“Qadın uyğunlaşmalıdır” və “kişi hakim olmalıdır”... Psixoloq

Cari ilin səkkiz ayı ərzində Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 63698 doğulan körpə qeydə alınıb. Bildirilib ki, doğulan körpələr arasında oğlan uşaqları 53,1 faiz, qız uşaqları isə 46,9 faiz təşkil edib. Yəni doğulan oğlanların sayı qızlardan çoxdur.

Bu göstərici cəmiyyətin psixoloji strukturuna — ailə münasibətlərinə, gender rollarına və sosial balans hissinə necə təsir göstərə bilər? Valideynlərin cinsi ayrı-seçkiliyinin arxasında hansı psixoloji və sosial səbəblər dayanır?

Globalinfo.az-a danışan psixoloq Nərmin Ağayeva deyib ki, bu rəqəmlər təkcə doğum statistikasını deyil, cəmiyyətin dərin psixoloji sarsıntısını əks etdirir:

“Oğlan uşaqlarının qızlardan çox doğulması bioloji təsadüf yox, cəmiyyətin şüuraltında kök salmış dəyərlərin, qorxuların və patriarxal sistemin nəticəsidir. Psixoloji baxımdan bu, cəmiyyətin hələ də dəyər və bərabərlik anlayışlarını cins fərqi üzərindən qurduğunu göstərir. Oğlan uşağı güc və nəsil davamlılığı, qız uşağı isə kölgədə qalan obraz kimi qəbul edilir. Bu düşüncə tərzi ailə münasibətlərinə də sirayət edir. Bəzi analar oğlan doğmadığı üçün özünü yarım qadın kimi hiss edir, bəzi atalar isə qız uşağına içində boğulmuş məyusluqla baxırlar. Nəticədə uşaq daha ilk gündən gözlənti və məyusluq enerjisi içərisində böyüyür və bu, onun psixoloji inkişafına iz qoyur”.

Psixoloq qeyd edib ki, cəmiyyət səviyyəsində cinsi balans pozulduqca empatiya və emosional bağlar zəifləyir:

“Kişi hakim olmalıdır” və “qadın uyğunlaşmalıdır” düşüncəsi möhkəmləndikcə, gələcək nəsillər emosional cəhətdən sərt, amma daxildən boş fərdlər kimi formalaşır. Bu vəziyyət fərdi deyil, kollektiv travmadır. Onun kökündə nəzarət və güc ehtiyacı dayanır. Valideynlər oğlan uşağına üstünlük verərkən, əslində nəzarətdə qalmaq və güclü görünmək istəyirlər. Yəni bu seçim bioloji deyil, eqonun müdafiə mexanizmidir. Cəmiyyət isə bunu “ənənə” adı ilə normallaşdırır. Amma dəyişmək mümkündür. Dəyərlər dəyişdikcə, qadının sosial rolu və səsi artdıqca insanlar anlayacaqlar ki, uşağın cinsi yox, onun şəxsiyyəti gələcəyi formalaşdırır. Sağalmaq istəyən cəmiyyət doğum nisbətini deyil, düşüncə nisbətini bərabərləşdirməlidir. Çünki nəsli davam etdirən oğlan uşaqları deyil — sağlam düşüncə tərbiyə edən valideynlərdir”.

Ləman İmran
Globalinfo.az