Nəsillər niyə bir birini anlamır?

Müasir cəmiyyətdə nəsillər arasında fərqlər getdikcə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Xüsusilə “X”, “Y” və “Z” nəsillərinin işə münasibəti, ailə institutuna baxışı və həyat tərzi arasında ciddi fərqlər formalaşıb. Ənənəvi dəyərlərlə böyüyən nəsillə daha fərdi azadlıqlara üstünlük verən yeni nəsil arasında baxış bucaqları toqquşur. Bu fərqlər ailədaxili münasibətlərdə, əmək bazarında və ümumilikdə sosial münasibətlər sistemində müəyyən gərginliklər yaradır. Dəyərlərin transformasiyası prosesi isə bu gərginliyin həm səbəbi, həm də nəticəsi kimi çıxış edir.
Sosioloq Sevinc Qasımova məsələ ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlamasında deyib ki, əvvəlki nəsillər daha çox sabitlik, intizam və kollektiv məsuliyyət prinsipləri ilə formalaşıb:
“Onlar üçün uzun illər eyni işdə çalışmaq, ailəni qorumaq və cəmiyyətin qəbul etdiyi qaydalara uyğun yaşamaq əsas prioritet sayılırdı. Yeni nəsil isə daha fərqli mühitdə böyüyüb. İnternetin, sosial medianın və qlobal təsirlərin artması gənclərin düşüncə tərzinə ciddi təsir edib. Bu gün gənclər daha çox şəxsi inkişaf, psixoloji rahatlıq və fərdi seçim azadlığına önəm verirlər. Onlar həyatın yalnız işləməkdən ibarət olmadığını düşünür və şəxsi zamanın dəyərini daha yüksək qiymətləndirirlər. Bu baxış isə yaşlı nəsil tərəfindən bəzən məsuliyyətsizlik və ya səbrsizlik kimi qəbul edilir. Əmək bazarında bu fərqlər daha açıq görünür. Əvvəlki nəsillər üçün əsas məqsəd stabil gəlir əldə etmək idi. Gənclər isə iş yerində rahat mühit, motivasiya və inkişaf imkanları axtarırlar. Əgər iş onları qane etmirsə, daha rahat şəkildə iş dəyişirlər. Bu isə işəgötürənlərlə gənclər arasında müəyyən narazılıqlar yaradır. Çünki köhnə düşüncə ilə idarə olunan bəzi iş mühitləri yeni nəslin tələblərinə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkir. Ailə münasibətlərində də fərqli yanaşmalar müşahidə olunur. Ənənəvi düşüncədə ailə daha çox fədakarlıq və dözümlülük üzərində qurulurdu. Yeni nəsil isə münasibətlərdə emosional rahatlığı və qarşılıqlı anlayışı daha ön plana çıxarır. Onlar şəxsi sərhədlərə və fərdi həyata daha həssas yanaşırlar. Bu fərqlər valideyn-övlad münasibətlərində tez-tez konfliktlərə səbəb olur. Xüsusilə evlilik, boşanma, uşaq tərbiyəsi və qadın-kişi rolları ilə bağlı mövzularda fikir ayrılıqları daha çox hiss edilir”.
O qeyd edib ki, sosial şəbəkələr də nəsillərarası fərqləri dərinləşdirən amillərdən biridir:
“Gənclər məlumatı çox sürətli qəbul edir və dünyadakı dəyişikliklərə daha tez uyğunlaşırlar. Yaşlı nəsil isə bu sürətli dəyişimi bəzən təhlükə kimi görür. Nəticədə tərəflər bir-birini anlamamağa başlayır. Bir tərəf gəncləri həddindən artıq sərbəst hesab edir, digər tərəf isə yaşlı nəslin düşüncəsini köhnəlmiş sayır. Bu qarşıdurma ailədə, iş mühitində və ümumilikdə cəmiyyətdə emosional gərginlik yaradır. Bununla yanaşı, nəsillərarası fərqləri yalnız mənfi hal kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Əslində hər nəslin cəmiyyətə verdiyi fərqli töhfə var. Yaşlı nəsil təcrübə, səbr və məsuliyyət anlayışını qoruyur. Gənc nəsil isə yenilik, çeviklik və yaradıcı düşüncə gətirir. Problem fərqlərin mövcud olmasında deyil, tərəflərin bir-birini dinləməməsindədir. Bu uçurumu azaltmaq üçün ilk növbədə qarşılıqlı anlayış formalaşmalıdır. Valideynlər və yaşlı nəsil gənclərin dəyişən dünyada fərqli problemlərlə üzləşdiyini qəbul etməlidir. Gənclər də əvvəlki nəslin yaşadığı çətinlikləri və formalaşdığı sosial mühiti anlamağa çalışmalıdır. Dialoq mədəniyyəti burada əsas rol oynayır. İnsanlar qarşı tərəfi ittiham etmək əvəzinə dinləməyi bacarmalıdır”.
Leyla Turan
Demokrat.az