarmaq niyyətindədir.

ABŞ-nin dövlət katibi Mark Rubio ehtimal edir ki, sülhə nail olmaq üçün ilkin mərhələ atəşkəs, ikinci isə vasitəli diplomatiyanın yardımı ilə ümumi danışıqların aparılmasıdır.

Rusiya isə ilhaq və işğal etdiyi əraziləri geri qaytarana oxşamır, yaxud bu barədə açıqlama belə vermir. Əksinə, həmin torpaqların beynəlxalq miqyasda tanınmasına çalışır. Ancaq Azərbaycan da daxil olmaqla beynəlxalq ictimaiyyət Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tərəfdarıdır.

Rusiya üçün döyüş meydanından da çətin diplomatik danışıqlar başlayacaq. Çünki Şimali Koreya, İran və başqa tərəfdaşlarının hərbi qüvvə, texnikasından istifadə edərək cəbhədə üstünlüyə nail olublar. Ancaq diplomatiya sahəsində ona tərəfdaşları, müttəfiqləri yardım edə bilməyəcək.

Danışıqlarda üç tərəf olacaq – Ukrayna, ABŞ və Rusiya. Moskvaya bu yolla Ukrayna torpaqlarını əldə saxlamaq çətin olacaq. Çünki Kiyevə NATO-nun qapısını bağlayırlar. Moskva isə bu məsələni əlində bayraq etmişdi. İndi ondan da imtina edilir. Atəşkəs təklifindən sonra Rusiya cavab verməyə vaxtı çox az olduğu üçün seytnota duşmuşdü.

Vladimir Putinin “nüanslarla” dolu açıqlamasından da bu görünür. Rusiya Ukraynanın kapitulyasiya etməyi hədəfləmişdi. Ancaq bu baş vermir. İndi o geri başlanğıc nöqtəyə dəvət ediləcək. Qayıtsa bir problem, qayıtmazsa min bir çətinliklə üzləşəcək. Belə qənaətə gəlmək olar: ABŞ Rusiyanı əcəb işə, tələyə salıb.

Bunu Qərbin RF-ni təxribata sövq etməsi kimi də yozmaq olar. Bütün hallarda ölkə iqtisadiyyatına milyardlarla dollar məbləğində dəyən ziyan, minlərlə insanın ölümü, milyonlarla sakinin qaçqın, köçkün vəziyyətinə düşməsi, sənaye obyektlərinin, energetika stansiyalarının dağılması, xarabazara çevrilməsi, bir etnosun nümayəndələrinin bir-birinə düşmən kəsilməsinin, kilsələrinin ayrılmasının və başqa bu kimi bədbəxt hadisələrin baisi bu müharibədir.

Belə güman etmək olar ki, Prezident Vladimir Putin amerikalı həmkarı Donald Trampla dialoqu da daha çox özünə haqq qazandırmaqdan başlayacaq...

Sədrəddin Soltan