Ölkəmiz müstəmləkəçiliyə qarşı...

BMT-də “Transatlantik qul ticarətinə dair qətnamə”nin qəbul edilməsi dəstəklənir

BMT Baş Assambleyası martın 25-də “Transatlantik qul ticarətinə dair qətnamə” qəbul edib. Təşkilatın Baş katibi Antonio Quterreş isə Beynəlxalq Köləlik və Transatlantik Kölə Ticarəti Qurbanlarının Anım Günü münasibətilə dünya ictimaiyyətinə müraciət ünvanlayıb.

Quterreş: İrqi fərqin yalan hekayəsini rədd etməyə çalışırıq

“Bu gün biz heyrətamiz bir cinayətin qurbanlarını - Afrikada ailələrindən və icmalarından oğurlanan milyonlarla insanın xatirəsini yad edirik. Onlar Atlantik okeanının o tayında insan alverinə məruz qalıblar. Onların əksəriyyəti Amerikada kölə vəziyyətində yaşayıb. Milyonlarla insan köləlikdə doğulub, əməyi üçün vəhşicəsinə istismar olunub və təməl insan haqlarından məhrum edilib. Biz onların dözümlülüyünü və açıq müqavimətlə müşayiət olunan cəsarətli hərəkətlərini hörmətlə anırıq”-, deyən Baş katib qeyd edib ki, bu qlobal nizam artıq 400 ildən çoxdur ki, hökm sürür və hətta indi də davam edir. Onun sözlərinə görə, bu hallar çirkli köləliklə formalaşan və zənginləşdirilmiş sistemlərdə və qurumlarda mövcuddur. Keçmiş ədalətsizliklərə əsaslanan sosial və iqtisadi bərabərsizliklər mədəniyyətimizə hopmuş və hamımıza təsir edən qərəzlərdə özünü göstərir. “Bu Beynəlxalq Köləlik və Transatlantik Kölə Ticarətinin Qurbanlarını Anma Günündə biz bu miraslarla üzləşməli oluruq. İrqi fərqin yalan hekayəsini və ağ irqin üstünlüyünün çirkin yalanını rədd etməyə çalışırıq. İrqçiliyi internetdə, mediada, məktəblərdə, iş yerlərində, siyasətdə və özümüzdə dağıtmaqla məşğuluq, həm də bunu həqiqət, ədalət və bərpa naminə çalışaraq həyata keçiririk. Bəzi hökumətlərin köləliyin nəticələrini aradan qaldırmaq üçün ilkin addımlarını alqışlayıram. Lakin daha çox üzv dövlət tərəfindən bundan da cəsarətli tədbirlər görülməlidir”, -deyə BMT-nin Baş katibi vurğulayıb.

Quterreş Afrika ölkələrinin öz resurslarına sahibliyinə hörmət etmək öhdəlikləri də daxil olmaqla afrikalıların hüquqlarına daha diqqətlə yanaşmağa çağırıb: “Onların qlobal maliyyə arxitekturasında və BMT Təhlükəsizlik Şurasında bərabər iştirakını və təsirini təmin etmək üçün addımlar atılmalıdır. Birlikdə bütün insanların ləyaqətlə yaşadığı və inkişaf etdiyi bir dünyaya sadiq qalaq”.

Azərbaycan köləliklə mübarizə aparan xalqların yanındadır

Azərbaycan da hər zaman dünyada müstəmləkəçiliyə, köləliyə və neokolonialmzmə qarşı mübarizə aparır. Ölkəmiz bundan əziyyət çəkən xalqlara dəstəyini ifadə edir. Yəni, Azərbaycan sülhü tərənnüm edən bir dövlət kimi müstəmləkəçilikdən azad olmaq uğrunda mübarizəni həmişə müdafiə edib. Ölkəmiz Qoşulmama Hərəkatının sədri qismində müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizədə qlobal platforma kimi yeni müstəmləkəçi və neokolonial təcrübələrə qarşı mübarizədə öz prinsipial mövqeyini ortaya qoyub. Ölkəmizin müstəmləkəçiliyə qarşı barışmaz münasibəti bundan sonra da birmənalı olaraq davam edəcək. Bakı Təşəbbüs Qrupunun (BTQ) yaradılması da bu məqsədə xidmət edir.

Yeri gəlmişkən, Bakı Təşəbbüs Qrupu BMT Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş “Transatlantik qul ticarətinə dair qətnamə”yə dair açıqlama yayıb. BTQ BMT Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş transatlantik qul ticarətini “bəşəriyyətə qarşı törədilmiş ən ağır cinayət” kimi tanıyan qətnaməni tam dəstəklədiyini bəyan edib. Müstəmləkəçilikdən əziyyət çəkən xalqların azadlıq uğrunda mübarizəsinə dəstək verməyi özünün əsas missiyalarından biri hesab edən Bakı Təşəbbüs Qrupu qəbul olunmuş bu qətnaməni Afrika mənşəli xalqlara qarşı yüz illərdir davam edən müstəmləkəçi ayrı-seçkiliyin və tarixi ədalətsizliyin aradan qaldırılması istiqamətində irəliyə doğru atılmış mühüm addım hesab edir.

Transatlantik qul ticarəti müstəmləkəçilik sisteminin ən amansız ifadəsi olmaqla milyonlarla insanı zorla kölə halına salıb, eyni zamanda bu xalqları iqtisadi, mədəni və sosial inkişafdan məhrum edib. Həmin ağır mirasın nəticələri bu gün də davam etməkdədir. BTQ reparasiya məsələsini maliyyə kompensasiyası olmaqla yanaşı, daha geniş ədalət anlayışının ayrılmaz hissəsi kimi dəyərləndirir, rəsmi üzrxahlıq, müstəmləkə dövründə talan edilmiş mədəni irs nümunələrinin geri qaytarılması, təhsil və ianə fondlarının yaradılması və bu cür cinayətlərin bir daha təkrarlanmamasına zəmanət verən beynəlxalq mexanizmlərin formalaşdırılması məsələsini dəfələrlə qaldırıb.

BTQ  beynəlxalq platformalarda afrikalıların hüquqlarını dəstəkləyir

Təşkilat Afrika mənşəli xalqların üzləşdiyi ədalətsizlikləri beynəlxalq platformalarda ardıcıl olaraq gündəmə gətirib və bu xüsusda 2024-cü ilin dekabrında və 2025-ci ilin aprelində BMT-nin Baş Qərargahında “Afrika əsilli xalqların hüquqları üzrə işçi qrupunun 35-ci sessiyası”nda və “Afrika əsilli şəxslərin Daimi Forumunun 4-cü sessiyası”nda fəal iştirak edib. BTQ həmin sessiyalarda neokolonializmin aradan qaldırılması və müstəmləkəçiliyə məruz qalmış ərazilərdə Afrika əsilli xalqların hüquqlarının müdafiəsi məsələlərini bir daha gündəmə gətirib.

Həmçinin, müstəmləkə altında hələ də yaşayan afrika mənşəli xalqlarla bağlı çoxsaylı hesabatlar dərc olunub, görülən işlər barədə hesabat BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığına təqdim edilib. BMT Baş Katibinin hesabatında Bakı Təşəbbüs Qrupuna istinad edilməsi isə təşkilatın beynəlxalq etimada malik tərəfdaş kimi tanındığını və müstəmləkəçiliyə məruz qalan xalqların səsini dünyaya çatdırmaqda mühüm platforma rolunu oynadığını təsdiq edir.

Bakı Təşəbbüs Qrupu BMT-yə üzv dövlətləri bu qətnamədən irəli gələn müddəaları praktiki addımlarla həyata keçirməyə, reparasiya üzrə dialoqu dərinləşdirməyə və tarixi ədalətin bərqərar edilməsi istiqamətində konkret öhdəliklər götürməyə çağırıb.

Nardar BAYRAMLI