Ölkəmiz su qıtlığı yaşamayacaq

Yeni Dövlət Proqramı, ilk növbədə, Bakı və Abşeronun su problemini aradan qaldıracaq

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizin beynəlxalq əlaqələr sistemində inamlı addımlar atılır, dövlət müstəqilliyinin davamlılığı gerçəkləşdirilir, sosial-iqtisadi məsələlərin həlli uğurla davam etdirilir, genişmiqyaslı iqtisadi islahatlar həyata keçirilir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin uzaqgörən, səmərəli və məqsədyönlü siyasəti daha da genişləndirilərək diqqət mərkəzində saxlanılır və respublikamızın geoiqtisadi və geosiyasi uğurlarını şərtləndirən iqtisadi siyasət yürüdülür.

Azərbaycan liderinin yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına müsahibəsində səsləndirdiyi əsas inkişaf istiqamətləri sülh, sosial rifah və strateji hədəflər ölkənin 2026-2035-ci illəri əhatə edən yeni inkişaf mərhələsinin ideoloji və praktiki çərçivəsini formalaşdırır. Bu çərçivə təkcə siyasi və iqtisadi prioritetləri deyil, eyni zamanda, həyat keyfiyyətinin əsas göstəricilərindən biri olan su təhlükəsizliyini dövlət siyasətinin mərkəzinə gətirir.

Məhz bu baxımdan, Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair Dövlət Proqramı da yeni dövrün strateji məntiqini aydın şəkildə ortaya qoyur. Bu proqram yalnız mühəndis-texniki layihə deyil, eyni zamanda, milli təhlükəsizlik, sosial rifah və uzunmüddətli dayanıqlılıq baxımından kompleks dövlət baxışının tərkib hissəsidir.

Sülh və su təhlükəsizliyi strateji sabitliyin əsas dayağıdır. Sülh anlayışı ənənəvi olaraq hərbi-siyasi müstəvidə dəyərləndirilsə də, müasir dövrdə onun sosial və ekoloji ölçüləri xüsusi önəm daşıyır. Regionda sülh transsərhəd su ehtiyatlarının təhlükəsizliyinin gerçəkləşdirilməsi, əhalinin ədalətli, fasiləsiz və təhlükəsiz su ilə təminatı deməkdirir. Bu, eyni zamanda, beynəlxalq təhlükəsizliyin və daxili sosial sabitliyin əsas şərtlərindən biridir. Qlobal təcrübə də urbanizasiya, iqlim dəyişmələri və resurs çatışmazlığı fonunda su problemlərinin sosial narazılıqlar və risklər yarada biləcəyini göstərir.

Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi su siyasəti təkcə infrastrukturun bərpasını deyil, həm də milli təhlükəsizliyin, sosial rifahın və strateji müstəqilliyin möhkəmləndirilməsini şərtləndirib. Son 5 ildə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə icra olunan içməli su və suvarma layihələri bu baxımdan yeni dövlət yanaşmasının ən parlaq nümunələrindən biri kimi diqqət çəkib. Qəsbkarlıq dövründə Ermənistan tərəfindən məqsədli şəkildə dağıdılmış, yararsız hala salınmış su təsərrüfatı obyektləri genişmiqyaslı ekoloji problemlər yaratmaqla yanaşı, həm də humanitar fəlakətə gətirib çıxarıb.

Düşmən uzun illər ərzində su anbarlarını siyasi və hərbi vasitəyə çevirib, sudan təzyiq vasitəsi kimi istifadə edib. “Sərsəng” və “Suqovuşan” su anbarlarının fəaliyyəti üzərində nəzarətin itirilməsi Azərbaycan üçün real təhlükələr yaradıb, suyun vaxtlı-vaxtsız kəsilməsi və ya nizamsız buraxılması nəticəsində kənd təsərrüfatı ciddi zərər görüb, daşqınlar baş verib.

Bu gün isə mənzərə tamamilə fərqlidir. Azad edilmiş ərazilərdə su təsərrüfatı sıfırdan qurulur, dağıdılmış sistemlər bərpa edilərək müasir standartlara uyğunlaşdırılır. Sərsəng və Suqovuşan su anbarlarının tam yenidən qurulması yalnız texniki nailiyyət deyil, həm də su üzərində suverenliyin bərpasının rəmzidir. Füzulidə Köndələnçay üzərində 3 su anbarının, Ağdamda Xaçınçay, Laçın rayonunda isə artıq istismara verilmiş Zabuxçay su anbarının yenidən qurulması regionun iqtisadi və sosial dirçəlişinin əsas sütunlarını təşkil edir. Həkəriçay və Bərgüşadçay su anbarlarının tikintisi üzrə hazırlıq işlərinin aparılması gələcəyə hesablanmış strateji baxışın göstəricisidir.

Su mənbələri hər bir dövlət üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın su ehtiyatlarının, təqribən, dörddəbirinin məhz vaxtilə işğal altında olmuş ərazilərdə formalaşması bu bölgələrin azad edilməsinin strateji əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir. Üstəlik, bu mənbələrin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, onlar birbaşa Azərbaycan ərazisində formalaşır və ölkənin xarici su asılılığını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Halbuki Kür, Araz və Samur kimi əsas su arteriyalarının mənbələri xarici ölkələrdə yerləşir və bu amil su təhlükəsizliyini daha həssas edir.

Qlobal iqlim dəyişmələri fonunda su resursları artıq strateji risk kateqoriyasına daxil olur. Bir çox ölkələr bu gün su qıtlığının, quraqlığın və ekoloji balansın pozulmasının real fəsadları ilə üz-üzədir. Azərbaycanın son 20 ildə həyata keçirdiyi ardıcıl və sistemli su layihələri göstərir ki, vaxtında atılan addımlar gələcək böhranların qarşısını ala bilər. Əgər bu infrastruktur qurulmasaydı, bu gün su təhlükəsizliyi ölkə üçün ciddi problemlər yarada bilərdi.

Azərbaycanda əhali, sənaye və kənd təsərrüfatının dayanıqlı su ilə təmin olunması, su mənbələrinin qorunması, su anbarlarının potensialının artırılması, bu sahədə dəqiq uçotun hazırlanması və mövsümi suların toplanaraq ilboyu səmərəli istifadəsinə prioritet istiqamətlər kimi yanaşılır. Bu yanaşma suya təkcə resurs kimi deyil, həm də strateji sərvət kimi baxıldığını göstərir.

Azad edilmiş ərazilərdə su layihələri respublikamızın gələcək inkişaf modelinin mühüm dayağıdır. Bu layihələr sübut edir ki, su təhlükəsizliyi olmadan nə sosial rifahdan, nə iqtisadi dayanıqlılıqdan, nə də milli təhlükəsizlikdən danışmaq mümkündür. Azərbaycan dövləti bu həqiqəti yüksək dəyərləndirərək ona prioritet istiqamət kimi diqqət yetirir.

Qeyd edək ki, su resursları ilə çox az təmin olunan Bakı və Abşeron yarımadası respublikanın ən sıx məskunlaşan və iqtisadi cəhətdən ən fəal regionudur. Burada su təchizatının dayanıqlılığı yalnız kommunal məsələ deyil, eyni zamanda, ictimai təhlükəsizlik və sülhün qorunması baxımından strateji istiqamətdir. Yeni Dövlət Proqramı bu reallığı nəzərə alaraq su sistemlərinin modernləşdirilməsini önləyici təhlükəsizlik mexanizmi kimi təqdim edir.

Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının içməli su təchizatı uzun illərdir ki, ölkənin ən həssas infrastruktur problemlərindən biridir. Sözügedən istiqamətdə müəyyən tədbirlər görülsə də, mövcud çağırışların miqyası hazırda bu sahədə uzunmüddətli dövlət həllini zəruri edir. Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair Dövlət Proqramının həyata vəsiqə alması da məhz bunun bariz ifadəsidir.

Hazırlanan proqramın əsas strateji məqsədi Bakı və Abşeron yarımadasının dayanıqlı və fasiləsiz içməli su ilə təmin olunmasıdır. Sənədin icra müddətinin 2035-ci ilə qədər müəyyənləşdirilməsi onun miqyasını, mərhələli xarakterini və uzunmüddətli planlaşdırma məntiqini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu yanaşma su təhlükəsizliyinin qısamüddətli deyil, gələcək onillikləri əhatə edən strateji məsələ kimi qiymətləndirildiyini göstərir.

Prezident İlham Əliyev Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026-2035-ci illər üzrə Dövlət Proqramına həsr olunan müşavirədəki çıxışında bildirdiyi kimi, su layihələrinin maliyyələşdirilməsi üçün zəruri resurslar əvvəlcədən müəyyən edilib. Layihələrin icrasının həm dövlət büdcəsi, həm də xarici kreditlər hesabına gerçəkləşdiriləcəyi nəzərdə tutulub. Son illərdə həyata keçirilmiş fiskal və institusional islahatlar nəticəsində Azərbaycanın xarici borc yükü əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, xarici borcun Ümumi Daxili Məhsula nisbəti 6 faizdən bir qədər çox səviyyəyə yüksəlib. Bu göstərici ilə ölkənin maliyyə dayanıqlılığı və etibarlığı beynəlxalq müqayisədə təsdiqlənib.

Beləliklə, ölkə rəhbərinin vurğuladığı kimi, Dövlət proqramlarının mərkəzində insan amili dayanır. Bakı və Abşeronda su və kanalizasiya sistemlərinin təkmilləşdirilməsi, ilk növbədə, əhalinin sağlamlığının qorunmasına, ekoloji mühitin yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Xüsusilə yağış suları sistemlərinin yenidən qurulması şəhərsalma və sosial rifah arasında birbaşa əlaqəni gücləndirir. Bu, təkcə infrastruktur layihəsi deyil, şəhər sakinlərinin gündəlik təhlükəsizliyinə və rahatlığına yönəlmiş sosial investisiyadır.

Elşan ƏHMƏDOV,
Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti