Qafqazda heyrətamiz kəşf

Rusiya Elmlər Akademiyasının arxeoloqları son illərin ən heyrətamiz kəşflərindən birini elan ediblər: Dağıstanın cənubunda təxminən yeddi min il əvvələ aid yaşayış məskəni aşkar edilib.

AzPost bildirir ki, bu kəşf ilk fermerlərin Qafqazda necə məskunlaşdıqlarına dair indiyə qədər məlum olan anlayışlarda inqilab sayılır. “Daqoqninskoye-2” adlanan yeni sahə eneolit ​​dövründə – bəşəriyyətin metalı yenicə mənimsədiyi daş və tunc dövrləri arasında keçid dövründə insanların məskunlaşmasının mühüm sübutu olub.

Qəsəbə Dağıstanskiye Oqni şəhərinin yaxınlığında, Xəzər dənizinin sahilində yerləşir. Ərazi arxeoloqlar tərəfindən Dərbəndin şimalında magistral yolun tikintisi zamanı xilasetmə qazıntıları zamanı aşkar edilib. İlk tapıntılar 2022-ci ilə aiddir, lakin yaşayış məntəqəsinin əsl yaşını və müstəsna elmi əhəmiyyətini təsdiq edən son illərdə aparılan geniş tədqiqatlar olub.

Alimlər aydın şəkildə fərqlənən iki mədəni təbəqəni müəyyən ediblər. Üst hissə tunc dövrünə aiddir və eramızdan əvvəl 3-2-ci minilliklərə, aşağı hissə isə Eneolit dövrünə, eramızdan əvvəl 5-ci minilliyə aiddir. Təxminən iki metr dərinlikdə yerləşən bu er daha qədim insan fəaliyyətinin izlərini ehtiva edir. Bu dövr insanların artıq mis işləməyi bildiyi, lakin yenə də daş və sümük alətlərdən istifadə etdiyi dövr idi.

“Yaşayış məntəqəsinin tədqiqi eramızdan əvvəl V minillikdə Şimali Qafqazda və Cənubi Qafqazda qədim mədəniyyətlərin necə inkişaf etdiyini, bu mədəniyyətləri təmsil edən insanların yeni yerlərə necə köç etdiyini və bu yolda onların həyat tərzi və adətlərinin necə dəyişdiyini anlamağa kömək edəcək”, – deyə Rusiya Elmlər Akademiyası Arxeologiya İnstitutunun akademiki və Arxeologiya şöbəsinin müdiri Xizri Əmirxanov qeyd edib.

Qədim əlaqələrin izləri
Ən mühüm nəticələrdən biri əvvəllər yalnız Cənubi Qafqazda tanınan Şulaveri-Şomutəpə mədəniyyətinin nümayəndələrinin daha da şimala – müasir Dağıstan ərazisinə qədər genişlənməsinin təsdiqi olub. Bu kəşf bizim Qafqaz dağlarında qədim icmaların köçləri və mədəni əlaqələr haqqında anlayışımızı dəyişir.

Obsidian alətlər elm adamlarının xüsusi diqqətini çəkib. Bu vulkanik material Dağıstanda tapılmır; ancaq cənubdan, indiki Gürcüstan və ya Ermənistan ərazilərindən gətirilə bilərdi. Bu kəşf hələ yeddi min il bundan əvvəl Xəzər sahili boyunca uzun məsafəli ticarət və miqrasiya yollarının mövcudluğundan xəbər verir. Göründüyü kimi, o dövrün əkinçiləri alətlər, xammallar və bəlkə də sənətkarlıq və metal emalı sahəsində bilikləri fəal şəkildə mübadiləsi aparırdılar.

Arxeoloqlar Daqoqninski-2 sakinlərinin həyatını yenidən qura bildilər. Onlar yurdları xatırladan yarımkürəvari divarlı dairəvi yaşayış evləri tikirdilər. Belə strukturlar küləklərdən qorunmaq və istiliyi saxlamaqla yerli iqlim və landşaft üçün ideal şəkildə uyğunlaşdırılırıdı. Dağıstanlı əkinçilər çiy kərpicdən istifadə edən cənub qonşularından fərqli olaraq daha yüngül konstruksiyalara üstünlük verirdilər.

Tapılan əşyalar sakinlərin əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olduğunu göstərir. Onlar buğda, darı, yulaf, paxlalı bitkilər becərmiş, mal-qara, qoyun və keçi saxlayırdılar. Bəzi bitki izləri bu ərazilərdə artıq üzümün becərildiyini göstərir. Bu, bitkilər və cəmiyyətin iqtisadi strukturu haqqında biliklərin yüksək səviyyəsindən xəbər verir.

Yaşayış təbəqələrindən müxtəlif məişət əşyaları – keramika qablardan və zərgərlik məmulatlarından tutmuş əmək alətlərinə qədər aşkar edilib. Bütün bunlar erkən əkinçilərin həyatları, sənətkarlıqları, gündəlik həyatı və inancları haqqında vahid mənzərə yaradır.

“Növbəti mərhələdə biz tapıntıların təfərrüatlı təhlilini – arxeobotanik, zooarxeoloji və radiokarbon tədqiqatlarını aparacağıq. Bu, Xəzər ovalığının mədəni ardıcıllığında xronoloji boşluğu doldurmağa kömək edəcək”, – Rusiya Arxemiya Elmləri İnstitutunun Tunc dövrü arxeologiyası şöbəsinin baş elmi işçisi Roman Mimoxod izah edib.

Alimlər hesab edirlər ki, yaşayış məntəqəsinin aşağı təbəqəsi eramızdan əvvəl V minilliyin birinci rübündə salınıb. Radiokarbonla tanışlıq tarixləri dəqiqləşdirməyə və Daqoqninskoye-2-ni bütün Şimali Qafqaz üçün eneolit ​​dövrünə aid etalon kimi yaratmağa kömək edəcək.

Arxeoloji sensasiya
Dağıstan yaşayış məskəninin kəşfi bölgənin erkən tarixinin öyrənilməsində əsl sıçrayış olub. Eneolit ​​dövrü bəşəriyyətin ilk dəfə metallurgiyaya yiyələnməsi, kənd təsərrüfatının davamlı formalarını inkişaf etdirməsi və gələcək sivilizasiyaların əsasını qoyduğu dövrdür. Dağıstan üçün Daqoqninskoye-2 bu miqyasda ilk böyük qazıntıdır və Xəzər dənizi sahil dəhlizinin Cənubi və Şimali Qafqaz arasında miqrasiya və mədəni mübadilə üçün təbii yol rolunu oynadığını nümayiş etdirir.

Alimlər əvvəllər şimal bölgələrinin inkişafının daha sonra baş verdiyini güman edirdilər, lakin yeni məlumatlar bölgələr arasında əlaqələrin tunc dövründən çox əvvəl mövcud olduğunu sübut edir. Bu, Qafqaz mədəniyyətlərinin formalaşmasına və onların Qərbi Asiyanın qədim sivilizasiyaları ilə əlaqələrinə yeni perspektiv təqdim edir.

Bu kəşf elm üçün xüsusilə vacibdir: o, erkən Qafqaz mədəniyyətləri ilə sonrakı Tunc dövrü cəmiyyətləri arasındakı boşluğu doldurur.

Arxeoloqlar əmindirlər ki, aparılan tədqiqatlar yeddi min il əvvəl Xəzər torpaqlarında məskunlaşmış insanların həyatı haqqında daha da geniş məlumat verəcək.

AzPost.az

Paylaş