Niyə hər insan genetik səhvlərlə doludur?

…Niyə hər insan genetik səhvlərlə doludur? İnsan bədənində DNT-ni kopyalayan mexanizmlər bəzən səhvlərə yol verir və xərçəngə səbəb olan da budur. Bununla belə, elm genetik anormallıqları kataloqlaşdırmaq üçün kifayət qədər həssas alətlər əldə edib. Nəticələr isə göstərir ki, biz kiçik səhvlərlə doluyuq.

SİA-nın məlumatına görə, Smithsonian jurnalı bunun səbəbini izah edib.

1950-ci illərdə DNT-nin strukturu kəşf edildiyi gündən elm adamları somatik toxumalarda baş verən genetik səhvlərin və digər mutasiyaların bir çox xəstəlikləri eləcə də insanın qocalmasını izah edə biləcəyindən şübhələnirlər.

1970-ci illərdə elmi ictimaiyyət tək hüceyrələrdə böyüməni təşviq edən mutasiyaların xərçəngə səbəb olduğunu bilirdi.

Problem onda idi ki, belə mutasiyaları tapmaq və öyrənmək inanılmaz dərəcədə çətin idi.

Ənənəvi DNT ardıcıllığı yalnız geniş hüceyrə qruplarından götürülmüş böyük miqdarda genetik materialı təhlil edə bilirdi və yalnız ən ümumi ipləri göstərdi.

Lakin təxminən 2008-ci ildə vəziyyət yaxşılığa doğru dəyişməyə başladı. Hətta tək bir hüceyrədəki mutasiyaları aşkar etmək üçün kifayət qədər həssas olan yeni texnikalar ortaya çıxdı.

2010-cu illərin əvvəllərində Stenford Universitetinin hüceyrə bioloqu Siddxartha Jaisval, insan qan hüceyrələrinin qan xərçəngi inkişaf etməmişdən əvvəl neçə mutasiya toplaya biləcəyini müəyyən etməyə başladı.

17.000 nəfərdən ibarət nümunə əsasında onun komandası məntiqi nəticəyə gəlib: 40 yaşdan aşağı insanlarda xərçəng mutasiyaları nadir hallarda baş verir, lakin yaşlandıqca tezliyi tədricən artır. 70 yaşına qədər insanın qan hüceyrələrinin təxminən 10 faizi mutasiyaya uğramışdır.

Lakin Jaisval və onun həmkarları başqa bir maraqlı faktı da aşkar etdilər: mutasiyaya uğramış hüceyrələr çox vaxt genetik olaraq eyni idi - klonlar.

Səbəb, alimin fikrincə, min kök hüceyrədən birinin böyüməsini və çoxalmasını asanlaşdıran mutasiyalar qəbul etməsidir.

Tədricən belə hüceyrələrin sayı artır və onlar da öz növbəsində öz klonlarından ibarət böyük bir qrup yaradırlar. Təəccüblü deyil ki, tədqiqatın müəllifləri bu mutasiyaya uğramış hüceyrələri qan xərçənginin inkişaf riski ilə əlaqələndirdilər.

Bununla belə, onlar həm də ürək xəstəliyi, vuruş və bütün digər ölüm səbəbləri ilə əlaqələndirilir, çünki mutant klonlar iltihab prosesini təşviq edir.

Eyni zamanda, bu cür hüceyrələr, ehtimal ki, zəhərli zülalları təmizləmək qabiliyyətinə görə, Alzheimer xəstəliyi riskini üçdə bir azaldır.

Nazlı Almuradova