Icma.az
close
up
RU
Od ilahi eşqin rəmzidir FİLOLOQ DANIŞDI

Od ilahi eşqin rəmzidir FİLOLOQ DANIŞDI

Sia Az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

"Qədim inanclar sistemində od mühüm yer tutur. Xüsusilə türk mifoloji dünyagörüşündə od müqəddəs, təmizləyici və qoruyucu gücə malik ünsür kimi qəbul edilir. Od həm həyatın, işığın, istiliyin, həm də yenilənmənin rəmzi sayılır.
Bu inancın izləri bu gün də xalq mərasimlərində, xüsusilə Novruz ənənələrində yaşamaqdadır. Tonqal qalamaq, odun üzərindən tullanmaq kimi adətlər məhz qədim od kultunun davamıdır. İnanclara görə, od insanı mənəvi və fiziki cəhətdən təmizləyir, onu bəlalardan və pisliklərdən qoruyur. Tonqalın üzərindən tullanarkən deyilən “Ağırlığım-uğurluğum odda yansın” ifadəsi də bu qədim təsəvvürlərin davamıdır".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru İlhamə Qəsəbova deyib.

Onun sözlərinə görə, od çərşənbəsində tonqal ətrafında toplaşmaq birlik, həmrəylik və yeni başlanğıcın simvoludur. İnsanlar odun üzərindən tullanaraq yeni ilin bərəkətli və uğurlu keçməsini arzulayırlar: "Qədim türklər oda fövqəltəbii güc kimi yanaşmış, onun işıq və istilik verməsini ilahi qüvvə ilə əlaqələndirmişlər.

Od və ocaq ailənin qoruyucusu hesab olunmuşdur. “Ocaq” anlayışı yalnız fiziki istilik mənbəyi deyil, həm də ailənin, soyun davamlılığının rəmzidir. Ocağın sönməsi ailə bədbəxtliyi kimi qəbul edilmiş, buna görə də “Ocağın sönməsin” duası formalaşmışdır. Ocağa hörmətsizlik etmək - onun üzərinə çirkli bir şey atmaq, su tökərək söndürmək və ya külünü ayaqlamaq - yolverilməz sayılmışdır.
Kənd yerlərində Novruz günlərində, xüsusilə çərşənbələrdə ocaq külünün başqa evə verilməməsi inancı mövcuddur. İnanca görə, külün verilməsi evin bərəkətinin getməsinə səbəb ola bilər. Qədim türklərin köçəri həyat tərzində isə insanlar bir yerdən digər yerə köçərkən ocağın külünü özləri ilə aparar, yeni məskəndə həmin kül vasitəsilə ocağı yenidən qalayardılar. Bu, həm soyun, həm də həyatın davamlılığının rəmzi idi.
Azərbaycan aşıq poeziyasında da od və ocaq ilahi eşqin, ilhamın və daxili yanğının simvolu kimi təqdim olunur. Beləliklə, od kultu təkcə mifoloji təsəvvür deyil, həm də xalqın dünyagörüşünü, təbiətə münasibətini və mənəvi dəyərlərini əks etdirən zəngin bir inanc sistemidir.

Bu gün də dilimizdə işlənən “Elə getdi, kül saldı, gəlmədi” kimi ifadələr həmin qədim inancların izlərini yaşadır. Kül salmaq qədim türk inanclarında bünövrə qurmaq, artıb inkişaf etmək, ərazidə yeni həyatın başlanğıcını simvollaşdırır. Bu baxımdan od kultu qədim türklərin mifoloji dünyagörüşündə ən mühüm anlayışlardan biri sayılır. Tarix boyu oda inanmaq həm Novruz bayramında, həm də od çərşənbəsində özünü göstərmişdir.

Od çərşənbəsində tonqalın qalanması evin qapısı və giriş hissəsində edilir. İnanca görə bu, mənfi auralardan və ruhlardan qorunmaq üçün həyata keçirilir. Hətta həmin gün evin işıqları yanmalı, ocağı qapıya yaxın yandırılmalı idi ki, uzaqda olan doğmaların, əzizlərin ruhları evimizi tapa bilsin. İnanclara görə, ruhlar evin işığını və qaynar qazanını gördükdə rahatlaşır, ailənin xoşbəxt olduğunu hiss edir və özü də sülh və xoşbəxtlik tapır. Od çərşənbəsi həm də xeyirin şər üzərində, işığın qaranlıq üzərində qələbəsini simvollaşdırır. Qərb bölgəsi və Qarabağda od çərşənbəsində “Löxələr” hazırlanırdı. Bunun üçün bir gün əvvəl ağac çubuqlarına evdə artıq olan paltar və əşyalar dolanır, bərk bağlanırdı. Uşaqlar üçün ayrıca löxələr hazırlanır və göyə atılırdı ki, işığın qaranlıq üzərində qalibiyyəti göy üzərində də simvolizə olunsun.
Od çərşənbəsi zamanı insanlar tonqalın ətrafında yığışar, qonşular bir-birini ziyarət edərdilər. Ocaq sönəndən sonra nənələr və böyüklər yanmış tonqalın külünün ətrafına gələr, niyyətlərini söyləyər və eşitdikləri ilk səsi öz arzularına uyğun yozardılar. Beləliklə, od çərşənbəsi həm mənəvi təmizlənmə, həm də ailə və icmanın birliyini simvollaşdıran qədim ənənə kimi qorunub saxlanmışdır.

Çərşənbə günlərində xalqımız həm də öz zəngin mədəniyyətini qoruyub saxlayardı. Bu günlərdə ocaqlar qalanar, qazanlar qaynar, şirniyyatlar bişirilərdi. Rayonlarda sac üstündə çörək bişirilər, ərişdə hazırlanardı ki, həm ev bərəkətli olsun, həm də süfrələr dolu-dolu olsun. Qərb bölgəsində bu ənənəyə xüsusilə diqqət yetirilərdi, çünki orada aş-pulov mütləq ərişdə ilə dəmlənərdi. Qarabağ və Qərb bölgələrində bu ənənələr yaxın keçmişdə daha geniş yaşanırdı, müasir dövrdə isə yalnız yaddaşlarda qalmışdır.

Kəndlərin başında qar zalı çalınar, Novruzun gəlişi haqqında bütün xalq məlumatlandırılardı. Kəndirbazlar gəlir, oyunlarını idarənin qarşısında nümayiş etdirərdilər, uşaqlar isə Novruz bayramının gəlişini bu əyləncələrlə də qarşılayardılar. Dirədöymə oyunları təşkil olunardı və kənd sakinləri bu oyunlarda fəal iştirak edərdilər. Sonra at yarışları keçirilərdi. Təəssüf ki, bu ənənələrin bir çoxu müasir dövrdə artıq qorunmayıb, yalnız yaddaşlarda qalıb".

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:119
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 03 Mart 2026 15:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see319

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see310

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see307

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see298

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see289

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see277

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see265

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see258

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see256

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see250

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see247

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see242

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see240

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see233

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see220

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see213

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see211

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see206

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see197

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri