“Neft ucuzlaşmağa davam etsə...” Devalvasiya proqnozu

“Azərbaycan neft ölkəsidir və iqtisadiyyatı əsasən neft sektorundan asılıdır. Dövlət büdcəsinin təxminən 70 faizi birbaşa və dolayı yolla neft gəlirlərindən maliyyələşir. İxracatın 90 faizə yaxını neft və neft məhsullarının payına düşür. Bu göstəricilər onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının sabitliyi dünya bazarında neftin qiymətindən ciddi şəkildə asılıdır”

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında iqtisadçı ekspert Akif Nəsirli deyib.

O bildirib ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp hakimiyyətə gəldikdən sonra bir sıra ölkələrə qarşı iqtisadi təzyiq siyasəti yürüdür:

 “Kanada, Meksika və Çin onun əsas hədəflərindən biri olub. ABŞ hökuməti Çin məhsullarına qarşı 10 faizlik idxal rüsumu tətbiq edib. Cavab olaraq, Çin də ABŞ-dan gələn məhsullara eyni məbləğdə gömrük rüsumu qoyub. Bundan əlavə, Meksika və Kanada üçün nəzərdə tutulan 25 faizlik tarifin tətbiqi bir ay müddətinə təxirə salınıb. Fevralın 1-də qəbul edilən bu qərar daha çox təzyiq vasitəsi kimi görünür. Tramp administrasiyası Meksika və Kanadadan müəyyən güzəştlər gözlədiyi üçün bu cür addımlar atır. Əvvəlcədən fevralın 4-də qüvvəyə minməli olan tariflər hələlik təxirə salınıb, lakin Çinlə bağlı qərar icra olunmağa başlayıb. Bu cür iqtisadi gərginliklər qlobal bazarlara da təsir edir və dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyi artırır. Azərbaycanın neftdən asılı iqtisadiyyatı üçün isə bu tip dəyişikliklər neft qiymətlərinə təsir edən əsas faktordur”.

İqtisadçının sözlərinə görə, Çin və ABŞ arasındakı qarşılıqlı ticarət məhdudiyyətləri qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir göstərəcək:

“Çindən Amerikaya ixrac minimum səviyyəyə qədər azalacaq, eyni zamanda ABŞ-dan Çinə göndərilən malların həcmi də aşağı düşəcək. Bu vəziyyət dünya ticarət dövriyyəsinin azalmasına gətirib çıxaracaq və nəticədə hər iki ölkədə qiymətlərin artmasına səbəb olacaq. Rüsumların tətbiqi nəticəsində Çində Amerika məhsulları, Amerikada isə Çin məhsulları bahalaşacaq. Bunun əsas yükünü isə ABŞ daşıyacaq, çünki Çin ABŞ-a daha çox məhsul ixrac edir.

Bundan əlavə, Donald Tramp neftin qiymətini 40 dollara qədər endirmək niyyətindədir. O, bu məqsədlə Səudiyyə Ərəbistanı ilə müəyyən danışıqlara başlayıb və eyni zamanda ABŞ neft istehsalçılarının hasilatı artırması üçün sifarişlər verib. Trampın bu addımı əsasən Rusiyaya qarşı yönəlib, lakin neftin qiymətinin 40 dollara düşməsi təkcə Rusiyaya deyil, bütün neft ölkələrinə, o cümlədən Azərbaycana da mənfi təsir göstərəcək”.

A.Nəsirli onu da əlavə edib ki,  Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas gəlir mənbəyi neft olduğu üçün dünya bazarında neftin qiymətinin aşağı düşməsi ölkənin gəlirlərini azaldacaq:

 “Valyuta ehtiyatlarının azalması fonunda büdcə öhdəliklərini yerinə yetirmək çətinləşəcək və nəticədə devalvasiya riski artacaq. Azərbaycanda devalvasiyanın getməsi məhz neftin dünya bazarında qiymətinin aşağı düşməsindən birbaşa asılıdır. Ona görə ki, neftin qiymətləri aşağı düşəndə Azərbaycanın gəlirləri azalır, valyuta ehtiyatları əriməyə başlayır və nəticədə hökumət büdcəni icra etmək üçün devalvasiya gedir. Azərbaycanın iqtisadi sabitliyi hazırda neftin qiymətinin necə dəyişəcəyindən və bu prosesin nə qədər davam edəcəyindən asılıdır. Əgər neftin qiyməti 40 dollar və ya daha aşağı səviyyəyə düşərsə və uzun müddət bu səviyyədə qalsa, ölkə iqtisadiyyatı üçün ciddi çətinliklər yarana bilər. Hazırda Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatları təxminən 12 milyard dollar təşkil edir. Əgər hər ay 600-700 milyon dollar həcmində valyuta hərraca çıxarılsa, bu ehtiyatlar təxminən bir il üç ay ərzində tükənə bilər. Bu isə hökumətin qarşısında mühüm bir seçim qoyur:

Manatı sabit saxlamaq üçün valyuta ehtiyatlarından istifadə etmək – Əgər neftin aşağı qiymətlə satılması bir ildən az davam edərsə, Azərbaycan hökuməti riskə gedib, ehtiyatlardan istifadə edərək milli valyutanı sabit saxlaya bilər.

Devalvasiyaya getmək və ya üzən məzənnəyə keçid etmək – Əgər neftin ucuzlaşması uzun müddət davam edərsə və valyuta ehtiyatları azalarsa, hökumət məzənnəni tənzimləmək üçün devalvasiyaya gedə və ya manatı tam üzən məzənnəyə buraxa bilər. İki çıxış yolu arasında düzgün seçim etmək üçün hökumət neft bazarındakı vəziyyəti dəqiq qiymətləndirməlidir. Donald Trampın iqtisadi siyasəti neft ölkələri üçün faydalı deyil və Azərbaycan da bu prosesdən yan keçə bilməz. Azərbaycanın gələcək maliyyə sabitliyi, neft bazarındakı dəyişikliklərə və hökumətin atacağı addımlara birbaşa bağlıdır”.

Mehin Mehmanqızı