Payızda yorğunluq niyə artır?

Payız gələndə bir çox insan özünü daha yorğun hiss edir, səhərlər yataqdan qalxmaq çətinləşir, gün ərzində yuxululuq və enerjisizlik yaranır. Bəziləri bunu havaların soyuması, digərləri günəş işığının azalması və ya vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirir.

Bəs payız yorğunluğunun əsl səbəbi nədir və gündəlik qidalanmada hansı dəyişikliklər vəziyyəti yaxşılaşdıra bilər?

Mütəxəssislərin tibbi mənbələrdə vurğuladığı kimi, yorğunluq yalnız mövsüm dəyişikliyi ilə bağlı olmaya bilər. Yuxu rejiminin pozulması, stress, qeyri-kafi qidalanma, fiziki hərəkətsizlik və bəzi sağlamlıq problemləri də enerjinin azalmasına səbəb ola bilər.

 Gün işığının azalması orqanizmə necə təsir edir?

Payızda günlər qısalır, hava daha tez qaralır və açıq havada keçirilən vaxt azala bilir. İşıqlanma rejimindəki dəyişikliklər bədənin yuxu-oyanıqlıq ritminə təsir göstərə bilər. Yuxu ilə əlaqəli melatonin hormonunun ifrazı işıq və qaranlıq dövrləri ilə bağlı olduğundan, bəzi insanlarda yuxululuq və enerjisizlik hissi arta bilər.

Bununla belə, payızda yorğunluq yaşayan hər kəsdə mövsümi depressiya və ya hər hansı vitamin çatışmazlığı olduğunu düşünmək düzgün deyil. Əgər enerjisizliklə yanaşı əhvalın davamlı aşağı düşməsi, əvvəl maraqlı gələn fəaliyyətlərə həvəsin itməsi və yuxu pozuntuları da yaranırsa, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.

Yorğunluğu azaltmaq üçün necə qidalanmalı?

Payızda enerjini qorumaq üçün xüsusi və bahalı məhsullara ehtiyac yoxdur. Əsas məsələ gündəlik qidalanmanın balanslı olması, orqanizmin zülal, vitamin, mineral və digər zəruri qida maddələrini kifayət qədər almasıdır.

Səhər yeməyini ötürməyin

Yulaf, tam taxıllı çörək, yumurta, qatıq və digər uyğun məhsullar səhər yeməyini daha balanslı edə bilər. Uzun müddət ac qalmaq bəzi insanlarda halsızlıq və diqqət azalması yarada bilər.

 Mövsümi meyvə və tərəvəzlərə üstünlük verin

Alma, armud, nar, balqabaq, kələm, kök və göyərti gündəlik rasionu müxtəlifləşdirməyə kömək edir. Meyvə və tərəvəzlər vitaminlər, minerallar və lif mənbəyidir.

 Zülal və dəmir mənbələrini unutmayın

Ət, balıq, yumurta, paxlalılar və digər zülal mənbələri rasionda yer almalıdır. Dəmir çatışmazlığı qanazlığına və yorğunluğa səbəb ola bilər. Dəmir mənbəyi olan bitki məhsullarını C vitamini ilə zəngin qidalarla birlikdə qəbul etmək dəmirin mənimsənilməsinə kömək edə bilər.

 Su içməyi unutmayın

Soyuq havada susuzluq hissi azalsa da, orqanizmin mayeyə ehtiyacı qalır. Maye çatışmazlığı da halsızlıq yarada bilər. Su qəbulunu gün ərzində bölüşdürmək faydalıdır.

Balanslı qidalanma yorğunluğun qarşısını almağa kömək edə bilər, lakin səbəb hər hansı xəstəlik və ya qida maddəsi çatışmazlığıdırsa, təkcə menyunu dəyişmək kifayət etməyə bilər.

 Qəhvə və şirniyyat enerjini bərpa edirmi?

Yorğunluq hiss edən insanlar bəzən gün ərzində daha çox qəhvə içir və şirniyyata üstünlük verirlər. Kofein qısa müddətə ayıqlığı artıra bilər, lakin xüsusilə günün ikinci yarısında qəbul edilməsi gecə yuxusunu poza və ertəsi gün yorğunluğu artıra bilər.

Şirniyyat isə tez enerji versə də, balanslı yeməyi əvəz etmir. Gün ərzində müntəzəm qidalanmaq, ehtiyac olduqda meyvə, qatıq və ya qoz-fındıq kimi uyğun ara yeməklər seçmək daha məqsədəuyğundur.

 Yuxu və fiziki aktivlik də vacibdir

Payızda yorğunluğu azaltmaq üçün təkcə qidalanmaya diqqət yetirmək kifayət deyil. Yuxu rejimini sabit saxlamaq, hər gün təxminən eyni vaxtda yatıb-durmaq və böyüklər üçün adətən 7–9 saat yuxu hədəfləmək faydalıdır.

Hərəkətsiz həyat tərzi də enerjisizliyi gücləndirə bilər. İmkan daxilində gündəlik gəzinti ilə başlamaq və fiziki aktivliyi tədricən artırmaq olar. Hətta 15 dəqiqəlik gəzinti belə bəzi insanlarda özünü daha gümrah hiss etməyə kömək edir.

Yorğunluq nə vaxt təhlükə siqnalıdır?

Yorğunluğu avtomatik olaraq payızın təsiri və ya vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirmək olmaz. Davamlı enerjisizlik dəmir çatışmazlığı və qanazlığı, qalxanabənzər vəzin problemləri, şəkərli diabet, yuxu apnesi və başqa sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər.

Əgər yorğunluq bir neçə həftə davam edirsə, gündəlik fəaliyyətə mane olursa və ya səbəbi aydın deyilsə, həkimə müraciət etmək lazımdır. Həkim müayinədən sonra ehtiyac olarsa qan analizləri və digər yoxlamalar təyin edə bilər. Vitamin və dəmir preparatlarını analiz və tibbi məsləhət olmadan qəbul etmək düzgün deyil.

Payızda özünüzü daha gümrah hiss etmək üçün balanslı qidalanma, kifayət qədər yuxu, su qəbulu və müntəzəm hərəkət əsas addımlardır. Ancaq yorğunluq davamlıdırsa, onu sadəcə mövsümlə əlaqələndirmək əvəzinə səbəbini araşdırmaq vacibdir.

Sunay Aydın

AzPost.az