Polşa Sovet işğalı ilə bağlı Rusiyaya qarşı təzminat iddiaları hazırlamağa başlayıb

Yan Karski Müharibə İtkilərinin Qiymətləndirilməsi İnstitutundakı səkkiz tədqiqatçı artıq müvafiq tədqiqatlar aparır

Polşa 1939-cu ildə Sovet qoşunları tərəfindən şərqi Polşa ərazilərinin ilhaqı və müharibədən sonrakı Sovet hakimiyyəti qurulması nəticəsində ölkəyə dəyən maddi və qeyri-maddi ziyanı hesablamaq üçün materiallar yığır. 1939-1945-ci illər arasında alman işğalçıları tərəfindən ölkəyə dəyən ziyanı hesablamaq üçün 2021-ci ildə yaradılmış Polşa institutu olan Yan Karski Müharibə İtkilərinin Qiymətləndirilməsi İnstitutunun direktoru Bartoş Qondek 2025-ci ilin yayında başlayan bu işin təfərrüatlarını təqdim edib. Varşava bu qiymətləndirmələrə əsasən Berlinə təzminat iddiaları təqdim etməyi planlaşdırırdı.

Qondekin sözlərinə görə, institutdakı səkkiz tədqiqatçı artıq müvafiq tədqiqatlar aparır. Bundan əlavə, 2026-cı ilin birinci yarısında institut Varşava İqtisadiyyat Məktəbi ilə birlikdə Sovet işğalı nəticəsində Polşanın itirdiyi müxtəlif kateqoriyalı əmlakın qiymətləndirilməsi metodologiyası üzrə seminar keçirəcək. İnstitutun direktoru qeyd edib ki, "dəyəri birbaşa maliyyə ekvivalentinə çevrilə bilməyən qeyri-maddi aktivlərin itkisi ilə bağlı nəşrlər hazırlanır və bunun Sovet işğalı altında olan Polşanın şərq ərazilərindəki "yerli sosial-mədəni kimlikləri" də əhatə edir.

Qondek əlavə edib ki, qarşıda duran vəzifə Almaniya işğalından itkiləri qiymətləndirməkdən daha mürəkkəbdir, çünki "Sovetin Polşada onilliklər boyu mövcudluğu və təsiri dövründə sənədlərin əhəmiyyətli bir hissəsi məhv edilmiş, saxtalaşdırılmış və ya qəsdən gizlədilmişdir". Bundan əlavə, o vurğulayıb ki, Polşa tədqiqatçılarına Rusiya Federasiyası və Belarus arxivlərinə çıxış imkanı faktiki olaraq verilmir.

Karski İnstitutunun hesablamalarına əsasən, Polşa Seymi 2022-ci ilin sentyabr ayında Almaniyanın işğalı nəticəsində Polşaya dəyən hərbi ziyanı 6,22 trilyon zloti (təxminən 1,4 trilyon dollar) olaraq qiymətləndirən bir hesabat dərc edib. Qiymətləndirməyə Polşa şəhərlərinin, infrastrukturunun və sənayesinin dağıdılması, eləcə də milyonlarla Polşa vətəndaşının ölümü səbəbindən itirilmiş iqtisadi potensial daxildir. Berlin Moskvanın nəzarətində olan Polşa hökumətinin əlavə kompensasiyadan imtina etməsi ilə bağlı 1953-cü ildə verdiyi açıqlamaya istinad edərək, bu tələbləri rədd edib.

Qondekin sözlərinə görə, Sovetin vurduğu itkilərlə bağlı işin bəzi nəticələri artıq akademik konfranslarda, seminarlarda və müzakirələrdə təqdim olunub.

"Studia i Materiałów Instytutu Strat Wojennych" akademik jurnalının ilk sayı dekabrın sonlarında nəşr olunub. Mənbə seriyasının ilk iki cildinin də yaxın həftələrdə nəşr olunması planlaşdırılır.

"Polşa hökuməti heç vaxt Sovet İttifaqının Polşaya qarşı təcavüzü və SSRİ lideri İosif Stalinin cinayətlərinin bağlanması nəticəsində baş verən insan və maddi itkilərə görə Polşaya müharibə təzminatı məsələsini nəzərdən keçirməyib", - deyə Polşa xarici işlər nazirinin müavini Vladislav Bartoşevski bildirib. O əlavə edib ki, bu məsələ dəfələrlə Moskva qarşısında qaldırılıb, lakin heç bir nəticə əldə edilməyib.