“Naxçıvan üzərində külək əsdirənlər“ Ramiz Yunus

"Bəzən bir pilotsuz aparat illərlə aparılan diplomatiyadan daha çox şey deyir..."

Bəzən siyasət haqqında uzun illərin diplomatik bəyanatlarından daha çox bir səhər danışa bilir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında baş verən hadisə məhz belə anlardan biri oldu.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə amerikalı politoloq, Xəzər Universitetinin professoru Ramiz Yunus "QORDON" nəşrində yazıb.

Naxçıvanda bir səhərin siyasi mesajı

İran ərazisindən uçaraq gələn iki pilotsuz aparat, - onlardan biri hava limanı binasına zərbə endirib, digəri isə məktəbdən cəmi bir neçə on metr aralıya düşüb, - sadəcə Azərbaycanın hava məkanını pozmadı. Bu hadisə həm də Tehrandakı rejimin siyasətinin mahiyyətini açıq göstərdi.

Rəsmi Bakının reaksiyası dərhal gəldi. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Təhlükəsizlik Şurasını təcili topladı və son dərəcə sərt bəyanatla çıxış etdi. Prezident bir daha vurğuladı ki, münasibətlərdəki mürəkkəb tarixə baxmayaraq, Azərbaycan ərazisi heç vaxt üçüncü dövlətlərin İrana qarşı istifadə etdiyi platformaya çevrilməyib və çevrilməyəcək.

Hadisənin diqqət çəkən tərəfi ondan ibarətdir ki, bu təxribat prezident Əliyevin İranın ali rəhbərinin ölümü ilə bağlı başsağlığı verdiyi və Tehran səfirliyini ziyarət etdiyi günün ertəsi baş verdi. Prezident çıxışında İran rəhbərliyini "nankor" adlandıraraq bildirdi ki, Azərbaycan gələcəkdə belə təxribatların qarşısını almaq üçün bütün zəruri addımları atmaq hüququnu özündə saxlayır.

Tarixi yaddaş və İran siyasətinin real xətti

Baş verənlər Azərbaycan cəmiyyəti üçün gözlənilməz deyil. Azərbaycan xalqı Tehranın real siyasət xəttini yaxşı xatırlayır. Bu xüsusilə Ermənistanla baş vermiş Qarabağ müharibələri dövründə aydın görünürdü.

İran uzun illər "dindaşlıq" haqqında danışsa da, praktiki siyasətdə çox vaxt Ermənistanı siyasi və iqtisadi baxımdan dəstəkləyib. Bu isə dini ritorikanın əslində İranın geosiyasi maraqlarını gizlədən pərdə olduğunu göstərirdi.

Teokratik rejim üçün güclü və dünyəvi Azərbaycanın mövcudluğu həmişə narahatlıq doğurub. Müstəqil siyasət yürüdən, iqtisadi cəhətdən inkişaf edən belə bir dövlət Tehrandakı radikal dairələr üçün daim ciddi problem kimi qəbul olunub.

Bununla belə, Azərbaycan 30 ilə yaxın işğal dövründə regional ziddiyyətlərin açıq münaqişəyə çevrilməsinə imkan vermədi və strateji səbir nümayiş etdirdi. Yeni regional reallıq İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra regiondakı vəziyyət köklü şəkildə dəyişdi. Azərbaycanın Ermənistan üzərində qələbəsi yalnız ərazi bütövlüyünü bərpa etmədi, həm də Cənubi Qafqazda qüvvələr balansını dəyişdirdi.

Bu gün Azərbaycan güclü orduya, möhkəm iqtisadi baza və qardaş Türkiyə ilə strateji ittifaqa malikdir. Şuşa Bəyannaməsi çərçivəsində Ankara və Bakı təhlükəsizlik məsələlərində sıx koordinasiya aparır. Məhz buna görə Bakının sərt bəyanatları emosional reaksiya deyil, strateji hazırlıq siqnalıdır. Regionda sabitliklə oynayanlar bir sadə tarixi həqiqəti xatırlamalıdır: belə oyunları başlayanlar çox vaxt eyni sonluqla üzləşirlər.

Əgər region ciddi transformasiya mərhələsinə daxil olarsa, Azərbaycan və Türkiyə sərhədin o tayında yaşayan milyonlarla etnik azərbaycanlının taleyini - Cənubi Azərbaycan məsələsini də nəzərə almağa məcbur qalacaqlar. Siyasət tarixində bu cür hadisələrin sonu adətən eyni olur. Necə ki, bir vaxtlar Nikolo Makiavelli demişdi: "Külək əkən fırtına biçər".