Neft yenidən bahalaşır

ABŞ-İran gərginliyi fonunda dünya neft bazarında qeyri-müəyyənlik yenidən artır. Əsas risk mənbəyi isə Hörmüz boğazının tam və təhlükəsiz şəkildə açılması ilə bağlı yaranan suallardır. İranın boğazın açılması üçün sərt şərtlər irəli sürməsi treyderlərdə tədarükün bərpası ilə bağlı narahatlığı gücləndirib.

Azpost.info bildirir ki, avqustun 10-da səhər saatlarında Brent neftinin qiyməti 84 dolların üzərində, ABŞ-ın WTI markalı nefti isə 78 dollar ətrafında olub. Reuters-in məlumatına görə, bazarda Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı qeyri-müəyyənlik davam etdiyi üçün neft qiymətləri yüksəlib.

Bu vəziyyət neft bazarında son həftələrdə müşahidə olunan kəskin dalğalanmanın davam etdiyini göstərir.

Neft niyə yenidən bahalaşır?

Hazırda bazarın əsas diqqəti Hörmüz boğazına yönəlib.

İranla ABŞ arasında mümkün razılaşma və boğazdan tanker keçidlərinin bərpası xəbərləri əvvəllər qiymətlərə aşağı istiqamətdə təzyiq göstərmişdi. Lakin Tehranın boğazın açılması ilə bağlı mövqeyinin sərtləşməsi investorların neft tədarükü ilə bağlı narahatlığını yenidən artırıb.

Hörmüz boğazı dünya enerji bazarı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Buradan neft və digər enerji məhsullarının böyük hissəsi daşınır. Buna görə boğazda uzunmüddətli məhdudiyyət yaranması yalnız İranın deyil, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və İraq kimi böyük ixracatçıların da dünya bazarlarına çıxışına təsir göstərə bilər.

Belə vəziyyətdə bazar ilk növbədə faktiki tədarük itkisini deyil, gələcəkdə yarana biləcək çatışmazlıq riskini qiymətlərə daxil edir.

100 dollar həddi yenidən gündəmə gələ bilərmi?

Neft bazarında əsas sual bundan sonra qiymətlərin 80-90 dollar koridorunda qalacağı, yoxsa yenidən 100 dollar həddinə yaxınlaşacağıdır.

Burada əsas müəyyənedici amil Hörmüz boğazında vəziyyətin nə qədər davam etməsidir.

Əgər tanker daşımaları bərpa olunarsa və ABŞ-İran arasında razılaşma əldə edilərsə, risk əlavəsinin azalması neftin qiymətini aşağı çəkə bilər.

Əksinə, boğazın uzun müddət məhdud qalması və Körfəz ölkələrinin ixrac imkanlarının zəifləməsi qiymətlərin daha yüksək səviyyələrə qalxmasına səbəb ola bilər.

Goldman Sachs kimi qurumların əvvəlki ssenarilərində də Körfəz ixracının bərpasının gecikməsi halında Brent qiymətinin 100 dolları keçməsi ehtimalı nəzərdən keçirilib.

J.P. Morgan neft üçün hansı qiyməti gözləyir?

Hazırkı vəziyyətə baxmayaraq, bütün analitiklər neftin uzun müddət yüksək qiymətlərdə qalacağını düşünmür.

JPMorgan Chase-ın iyul ayında yenilənmiş proqnozuna görə, Brent neftinin 2026-cı ilin üçüncü rübündə orta qiyməti 86 dollar, dördüncü rübdə isə 80 dollar olacaq.

Bank ilin sonunda Brent qiymətinin təxminən 78 dollar səviyyəsində qərarlaşacağını gözləyir.

Bu proqnoz neft bazarında tədarük şokunun zamanla zəifləyəcəyi və tələbin yüksək qiymətlərə uyğunlaşacağı ehtimalına əsaslanır.

J.P. Morgan həmçinin 2027-ci ildə qiymətlərin daha da aşağı səviyyələrə gəlməsi ehtimalını qeyd edir.

Azərbaycan nefti üçün nə deməkdir?

Dünya bazarında neftin bahalaşması Azərbaycan üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki ölkənin ixrac gəlirlərində neft və qaz sektorunun rolu böyükdür.

Brent qiymətinin 80-90 dollar aralığında qalması Azərbaycan neftinin qiymətinə də dəstək verə bilər. Lakin Azeri Light qiyməti Brentlə eyni səviyyədə hərəkət etmir. Onun qiymətinə keyfiyyət fərqi, logistika, bazar şəraiti və digər amillər təsir göstərir.

Regional gərginliyin kəskinləşməsi zamanı Azərbaycan neftinin qiymətində də 100 dollar həddinin üzərinə çıxan göstəricilər qeydə alınmışdı.

Lakin burada əsas məsələ qiymətin bir neçə gün yüksək olması deyil, bu səviyyənin uzun müddət qorunub-qorunmayacağıdır.

Qarşıdakı həftələrdə bazarı nə müəyyən edəcək?

Neft bazarı üçün yaxın dövrdə dörd əsas faktor ön plana çıxır:

Birincisi, Hörmüz boğazının tam açılıb-açılmaması. Tanker daşımalarının əvvəlki səviyyəyə qayıtması qiymətləri aşağı çəkə bilər.

İkincisi, ABŞ-İran danışıqları. Razılaşmanın əldə olunması risk faktorunu zəiflədəcək, danışıqların pozulması isə əks istiqamətdə təsir göstərə bilər.

Üçüncüsü, Körfəz ölkələrinin ixrac imkanları. Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və İraqın nefti dünya bazarına hansı həcmdə çıxara bilməsi qiymətlərin istiqamətində mühüm rol oynayacaq.

Dördüncüsü, qlobal tələb. Neftin yüksək qiyməti iqtisadi aktivliyə və istehlaka təsir göstərərsə, bazarda tələbin azalması qiymət artımını məhdudlaşdıra bilər.

Əsas ssenari hələ də 80 dollar ətrafıdır

Hazırkı qiymətlər geosiyasi risklər səbəbindən J.P. Morganın ilin sonu üçün 78 dollarlıq proqnozundan yuxarıdır. Lakin bazarın gələcək istiqaməti yalnız İran faktorundan asılı deyil.

Əgər Hörmüz boğazında normal daşımalar bərpa edilərsə, neft qiymətindəki risk əlavəsi sürətlə azala bilər. Əksinə, boğazın uzun müddət bağlı və ya ciddi məhdudiyyət altında qalması yeni tədarük şoku yaradaraq Brent-i əvvəlcə 90, daha sonra isə 100 dollar və daha yüksək səviyyələrə apara bilər.

Bu səbəbdən hazırkı mərhələdə neft bazarının əsas sualı “neft neçə dollar olacaq?” deyil, “Hörmüz boğazı nə vaxt tam açılacaq?” sualıdır.

Cavab dünya bazarında neftin növbəti istiqamətini, eyni zamanda Azərbaycan kimi enerji ixracatçılarının gəlirlərini də əhəmiyyətli dərəcədə müəyyən edə bilər.

S.Abdulla

AzPost.az