Müharibə ətraf mühiti necə məhv edir?

Bu gün dünyada baş verən müharibələr təkcə insanlara deyil, həm də təbiətə və iqlimə də ciddi zərər vurur.

Partlayışlar, kimyəvi silahların istifadəsi, neft və sənaye obyektlərinin məhv edilməsi ekosistemləri dağıdır, atmosferə təhlükəli qazların yayılmasına səbəb olur.

Müharibələr nəticəsində torpaq və su hövzələri çirklənir, biomüxtəliflik azalır. Təbiətə vurulan zərbə isə iqlim dəyişikliklərini sürətləndirir.

Maraqlıdır, müharibələr ətraf mühitə necə zərər vurur? Kimyəvi silahlar və partlayışlar iqlim dəyişikliklərinə səbəb ola bilər?

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında ekoloq Fikrət Cəfərov bildirib ki, müharibələr birbaşa ətraf mühiti və təbiəti məhv edir:

“Bu gün dünyada elə bir vəziyyət yaranıb ki, müharibələrin ekoloji fəsadları qaçılmazdır. Afrika, Mərkəzi Asiya, İsrail, Suriya və digər münaqişə bölgələrində baş verən müharibələr ətraf mühitə ciddi ziyan vurur.

İlk öncə atmosferə həddindən artıq çirkləndirici maddələr atılır. Hər bir partlayış, raketin buraxılması və onun partlaması nəticəsində atmosferə toksik maddələr yayılır. Bu maddələr istixana effektini daha da gücləndirir.

Döyüş zamanı istifadə olunan hərbi texnika, partlayışlar və digər hərbi fəaliyyətlər ətraf mühitə, təbiətə, flora və faunaya ciddi ziyan vurur. Bunun bərpası üçün isə həm çoxlu vəsait, həm də uzun zaman tələb olunur. Hər səhər Allaha yalvarıram ki, Qafqazda, xüsusilə də Azərbaycanda həmişə sülh olsun və biz dinc şəraitdə yaşayaq.

Məsələn, İraqdakı döyüşlərdən sonra ciddi ekoloji fəlakət yaşandı. Orada 200-dən çox neft qurğusu yandı və atmosferə böyük həcmdə tüstü və toksik maddələr yayıldı. Həmin vaxt belə bir sual yaranmışdı ki, bu zərərli təsirlər Qafqaza da çata bilərmi? Şükürlər olsun ki, külək istiqaməti elə oldu ki, həmin tüstü və çirkləndirici maddələr bizim bölgəyə çatmadı.

Lakin iki ay boyunca İraq və onun ətrafında yerləşən ölkələrdə atmosfer havası son dərəcə çirklənmişdi. Bu, bir daha sübut edir ki, tək bir döyüş belə həmin ərazidə yaşayan insanlara uzun müddət ciddi çətinliklər yarada bilər”.

Onun sözlərinə görə, hərbi texnika və silahların istifadəsi atmosferə istixana qazlarının buraxılmasını dəfələrlə artırır:

“Bu gün İsrail demək olar ki, Fələstini tamamilə dağıdıb, yaşayış yerləri və yaşıllıqlar məhv edilib. Ukraynada gedən döyüşlər də ekoloji fəlakətə səbəb olub. İki dəfə tanker yanıb və mazut Qara dənizə tökülüb. Nəticədə, Krasnodar sahillərində ciddi ekoloji böhran yaşanır.

Nə qədər quş və dəniz canlıları məhv olub.Biz Bakıda deyirik köhnə avtomobilləri istifadədən çıxarmaq lazımdır ki, onlar havaya həddindən artıq tullantılar buraxır. Lakin Ukraynada hər gün minlərlə ağır texnika işləyir, bu da atmosferə həddindən artıq zərərli tullantı buraxır.

Bu danımaz faktdır. Heç kim bunun dəqiq hesablamasını aparmır. Lakin hesablasalar, Ukraynanın və Rusiyanın atmosfer havasının 2-3 dəfə pisləşdiyini görmək mümkündür. Mən təxmini olaraq 2-3 dəfə deyirəm, amma bunu dəqiq ölçmək və hesablamaq lazımdır.

Hazırda Azərbaycan müharibə bölgələrindən bir qədər uzaqdadır, lakin bunun bizə təsiri mümkünsüz deyil. Tarixdən məlumdur ki, Çernobıl hadisəsi (Çernobıl qəzası adı verilən hadisə 1986-cı il aprelin 26-da gecə yarısı Ukraynanın şimalında, Belarus sərhədi yaxınlığında Pripyat şəhəri ətrafında yerləşən Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında baş verib) zamanı radioaktiv maddələr bizim ərazilərə gəlib çatmadı, amma Gürcüstana təsir etdi. Gürcüstana təsir edirsə, demək biz də müəyyən qədər zərərli təsirə məruz qalmışıq. Eyni vəziyyət bu gün də baş verir.

Təbiətin özünü bərpa etməsi üçün ən azı 10-15 il vaxt lazımdır. Üstəlik, dağılmış ekosistemlər əvvəlcə qiymətli bitki və heyvan növləri ilə deyil, kolluqlar və alaq otları ilə bərpa olunmağa başlayır. Tədricən ekosistemlər əvvəlki vəziyyətinə qayıda bilər, lakin bu, uzun illər və böyük səylər tələb edir”.

Əfsanə Rəcəb
“Cebheinfo.az”