Ortaq dəyərlər, tarixi bağlılıq və gələcəyə BAXIŞ Bakı və Ankara üçün YENİ DÖVR BAŞLAYIR

Azərbaycan və Türkiyə arasındakı qardaşlıq əlaqələri yalnız milli-mədəni yaxınlıqla məhdudlaşmır, eyni zamanda, tarixi hadisələr və geosiyasi maraqlarla formalaşmış dərin strateji əməkdaşlığa da əsaslanır. Lakin bu münasibətlər XX əsrdə ciddi sınaqlardan keçmiş, bölgədə baş verən siyasi dəyişikliklər nəticəsində iki xalq süni şəkildə bir-birindən ayrı düşmüşdür. Tarixi proseslərdən bu günə qədər uzanan bir yol xəritəsi var ki, burada Zəngəzurun Ermənistana verilməsi və Naxçıvanın blokadası mühüm yer tutur.

Tarixə qısa ekskurs etsək, görərik ki, 1918-1920-ci illərdə – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Zəngəzur Azərbaycanın tərkib hissəsi idi. Lakin bolşeviklər Cənubi Qafqazda öz hakimiyyətlərini möhkəmləndirmək üçün müxtəlif siyasi manevrlər həyata keçirdilər və 1920-ci illərdə Zəngəzuru Ermənistana verdilər. Bu addım isə təkcə ərazi itkisi deyil, həm də Azərbaycan və Türkiyə arasında birbaşa quru yolunun bağlanması demək idi. Bunun nəticəsində Azərbaycanın qərb bölgələri Türkiyədən təcrid edildi ki, bu da gələcəkdə Naxçıvanın blokadaya düşməsi ilə nəticələndi.

Tarix göstərdi ki, Zəngəzurun ayrılması ilə Naxçıvan coğrafi baxımdan Azərbaycanın əsas hissəsindən qopdu və illər keçdikcə, daha ciddi blokadaya məruz qaldı. Xüsusilə 1988-ci ildən başlayan Ermənistanın işğalçılıq siyasəti Naxçıvan üçün real təhlükə yaratdı. Amma 1990-cı ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Naxçıvana gəlişi muxtar respublikanın taleyində dönüş nöqtəsi oldu. O, Naxçıvanın müdafiəsini təşkil edərək blokadanın ağır nəticələrinə qarşı dayanıqlı bir sistem qurdu.

Bu dövrdə Naxçıvanın müdafiəsi ilə yanaşı, onun iqtisadi və siyasi müqavimət gücünün artırılması onun əsas hədəfi oldu. Ulu Öndərin rəhbərliyi altında Naxçıvanda milli şüurun güclənməsi Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasına yönəlmiş addımlar atıldı. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın müstəqillik illərində həyata keçirdiyi enerji siyasəti yalnız daxili inkişaf üçün deyil, həm də blokadada olan Naxçıvanın vəziyyətini dəyişmək üçün mühüm rol oynadı. Bu kontekstdə son dövrlərin ən mühüm hadisələrindən biri İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin istifadəyə verilməsidir.

Bu layihə Azərbaycanın Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyini təmin etmə siyasətinin tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, həm də Bakı-Ankara strateji əməkdaşlığının bariz nümunəsidir. Bundan əlavə, bu qaz kəməri regionda enerji marşrutlarının diversifikasiyasına şərait yaradır və Azərbaycanın Avropaya qaz nəqlində daha mühüm oyunçuya çevrilməsinə imkan verir. Gələcəkdə Kərkük və Mosul qaz xətlərinin bu sistemə qoşulması və TANAP vasitəsilə Avropaya qaz nəqlinin genişləndirilməsi planları da bu strateji yanaşmanın tərkib hissəsidir.

Məlumdur ki, tarix boyu iki qardaş xalqın birliyini sarsıtmaq üçün atılan addımlara baxmayaraq, Azərbaycan və Türkiyə bu gün regionun ən güclü siyasi və iqtisadi tərəfdaşlarından biri kimi çıxış edirlər. Xüsusilə 2021-ci ildə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi haqqında danışsaq, onu deyə bilərik ki, bu bəyannamə iki ölkə arasındakı münasibətləri sadəcə dostluq və qardaşlıq çərçivəsindən çıxararaq, strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib.

Hazırkı geosiyasi reallıqlar fonunda Ankara və Bakının birgə addımları regionun təhlükəsizlik və inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirir. Buraya isə Zəngəzur dəhlizinin açılması, regional nəqliyyat layihələrinin inkişafı və beynəlxalq enerji bazarında birgə fəaliyyət daxildir. Hər nə qədər Ermənistanın süni maneələr yaratmasına baxmayaraq, Azərbaycan və Türkiyə bu dəhlizin açılmasını prioritet məsələ kimi gündəmdə saxlayır və onun reallaşması üçün həm diplomatik, həm də strateji addımlar atır.

Yəni Azərbaycan və Türkiyə tarix boyu olduğu kimi, bu gün də çiyin-çiyinə dayanaraq, regional və beynəlxalq arenada öz mövqelərini möhkəmləndirirlər. Düz 1 əsr əvvəl bolşeviklərin yaratdığı süni maneələr iki qardaş xalqı ayırsa da, bu gün bu maneələr ortadan qalxır və yeni geosiyasi reallıq formalaşır. Nəqliyyat və enerji layihələri, ortaq iqtisadi və hərbi əməkdaşlıq, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində birgə fəaliyyət Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrini daha da gücləndirəcək. Bu münasibətlər yalnız iki dövlətin deyil, bütövlükdə türk dünyasının gələcəyi üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və bölgədə yeni güc balansının formalaşmasına töhfə verir.

Rafi Müslümov

www.yenicag.az