Niyə okeanların dibi Ayın səthindən daha az öyrənilib?

Biz hər gün kosmosun fəthi, Marsda koloniya salınması və uzaq qalaktikaların kəşfi haqqında xəbərlər oxuyuruq. Lakin təəccüblü olsa da, yaşadığımız planetin 70%-dən çoxunu təşkil edən okeanların dibi bizə Yerdən milyonlarla kilometr uzaqda olan Ayın səthindən daha naməlumdur.

Müasir okeanoqrafiya elminin faktları göstərir ki, Dünya okeanlarının yalnız 25%-ə yaxını yüksək dəqiqlikli müasir sonar xəritələrinə malikdir. Qalan 75% ərazi isə elm üçün tam bir qaranlıq zona – “abissal düzənliklər” olaraq qalır.

Okean dibinin kəşf olunmasını çətinləşdirən əsas amil dəhşətli hidrostatik təzyiqdir. Məsələn, planetin ən dərin nöqtəsi olan Mariana çökəkliyinin dibində (təxminən 11,000 metr dərinlikdə) təzyiq 108.6 MPa-ya çatır. Bu, hər kvadrat santimetrə 1 tondan çox ağırlığın düşməsi deməkdir – yəni insan bədənini anında əzə biləcək bir qüvvədir.

Buna baxmayaraq, zifiri qaranlıq və dəhşətli təzyiq şəraitində həyat tam sürətlə davam edir. Həmin dərinliklərdə yaşayan canlılar günəş işığı görmədikləri üçün öz bədənlərindən işıq saçmaq (bioluminesensiya) qabiliyyətinə yiyələniblər. Onların hüceyrə membranları titanium kimi elastik zülallardan ibarətdir. Okean dərinliklərinin öyrənilməsi təkcə biologiya üçün deyil, həm də tibb və materialşünaslıq üçün unikal imkanlar açır.

AzPost.az