“Ölməyənləri öldürən media” Hara tələsirik?

Əlbəttə, media hər nə qədər inkişaf etdirilsə də, problemlər yenə də davam edir. Özü də, elə problemdir ki, artıq heç adam özü də nə edəcəyini bilmir.

Məsələn, bu gün xəbər portallarına daxil olan kimi hansısa tanınmışın “vəfat etdiyi” xəbəri ilə qarşılaşmaq normal hala çevrilib.

“Filankəs dünyasını dəyişdi”, “Bu da filankəsin son paylaşımı idi” başlıqları ard-arda düzülür. Dominos pizza

Kədərlənirik, içimiz sızıldayır, amma buna rəğmən, hər dəfə paylaşırıq, yazırıq və yayırıq...

Hər gün intihar xəbəri, hər gün dəhşətli hadisələr. Axı bunun digər tərəfini heç kim düşünmürmü?

Özü də, xəbərin yalan çıxma ehtimalı da yüksəkdir ha. Məsələn, üstündən bir neçə saat keçdikdən sonra xəbəri təkzib edirik. Yenidən bütün saytlar və sosial şəbəkələr yazır ki, adam sağdır, halı dəyişib, xəstədir, və ya koma halındadır. Səbəb nədir? Yəqin medianın  həvəsi can almaq istəyib. Ya da kim xəbəri birinci verəcək sevdası bütün sorağı aləmə yayıb.

Xəbər vermək üçün az qala, elə bəlkə də, qarşı tərəfin ölümünü gözləyirlər.

Ən acınacaqlısı isə təkzibi də özlüyündə bir şouya çevirmişik. Asanlıqla yazırıq ki, dəhşətli xəbər yalan çıxdı. Ölən adam danışdı və s. və ilaxır.

Öz mediamızdan götürsək, son bir il ərzində xatırladığım ikinci ölüm halıdır ki, yayıb, sonra təkzib edirik. Aktyor Azər Baxşəliyevin ölüm xəbərini neçə dəfə paylaşıb təkzib etdik, Allah bilir. Ardınca da son günlər bütün xəbər saytlarının manşetini Azərbaycanlı müğənni Albina Pyakşeva ABŞ-Meksika sərhədində öldürülməsi bəzədi. Hələ sosial şəbəkələrdə gözəl ölkəmin vətəndaşları da rəy yağışına tutdu ki, əccəb olub, onun orada nə işi var idi? Nə deyim, “qulaq gündə bir söz eşitməsə kar, göz də gündə bir şey görməsə kor olar” -  deyib, kənara çəkildim. Üstündən elə 1-2 saat keçmişdi ki, gündəmimiz dəyişdi. Sən demə, “ABŞ-də öldürüldüyü deyilən Albina da sağ imiş”…

Hara tələsirik? İnsanların ölüm xəbərini ilk kim verəcək savaşındayıq? Ailələrin, tanışların, yaxınların nə hisslər keçirdiyini heç düşünmürsüz?

Artıq ölüm xəbərini yoxlamadan yaymaq bəzi saytların iş prinsipinə çevrilib. Vicdan? Hissiyyat? Peşəkarlıq? Bütün bunlar hara gedib? Harada itirmişik?

Bu cəmiyyətin psixologiyası ilə oynamaq, ölüləri diriltmək, diriləri öldürmək nə vaxtdan informasiya azadlığına çevrilib?

Ən dəhşətlisi isə budur ki, bu cür xəbərləri artıq bəzi ciddi media orqanları da yayır. “mənbələrimiz var”, “filankəs dedi” kimi uydurma arqumentlərlə ölüm xəbəri yaymaq cinayətə bərabər məsuliyyətsizlikdir.

Mətbuatın birinci və dəyişməz qaydası doğruluq və dəqiqlikdir. Ölüm isə, bu məsələdə, ən həssas və qırmızı xətdir. Kiminsə həyatı ilə, yaxınlarının duyğuları ilə oynamaq, bu hadisəni sensasiyaya çevirmək jurnalistika demək deyil.

Bu cür səhvlərə görə üzr istəmək də kifayət deyil. Məlumat yoxlanılmadan ölüm xəbəri paylaşmaq nəinki etik pozuntudur, bu həm də bir növ mənəvi şiddətdir. Sən bir insanı öldürürsənsə, onun ailəsini, yaxınlarını şok vəziyyətə salırsansa, üzr istəmək nəyi dəyişir?

Hər dəfə təkzib yayıldıqda, bu cəmiyyətdə medianın etibarı daha da sarsılır. Ona görə də nəisə yazanda və yayanda ən azından onu dəqiqləşdirmək lazımdır. Məsələ tək ölüm hallarının yayıb, sonradan təkzib etmək deyil. Yayılan hər yalan xəbər cəmiyyətin etibarını bir az daha itirməkdir.

Xəbər deyəndə insanlar doğru informasiya gözləyir. Kimin ilk xəbəri yaydığına isə demək olar ki, baxan olmur.

Aydan Hacı