“Qan analizi Alysheymer riskini illər əvvəl üzə çıxara bilər“ Yeni tədqiqat

"Sadə qan testi beyindəki dəyişiklikləri simptomlardan çox əvvəl aşkarlaya bilər..."

Alimlərin yeni araşdırması göstərir ki, sadə qan analizi Altsheymer xəstəliyinin ilk əlamətləri ortaya çıxmadan illər əvvəl riskin müəyyən edilməsinə kömək edə bilər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "euronews.com" nəşri yazıb.

Erkən aşkarlama istiqamətində yeni ümid

Kaliforniya Universitetinin San-Fransiskodakı tədqiqatçıları bildirirlər ki, Altsheymerlə əlaqəli bəzi zülallar qanda orta yaşlı, demensiyası olmayan insanlarda belə çox kiçik yaddaş və düşünmə fərqləri ilə bağlı ola bilər.

Altsheymer xəstəliyi demensiyanın ən geniş yayılmış formasıdır və beyinə zərər verən müxtəlif xəstəliklər və travmalar nəticəsində inkişaf edərək yaddaşın, düşünmə qabiliyyətinin və gündəlik funksiyaların tədricən zəifləməsinə səbəb olur. Hazırda tam müalicə mövcud olmasa da, bəzi dərmanlar simptomları yüngülləşdirə bilir. Buna görə də xəstəliyin mümkün qədər erkən mərhələdə aşkarlanması xüsusilə vacib hesab olunur.

Qandakı biomarkerlər və koqnitiv dəyişikliklər

Tədqiqat çərçivəsində 53-69 yaş arası 1350 nəfərin qan nümunələri analiz edilib. Alimlər əsas diqqəti Altsheymer xəstəliyinin əsas göstəriciləri sayılan iki zülala - amiloid və tauya yönəldiblər. Məlum olub ki, iştirakçıların təxminən 6 faizində bu iki zülalın yüksək səviyyəsi qeydə alınıb.

Onlarda demensiya olmasa da, informasiya dəyişikliklərinə daha yavaş reaksiya, planlama və diqqəti toplama kimi tapşırıqlarda çətinliklər müşahidə olunub. Beş il sonra aparılan təkrar testlər isə göstərib ki, bu qrupda söz yaddaşı və məlumat emalı sürəti digərlərinə nisbətən daha sürətlə zəifləyir.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bu nəticələr Altsheymerlə bağlı dəyişikliklərin düşündüyümüzdən daha erkən başlaya biləcəyini göstərir və qan analizləri gələcəkdə risk qruplarını daha əvvəl aşkarlamaq üçün mühüm vasitəyə çevrilə bilər.

Mütəxəssis yanaşması və ehtiyatlılıq

Mütəxəssislər bu metodun perspektivli olduğunu desələr də, onun hələlik kütləvi skrininq üçün hazır olmadığını vurğulayırlar. Ehtiyat əsas səbəb ondan ibarətdir ki, belə testlər yanlış interpretasiya oluna bilər, yəni qanda bu zülalların aşkarlanması birbaşa Altsheymer diaqnozu demək deyil. Alimlərin fikrincə, bu testlər yalnız beyində gedən proseslər barədə siqnal verir və diaqnozun tam alternativi deyil. 

Bununla yanaşı, erkən aşkarlama vacib hesab olunur, çünki demensiya riskini artıran bir sıra amillər - fiziki aktivliyin azlığı, siqaret, depressiya, ürək-damar problemləri və aşağı zehni aktivlik kimi amillər dəyişdirilə bilər. Təxminlərə görə, belə dəyişdirilə bilən risk amillərinə təsir etməklə demensiya hallarının təxminən 40 faizini gecikdirmək və ya qarşısını almaq mümkün ola bilər.