Müzakerələr davam edərkən Amerika niyə Tehranı hədəf aldı? Ərakçi

İranın Xarici İşlər naziri Seyid Abbas Ərakçi, Oman mediasına verdiyi müsahibədə ABŞ ilə aparılan müzakirələr və İran-İsrail müharibəsi barədə danışıb.

Bizimyol.info xəbər verir ki, bu barədə ölkə mətbuatı məlumat verib.

2010-cu il və Maskatda keçirilən son görüşlər arasındakı fərq nədir?

2010-cu ildəki danışıqlar gizli şəkildə aparılmışdı və heç bir şey ictimaiyyətə açıqlanmadı, amma sonrakı ABŞ-İran görüşləri açıq şəkildə həyata keçirildi və ətraflı şəkildə yayımlandı. Həmişə deyildiyi kimi, "işinizi gizli aparın", amma son görüşlər niyə açıq oldu? Onların açıq olması nəticəyə çatmalarını əngəllədimi?

Bu ilin müzakirələrinin uğursuzluğu, ictimaiyyətə açıq olmalarından deyil, ABŞ-ın iştahası və çox tələblərlə çıxış etməsindən irəli gəldi. 2010-cu ildə gizli şəkildə başlanmış danışıqlar daha sonra ictimaiyyətə çatdırıldı və ABŞ ilə P5+1 arasında rəsmi danışıqlara çevrildi. Bu proses 2015-ci ildə bir razılaşma ilə nəticələndi. Son görüşlər də eyni yolu izləyə bilərdi; danışıqlar dolayı şəkildə başladı və düzgün və balanslı bir yol izlənilsəydi, bir razılaşma əldə etmək mümkün olardı.

Bu ilin müzakirələrinin uğursuzluğunun əsas səbəbi ABŞ-ın tələblərini məcbur etməyə çalışmasıdır; onlar "sıfır zənginləşdirmə" siyasəti ilə başladılar. Biz başdan demişdik ki, bu mümkün deyil və ortaq bir yol tapmaq lazımdır. Heç bir ölkə öz qanuni hüquqlarından imtina etməməlidir; əlbəttə ki, şəffaflıq və etimadın qurulması tələbi edilə bilər və biz buna hazırıq, amma əsas hüquqlarımızdan feragat etmək heç vaxt seçənək deyil.

Bu səbəbdən yeganə yol, bütün tərəflərin maraqlarını nəzərə alan balanslı bir həllə çatmaqdır. Həmişə dediyim kimi, "sıfır zənginləşdirmə istəyirsinizsə, bizim aramızda heç bir razılaşma olmayacaq". Amma "sıfır bomba" istəyirsinizsə, razılaşa bilərik və bir razılaşma əldə etmək tamamilə mümkündür. Lakin inanıram ki, ABŞ daxilindəki bəzi qüvvələr bu danışıqların nəticələnməsini istəmədi və bu səbəbdən müzakirələr nəticəsiz qaldı.

Müzakirələrdə iştirak edənlərin verdiyi məlumata görə, çox irəliləmiş və bir razılaşmaya yaxın bir vəziyyət vardı, hətta Tehran hücumundan əvvəlki görüşdə razılaşma açıqlanmaq üzrə idi. Bu hücum zənginləşdirmə məsələsindən irəli gəlmir ki?

Bir razılaşmaya çox yaxın idik və Oman vasitəçiliyi ilə beş tur görüşlərində çox sayda həll təklifi irəli sürüldü və problemi həll edə biləcək çözümlərə çatdıq. Lakin bu təkliflər Vaşinqton tərəfindən rədd edildi və nəticədə müharibə istəyən qüvvələr qalib gəldi və ölkəni, bölgəni üzücü bir yola sürüklədi.

Hücum yalnız İran'a deyil, həm də vasitəçi olan Oman'a da bir təhqir oldu; Tehran hələ də Maskat'ı ABŞ ilə danışıqlarda tək etibarlı vasitəçi olaraq görür?

Biz Omanı mükəmməl vasitəçilik tarixçəsinə görə seçdik; Oman bu rolu dəfələrlə yerinə yetirib və konkret uğurlar əldə edib. Omanlı qardaşlarımızın yaxşı niyyətinə və Oman Sultanının hikmətinə tam güvənirik və bu səbəbdən bu danışıqlar turuna onun vasitəçiliyi ilə başladıq. Oman'ın bu konstruktiv rolunu hər zaman davam etdirə biləcəyinə inanıram.

Əslində, bizimlə ABŞ arasındakı əsas problem vasitəçi və ya vasitəçilik mexanizmində deyil, ABŞ'ın yanaşmasının təbiətindədir. Dediyiniz kimi, ABŞ və İsrail hücumu başlatdığı zaman biz danışıqların ortasında idik; İsrailin atdığı ilk raket demək olar ki, "danışıqlar masasına" düşdü. Bu davranış, dediyiniz kimi, diplomatiyaya, danışıqlara, vasitəçiliyə və əlbəttə ki, Oman'a açıq bir təhqirdir və çox üzücüdür.

Bugün bölgədə iki güc var - İran və İsrail. Onları bir sualda birləşdirdiyim üçün üzr istəyirəm. Tehran və Təl-Əviv arasında birbaşa dialoq qurulması mümkündürmü?

Sionist rejimin heç bir qanuni statusunu tanımırıq; bu rejim bu bölgəyə aid deyil və Filistin xalqının torpaqlarını işğal etmə əsasında qurulub və varlığını cinayətlər, qatliamlar və soyqırımla davam etdirir. Buna görə də bu rejimin heç bir qanuni hüququnu tanımırıq.

İranın İsrailə qarşı müharibədə göstərdiyi gücə baxmayaraq, Təl-Əviv hələ də amerikalıların köməyi ilə eyni şeyi təkrarlamağı təhdid edir.

İsrail bu müharibəni yalnız Amerika dəstəyi ilə deyil, həm də birbaşa Amerika iştirakıyla başlatdı. ABŞ Prezidenti Donald Trump, bir neçə gün əvvəl Amerikanın hər şeyi planlayıb həyata keçirdiyini və müharibənin əslində bir Amerikan müharibəsi olduğunu etiraf etdi.

Buna görə də müharibə sahəsində yalnız İsrail ilə deyil, həm də İsrail, Amerika Birləşmiş Ştatları və onlara müdafiə dəstəyi verən bir çox digər ölkələrlə mübarizə edirdik. Bu uğursuz təcrübəni təkrarlama qərarı versələr, bunun keçmişdəki kimi bir məğlubiyyətdən başqa bir şey olmayacağını əminliklə deyə bilərəm.

Bizimyol.info