Peyk, yoxsa meteroit Fərq necə bilinir?

Gecə səmanı seyr edərkən göydəki parlayan obyektlərə baxıb düşünə bilərsiniz: Bu nədir? Quşmu? Təyyarəmi? Yoxsa… peykmi?

Qaynarinfo xəbər verir ki, dünya ətrafında minlərlə peyk dövr edir – yalnız SpaceX şirkəti 9,000-dən çox peyk buraxıb, və 2026-cı ilin yanvar ayına olan məlumata görə, ümumilikdə 15,000-dən çox peyk orbitdədir. Onları görmək nisbətən asandır, lakin tez-tez digər səma cisimləri ilə, o cümlədən meteoritlərlə də səhv salınır.

Səmaya  baxarkən yalnız ulduzlar görünmür. Bəzi səma cisimləri hər kəs üçün asanlıqla tanınır. Ttanınmış astrofotoqraf Alyn Wallace deyirdi ki, hətta kütləvi informasiya vasitələri də bəzən peyki meteoritlə səhv salır. Bunun səbəbi isə onların arasında fərqlərin olmasıdır. Hətta həvəskar müşahidəçilər üçün də bir neçə üsul var ki, baxdıqları obyektin nə olduğunu ayırd etsinlər. Ən sadə üsul sürətinə baxmaqdır: peyklər meteoritlərə nisbətən daha yavaş hərəkət edir və bu fərqi hətta kamerada da müşahidə etmək mümkündür. Meteorit bir foto və ya kadra düşə bilər, peyk isə yavaş-yavaş hərəkət etdiyi üçün bir neçə kadrda görünəcək.

SpaceX peykləri isə "Starlink” peyki kimi, parlaq dairəvi işıqlardan ibarət xətlər şəklində göründüyü üçün daha asan tanınır. Bəzən yer səthindən baxanda 60-a qədər peyk uzun bir ağ xətt kimi görünə bilər.

Peyk, yoxsa meteorit?

Əksər peyklər aşağı Yer orbitində (LEO) yerləşir və buna görə də onları görmək nisbətən asandır. Onlar müasir həyat üçün həyati əhəmiyyət daşıyır – telekommunikasiya, yer və naviqasiya xidmətləri peyklərsiz mümkün olmazdı.

Peyki meteoritdən ayırmaq üçün bir neçə əlavə göstərici də var. Peyklərin buraxdığı iz meteoritlərinkindən fərqlənir. Hər ikisinin ucu incəlir, amma fərqli şəkildə. Meteorit izi asimmetrik olur və bir neçə saniyəlik parlaq rəngli işıq partlaması şəklində görünür. Peykin izi isə daha sabit və davamlıdır, bir ucundan digərinə eyni parlaqlıqda olur. Meteorit yaşıl və ya sarı rəngdə görünə bilər, peyklər isə adətən ağ və ya mavi-ağ rəngdə görünür. Peyklər öz işığını yaymır, sadəcə günəş işığını əks etdirir. Buna görə onları gün doğumundan əvvəl və gün batımından sonra daha yaxşı görmək mümkündür.

Səma şəkillərində digər obyektləri tanımaq da nisbətən asandır. Bir neçə foto boyunca düzbucaqlı nöqtələr şəklində xətlər varsa, böyük ehtimalla bu təyyarədir. Əgər obyekt xarici işıqlara malikdirsə, o zaman bu mütləq təyyarədir – meteoritlər və peyklər xarici işıq yaymır.

Bu sadə müşahidə qaydaları ilə həvəskarlar belə göydəki işıqların peyk, meteorit, yaxud təyyarə olduğunu ayırd edə bilərlər.

Günay