Qadın faktoru milli inkişafın strateji dayağıdır

Hər il 8 Mart ərəfəsində qadın mövzusuna yenidən qayıtmaq demək olar ki, bir ənənədir. Amma bu mövzuya yalnız emosional və ya tarixi çərçivədən yanaşmaq artıq kifayət deyil. Müasir mərhələdə Azərbaycan qadınına münasibət həm də strateji baxış tələb edir. Çünki qadın amili bu gün milli inkişaf modelinin struktur elementinə çevrilib. Azərbaycanın sosial-iqtisadi transformasiya mərhələsi, postmünaqişə dövrünün reallıqları, rəqəmsal keçid və qlobal çağırışlar fonunda qadınların rolu yeni məzmun qazanır. Azərbaycan qadınının ictimai mövqeyi tarixi legitimliyə əsaslanır. Hələ orta əsrlərdə Sara Xatun diplomatik münasibətlərdə dövlət maraqlarını qorumuş, Möminə Xatun siyasi hakimiyyət strukturunda mühüm rol oynamışdır. Qədim mənbələr, xüsusilə Kitabi-Dədə Qorqud qadının ictimai və hərbi müstəvidə aktiv obrazını təqdim edir. Bu irs göstərir ki, qadının ictimai-siyasi subyektliyi milli ənənədən kənar deyil, onun üzvi hissəsidir.

1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qadınlara seçki hüququ verərək siyasi modernləşmənin əsasını qoydu. Bu qərar Şərq dünyasında presedent yaratdı və qadının hüquqi statusunu yeni mərhələyə çıxardı. Müstəqillikdən sonra qadın siyasətinin institusional formalaşması Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən həyata keçirildi. Dövlət idarəçiliyində qadınların təmsilçiliyinin artırılması, gender siyasətinin sistemli xarakter alması və müvafiq hüquqi mexanizmlərin yaradılması həmin mərhələnin əsas xüsusiyyətləridir. Bu kurs hazırda cənab Prezident İlham Əliyev tərəfindən yeni sosial-iqtisadi prioritetlərlə davam etdirilir. Gender bərabərliyi artıq yalnız sosial ədalət məsələsi deyil, idarəetmənin effektivliyi və dayanıqlı inkişaf göstəricisidir. 2006-cı ildə qəbul olunmuş “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanun və 2010-cu ildə qüvvəyə minmiş “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” Qanun gender siyasətinin hüquqi bazasını möhkəmləndirdi. Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi isə bu siyasətin koordinasiya və icra mexanizmini təmin edir. Yeni qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasında gender (kişi və qadınların) bərabərliyi üzrə 2026–2028-ci illər üçün Milli Fəaliyyət Planı” isə növbəti mərhələdə diqqəti üç istiqamətə yönəldir: qadınların iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi, rəqəmsal bacarıqların artırılması və sosial həssas qrupların müdafiəsinin gücləndirilməsi. Bu sənəd gender siyasətinin gələcək illər üçün konseptual çərçivəsini müəyyən edir.

Statistik göstəricilər qadınların iqtisadi sistemdə payının artdığını göstərir. İşçi qüvvəsində qadınların payı 48 faizdən çoxdur, fərdi sahibkarlar arasında qadınların xüsusi çəkisi yüksəlir, yerli özünüidarəetmədə təmsilçilik dinamik şəkildə artır. Qadın sahibkarlığının inkişafı, xüsusilə regionlarda həyata keçirilən layihələr sosial sabitliyə və məşğulluğun artmasına mühüm töhfə verir. “Güclü Cəmiyyətin Zərif Simaları” kimi təşəbbüslər qadın liderliyinin formalaşmasına və gənc qızların potensialının üzə çıxarılmasına xidmət edir. Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım  Əliyeva ölkənin humanitar və mədəni diplomatiya sahəsində mühüm rol oynayır. Onun rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondu vasitəsilə həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın beynəlxalq imicini gücləndirir, mədəniyyətimizi və tolerantlıq modelimizi qlobal müstəviyə çıxarır. Bu fəaliyyət qadın liderliyinin “yumşaq güc” strategiyasında necə effektiv istifadə oluna biləcəyinin real nümunəsidir. Rəqəmsallaşma, süni intellekt, innovasiya və yaşıl iqtisadiyyat kimi istiqamətlərdə qadınların aktiv iştirakı artıq zərurətə çevrilib. 2026–2028-ci illər üzrə Milli Fəaliyyət Planında qadınların rəqəmsal savadlılığının artırılması xüsusi yer tutur. İqlim dəyişiklikləri ilə mübarizə, media mühitində gender balansının qorunması, sosial müdafiə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi kimi məsələlər də yeni mərhələnin əsas prioritetlərindəndir.

Azərbaycan qadını bu gün təkcə ailənin mənəvi dayağı deyil. O, iqtisadiyyatın iştirakçısı, siyasi sistemin subyekti, humanitar diplomatiyanın siması və milli inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsidir. 8 Mart münasibətilə qadınlara ünvanlanan təbriklər simvolik məna daşısa da, əsl dəyər sistemli siyasət, hüquqi təminat və real iştirak mexanizmləri ilə ölçülür. Azərbaycan modeli göstərir ki, gender bərabərliyi sosial şüar deyil – bu, dövlətin uzunmüddətli inkişaf kursunun tərkib hissəsidir. Qadın faktoru isə həmin kursun ən mühüm strateji dayaqlarından biridir.

Rüstəm Nağıyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədri