Omanda razılıq əldə edilmədi...

İkinci raund baş tuta bilər

ABŞ-İran danışıqlarının birinci mərhələsi gərgin keçib

Uzun müddət idi ki, gözlənilən görüş baş tutdu - ABŞ və İran İslam Respublikası arasında nüvə proqramı ilə bağlı dolayı danışıqların birinci mərhələsi Omanın Məskat şəhərində keçirilib. Danışıqlardan sonra Tehran nəticələrlə  bağlı mülayim nikbinlik ifadə edib - “Bu, yaxşı başlanğıcdır”, - deyə İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bildirib. Deyib ki, “etibarsızlıq divarı aşılmalıdır”. İran xarici işlər naziri Tehran və Vaşinqton arasında danışıqların ikinci raundunun nə vaxt davam etdiriləcəyi ilə bağlı fikir bildirməyib. Əraqçinin sözlərinə görə, hər iki ölkənin nümayəndə heyətləri məsləhətləşmələr üçün paytaxtlarına qayıdacaqlar. “Axios” isə adı açıqlanmayan mənbəyə istinadən bildirib ki, növbəti görüş yaxın günlərdə baş tuta bilər.

Omanın xarici işlər naziri Bədr əl-Busaidi danışıqları “çox ciddi” adlandırıb. Diplomat “X” mikrobloq saytında yazıb ki, hər iki ölkənin nümayəndə heyətləri ilə ayrıca görüş keçirilib. “Həm İran, həm də Amerikanın baxışlarını aydınlaşdırmaq və mümkün irəliləyiş sahələrini müəyyən etmək üçün bu görüşlər faydalı olub”, -deyə o, bildirib.

Qapalı görüş...

Xarici mətbuatın yazdığına görə, Məskatda keçirilən danışıqlar gərgin münasibətlər fonunda baş tutub. Görüşdə ABŞ-ı Trampın xüsusi elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner təmsil edib. İran nümayəndə heyətinə isə xarici işlər naziri Abbas Əraqçi rəhbərlik edib. Məsləhətləşmə prosesi dolayı yolla aparılıb. Omanın xarici işlər naziri Bədr əl-Busaidi nümayəndə heyətləri arasında vasitəçi kimi çıxış edərək hər iki tərəflə bir neçə iclas keçirib. “Əl-Cəzirə”nin məlumatına görə, Əraqçi omanlı həmkarına Tehranın yanvar ayının birinci yarısında İran küçə etirazlarının sərt şəkildə yatırılmasından sonra Vaşinqtonla münasibətlərdə yaranan problemlərin həlli ilə bağlı planı təqdim edib. Daha sonra bu sənəd Amerika nümayəndə heyətinə təqdim olunub. Amerikalılar, həmçinin vasitəçilərə vəziyyətlə bağlı öz mövqelərini təqdim ediblər. Görüşün ilk saatlarında Oman Xarici İşlər Nazirliyi sosial mediada bu təmasların “diplomatik və texniki danışıqların bərpası üçün lazımi şəraitin yaradılmasına yönəldiyini” elan edib.

Keçirilən danışıqlar çərçivəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampın müşavirləri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner ilə İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi arasında qapalı görüş də baş tutub. Görüş zamanı müzakirə edilən məsələlər açıqlanmayıb.

ABŞ-ın tələbləri...

Görüşün nəticələri ilə bağlı yayılan xəbərlərdə bildirilir ki, Tehran iştirakçıların yalnız iki mövzuya diqqət yetirməli olduğu qənaətindədir: İranın nüvə proqramı və mümkün sanksiyaların aradan qaldırılması. Vaşinqton isə digər məsələlərin də müzakirə edilməli olduğuna israr edir: İslam Respublikasının raket proqramı və İranın regiondakı müttəfiqlərinə, o cümlədən radikal islamçı HƏMAS hərəkatına, Livanın radikal şiə hərəkatına Hizbullaha və Yəməndəki Husi üsyançılarına dəstəyi.

Vurğulayaq ki, ABŞ ilin əvvəlindən bəri öz hərbi bazalarını və Vaşinqtonun müttəfiqlərini potensial İran hücumlarından qorumaq üçün regiondakı hərbi mövcudluğunu əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp dəfələrlə Tehranı hərbi əməliyyatlarla hədələyib. İran isə cavab olaraq bildirib ki, İrana qarşı hücum ediləcəyi təqdirdə ABŞ hərbi bazaları yerləşən Körfəz Ərəb dövlətlərinə zərbə endiriləcək.

Vaşinqtonun “B” planı...

“Əl-Cəzirə” telekanalının məlumatına görə, dialoqa vasitəçilik edən və regionda yeni tammiqyaslı müharibədən çəkinən Yaxın Şərq ölkələri kompromis variantlar təklif ediblər: İranın uran zənginləşdirilməsini simvolik olaraq 1,5 faiz səviyyəsinə qədər məhdudlaşdırmaq, Tehrandan ballistik raket arsenalından istifadə etməmək barədə rəsmi öhdəlik almaq və İranı ABŞ ilə müqavilə imzalamağa inandırmaq. Adı çəkilməyən Yaxın Şərq rəsmiləri “The New York Times” qəzetinə bildiriblər ki, İranın ABŞ-ın tələblərinə tam razı ola biləcəyi inandırıcı deyil. Qəzet yazır ki, Tehranın regional rəqibi İsraili çəkindirmək üçün ballistik raket ehtiyatına ehtiyacı var. İran rəsmilərinin fikrincə, bundan imtina etmək özünü müdafiədən məhrum etmək deməkdir.

“The National” yazır ki, Ağ Ev artıq alternativ İran hökuməti yaratmağa başlayıb. Mənbələrə görə, bu həftə sonu Prezident Trampın şəxsi iqamətgahı olan Mar-a-Laqonun yaxınlığındakı Palm Biçdə mühacirətdə yaşayan nüfuzlu İran müxalifət xadimlərinin görüşü planlaşdırılır. Gündəm İranın ali lideri Əli Xameneinin rəhbərlik etdiyi mövcud sistemin dağılması halında İrana nəzarəti ələ keçirə biləcək keçid hakimiyyətinin yaradılması məsələsinə yönəlib.

Qəzetin yazdığına görə, Oman danışıqlarından əvvəl, fevralın 6-da gecə saatlarında ABŞ Dövlət Departamentinin İrandakı Amerika vətəndaşlarına müraciəti də bu səbəbdən qaynaqlanır. Xatırladaq ki, Dövlət Departamenti müraciətində ABŞ vətəndaşlarına xitabən “İranı dərhal tərk edin” deyə bildirmişdi. Dövlət Departamenti İrandakı uçuşların əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən ləğv oluna biləcəyi ehtimalını irəli sürüb.

Trampın yeni sərəncamı...

Bundan başqa, ABŞ prezidenti Donald Tramp ABŞ-a İrandan mal və ya xidmət idxal edən ölkələrdən gələn mallara əlavə tariflər tətbiq etməyə imkan verən sərəncam imzalayıb. Sərəncam Ağ Ev tərəfindən yayılıb.

Sənədə görə, “İrandan mal və ya xidmət birbaşa və ya dolayı yolla alan, idxal edən və ya başqa şəkildə alan istənilən ölkədən ABŞ-a idxal edilən mallara 25 faiz əlavə advalor rüsumlar tətbiq edilə bilər”.

Bu tədbirlər 7 fevralda qüvvəyə minib. Sənəddə qeyd olunur ki, Vaşinqton administrasiyası İrana qarşı digər iqtisadi tədbirləri əsaslandırmaq üçün ABŞ-da əvvəllər rəsmi olaraq elan edilmiş fövqəladə vəziyyətin uzadılmasını zəruri hesab edir. Sərəncamda İranın siyasətinin ABŞ üçün “qeyri-adi və fövqəladə bir təhlükə yaratmağa davam etdiyi” vurğulanır.

“B-52”-lər Al Udeid Air Base aviabazasındadır

ABŞ Yaxın Şərqdə artan gərginlik və İranla aparılan diplomatik təmaslar fonunda diqqətçəkən hərbi addımlar da atır. İsrailin Israel Hayom nəşrinin məlumatına görə, Ağ Evin ərəbdilli rəsmi hesabı ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus B-52 Stratofortress strateji bombardmançı təyyarələrindən ibarət qrupun Qatar ərazisində yerləşən Al Udeid Air Base aviabazasına çatdığını rəsmi şəkildə təsdiqləyib.

Məlumata görə, bu hərbi yerləşdirmə regionda təhlükəsizlik risklərinin kəskin artdığı bir dövrə təsadüf edir. Xüsusilə də ötən cümə günü ABŞ və İran nümayəndələri arasında baş tutan diplomatik danışıqlar fonunda bu addım Vaşinqtonun “iki xəttli” strategiyası kimi qiymətləndirilir: bir tərəfdən diplomatik dialoq, digər tərəfdən isə açıq güc nümayişi.

Hərbi ekspertlərin fikrincə, B-52 bombardmançılarının Qətərdə yerləşdirilməsi təkcə İran üçün deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqdəki aktorlar üçün strateji mesaj xarakteri daşıyır və mümkün eskalasiyaların qarşısını almağa yönəlmiş preventiv təzyiq aləti kimi istifadə olunur.

SADİQ