Niyə günəş tutulmasına 1 saniyə belə baxmaq olmaz?

Günəş tutulması olduqca maraqlı astronomik hadisədir. Lakin ona çılpaq gözlə baxmaq görmə qabiliyyəti üçün birbaşa təhlükə yaradır.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadla məlumatına görə, həkimlər xəbərdarlıq edirlər ki, hətta qısa bir baxış belə ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.

Tutulmanın əsas təhlükəsi insanda yalnış təhlükəsizlik hissi yaratmasıdır. Ay Günəş diskinin bir hissəsini örtdükdə ətrafdakı işıq azalır. Bunun nəticəsində gözlərin təbii müdafiə refleksi zəifləyir, Günəşə baxmaq daha rahat görünür və bəbəklər genişlənərək gözə daha çox işığın daxil olmasına səbəb ola bilər.

Lakin Günəşin görünən hissəsi əvvəlki kimi güclü və konsentrasiyalı işıq şüaları yaymağa davam edir. Göz bülluru bu şüaları tor qişanın görüntünün aydınlığı və detallılığına cavabdeh olan mərkəzi hissəsinə – makulaya yönəldir. Bunun nəticəsində günəş retinopatiyası, yəni tor qişanın işıqdan yanması baş verə bilər.

Qısa fasilələr vermək, göz qırpmaq və ya baxışı bir neçə saniyəlik yayındırmaq təhlükəsiz vaxt yaratmır. Günəşə hər yeni baxış tor qişanı yenidən güclü şüalanmaya məruz qoyur.

Günəş retinopatiyasının ən təhlükəli xüsusiyyətlərindən biri ağrının olmamasıdır. Tor qişada ağrı reseptorları yoxdur. Buna görə də yanıq baş verən anda insan göz yaşarması və ya müvəqqəti qamaşmadan başqa ciddi narahatlıq hiss etməyə bilər.

Əlamətlər adətən dərhal deyil, bir neçə saat sonra, hətta ertəsi gün ortaya çıxa bilər. Bunlara görmənin mərkəzində qalıcı qaranlıq və ya kor nöqtənin yaranması, görüntünün bulanıqlaşması, mətn oxumaqda çətinlik, düz xətlərin dalğalı görünməsi, rəngləri seçmədə pozuntu və işığa həssaslığın artması daxildir.

Yanmış tor qişa hüceyrələrini tam bərpa edə bilən xüsusi müalicə yoxdur. Görmə bir neçə ay ərzində qismən yaxşılaşa bilər, lakin bəzi hallarda zədənin nəticələri qalıcı olur.

Adi gün eynəkləri, hətta keyfiyyətli və UV filtrli olsa belə, tutulmanı izləmək üçün uyğun deyil. Ən tünd linzalar belə təhlükəli şüalanmanın qarşısını kifayət qədər almır.

Qaraldılmış şüşə, plyonka və digər ev üsulu ilə hazırlanmış filtrlər də etibarlı müdafiə təmin etmir.

Binokl, teleskop və fotoaparat vasitəsilə Günəşə baxmaq isə daha təhlükəlidir. Optik cihazlar işığı böyüdücü şüşə kimi fokuslayaraq tor qişaya çox güclü təsir göstərə bilər. Belə cihazlarda Günəş filtri yalnız ön obyektiv hissəsinə yerləşdirilməlidir, okulyara deyil.

Yalnız sertifikatlaşdırılmış tutulma eynəklərindən istifadə etmək lazımdır. İstifadədən əvvəl filtrdə cızıq, deşik və digər zədələrin olub-olmadığını yoxlamaq vacibdir.

Yeganə istisna tam Günəş tutulmasının Ayın Günəş diskini 100 faiz örtdüyü qısa mərhələdir. Yalnız həmin anlarda qoruyucu vasitə olmadan baxmaq mümkündür.

Qismən Günəş tutulması zamanı isə təhlükəsiz mərhələ yoxdur. Buna görə də müşahidənin əvvəlindən sonuna qədər xüsusi qoruyucu eynək taxılmalıdır.