Sosial şəbəkələr yanlış məlumatlarla doludur İnsanlar niyə blogerlərə inanır?

Son dövrlərdə sosial şəbəkələrdə “depressiya”, “narahatlıq” kimi mövzularla bağlı videolar milyonlarla baxış toplayır.
Yeniavaz.com məşhur “Forbes” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bu videoların əksəriyyəti rəsmi tibbi məlumatlara əsaslanmır və istifadəçiləri yanlış yönləndirə bilər.
Tədqiqatlar göstərir ki, sosial şəbəkələrdə yayılan ən populyar videoların yarısından çoxu xəstəliyin rəsmi diaqnostik meyarlarına uyğun gəlmir. Bu videolarda insanlar şəxsi hisslərini – diqqətsizlik, yorğunluq, maraqsızlıq kimi hallarını ciddi xəstəlik kimi təqdim edirlər. Üstəlik, bir çox hallarda bu videolara müxtəlif məhsulların, təlim kurslarının və ya dərmanların reklamı da əlavə olunur.
“Müalicə” adıyla zərərli məsləhətlər yayılır
Sağlamlıq mövzusunda paylaşılan bəzi videolar, sadəcə, qeyri-elmidir, bəziləri isə zərərli ola bilər. Məsələn, “burnunuza sarımsaq qoyun”, “corabınıza soğan qoyun” kimi "məsləhətlər" sübutsuzdur, lakin çox yayılıb. Emosional təqdimat, qısa video format və sadə dil bu cür videoları daha inandırıcı edir.
Təsir edənlər – yeni “həkimlər”?
İnsanlar getdikcə rəsmi səhiyyə qurumlarına yox, sosial şəbəkələrdəki təsir edənlərə (influencerlərə) inanmağa başlayır. Bəzi influencerlər “elmi” terminlərdən istifadə edərək özlərini ekspert kimi göstərirlər. Halbuki, bu videoların arxasında tez-tez reklam və ya şəxsi qazanc məqsədi durur. Bəzən hətta süni intellektlə yaradılmış saxta “insanlar” da bu məqsədlə istifadə olunur.
Niyə insanlar rəsmi qurumlara yox, blogerlərə inanır?
Tədqiqatçıların fikrincə, insanların hökumətə, tibbə, ənənəvi mediaya olan inamı zəifləyib. Bu boşluğu isə blogerlər doldurur. Onlar daha emosional, rahat və “dostyana” formada məzmun təqdim edirlər. Sosial şəbəkələrin alqoritmləri də belə məzmunları daha çox insanın qarşısına çıxarır.
Süni intellekt də bu prosesə daxil olub
Bəzi insanlar artıq süni intellekt botlarından – məsələn, “ChatGPT” və ya “Grok”dan tibbi məsləhətlər almağa çalışır. Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edir: bu sistemlər səhv cavablar verə bilər, çünki onlar statistik ehtimallarla işləyir və bəzən uydurma məlumatlar təqdim edirlər.
Nə etməli? – Yalan məlumatlardan necə qorunmalı
Mənbəni yoxlayın – Rəsmi və elmi mənbələrə istinad varmı?
Təqdimata fikir verin – Emosional və aqressiv dil varsa, ehtiyatlı olun.
Digər mənbələrlə müqayisə edin – Eyni məlumat başqa yerlərdə də varmı?
Blogerin davranışına baxın – Dəqiq məlumat verir, istinad göstərir, səhvlərini etiraf edirmi?
Reklamı tanıyın – Məqsəd sadəcə məhsul satmaqdırmı?
Elnur Əli