Omayra Sançesin baxışları

Bir Foto – Bir Hekayə

Bəzən bir foto bütün insanlığın vicdanına toxunur. O, qələbəni və şöhrəti deyil, faciəni, iztirabı, insan gücsüzlüyünü göstərir. Ancaq məhz belə kadrlar bəşəriyyəti silkələyir, laqeydliyi dağıdır.

1985-ci ildə Kolumbiyada baş verən Nevado-del-Ruis vulkanının püskürməsi tarixin ən dəhşətli təbii fəlakətlərindən birinə çevrildi. Armero şəhəri və ətraf kəndlər lahar – palçıq, daş və kül qarışığından ibarət selin altında qaldı. Rəsmi rəqəmlərə görə, azı 25 min insan həlak oldu. Ən ağrılısı isə faciənin qarşısını almağın mümkün olması idi: hakimiyyət vulkan təhlükəsindən xəbərdar idi, amma xərcləri bəhanə gətirərək qabaqlayıcı tədbirlər görmədi.

Fəlakətin simvolu isə 13 yaşlı Omayra Sançes oldu. Evini basan lahar (palçıq vulkanı axını, palçıq lavası) ailəsini məhv etdi, özü isə dağıntılar altında ilişib qaldı. Xilasedicilər günlərlə çalışsalar da, qızcığazı beton plitələrin arasından çıxara bilmədilər.

Omayra təslim olmadı. Üç gün boyu suyun içində, palçığın və soyuğun əsarətində, ağrı və qorxunun içində ümidini qorudu. O, ətrafındakı böyükləri təsəlli edir, “mən yaxşıyam” deyərək güclü görünməyə çalışırdı. Dördüncü gün isə reallıq üstün gəldi: halüsinasiyalar başladı, bədəni müqavimət göstərə bilmədi. Qızcığaz kameralara baxaraq sanki bütün bəşəriyyətə sual verirdi: niyə bu qədər gecikdiniz?

Qurtuluş ümidini gətirən nasos ölümündən cəmi iki saat əvvəl gəlib çıxdı. Amma işləmirdi. Omayra həyatla vidalaşdı. Fotoqraf Frank Furnyenin çəkdiyi şəkil isə dünyaya yayıldı. “Paris Match” dərgisində dərc olunanda cəmiyyət iki yerə bölündü: kimisi bunu qəddarlıq saydı, kimisi isə vicdan sarsıntısına ehtiyac olduğunu söylədi.

Onun ailəsindən yalnız anası və qardaşı sağ qaldı. Anası illər sonra belə deyirdi: “Bu dəhşətdir, amma biz yaşayanları düşünməliyik.” Bəli, bəzən həyatda qalmaq – ən böyük cəsarətdir.

Omayranın qara gözlərində isə hələ də bir millətin, bəlkə də bütün dünyanın məsuliyyətsizliyinə qarşı səssiz ittiham yaşayır. Bu baxışlar bu gün də bizi izləyir və xəbərdarlıq edir: insan ömrü iqtisadi hesablamaların arxasında gizlənməməlidir.

Elbrus RZA