“Qarabağda həyat yenidən qayıdır” Deputat

20 sentyabr tarixi Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpasının, uzun illər davam edən işğal və separatizm səhifəsinin bağlanmasının və Qarabağda yeni həyat mərhələsinin başlanmasının rəmzlərindən biridir. Bu baxımdan 20 sentyabrın Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd olunması tarixi hadisələrin yaddaşda yaşadılması ilə yanaşı, həmin ərazilərdə görülən böyük bərpa və quruculuq işlərinin nəticələrinə nəzər salmaq üçün də mühüm fürsətdir.
Prezident İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-nin Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd edilməsi 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bütün ərazidə tam bərpa olunması ilə bağlıdır. Sərəncamla 20 sentyabrın ayrıca şəhər günü kimi müəyyənləşdirilməsi həmin tarixi hadisənin dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsinin ifadəsidir. Bu günün arxasında 30 ildən artıq davam edən mürəkkəb və ağır bir tarix dayanır. Azərbaycan xalqı uzun illər ərzində işğal altındakı torpaqlarının azad olunacağına inanıb, dövlət isə bu məqsədə çatmaq üçün siyasi, diplomatik, iqtisadi və hərbi imkanlarını ardıcıl şəkildə səfərbər edib.
2020-ci ildə əldə edilmiş Zəfər bu prosesin həlledici mərhələsi oldu. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra isə Azərbaycanın dövlət suverenliyi bütün ərazisində bərpa edildi. Ardınca Prezident İlham Əliyevin 15 oktyabr 2023-cü ildə Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərədə Azərbaycan Dövlət Bayrağını ucaltması yeni tarixi mərhələnin simvoluna çevrildi. Prezidentin həmin gün Xankəndidə etdiyi çıxışda da əsas diqqət Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin bərpasına yönəlmişdi. Əslində, 20 sentyabrı yalnız hərbi-siyasi nəticə kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Çünki ərazi üzərində dövlət suverenliyinin bərpası böyük bir prosesin başlanğıcı idi.
Qarşıda daha mürəkkəb və uzunmüddətli vəzifə dayanırdı: dağıdılmış şəhər və kəndləri yenidən qurmaq, insanları doğma yurdlarına qaytarmaq, müasir infrastruktur yaratmaq, iqtisadi fəallığı təmin etmək, təhsil və səhiyyə imkanlarını formalaşdırmaq və ən əsası, bu əraziləri yenidən canlı həyatın ayrılmaz hissəsinə çevirmək. Bu baxımdan Xankəndinin timsalında son illərdə baş verən dəyişikliklər xüsusi diqqət çəkir. Vaxtilə uzun illər ərzində Azərbaycan ictimaiyyətinə bağlı olan bu şəhərdə indi dövlət idarəçiliyi, təhsil, biznes, mədəniyyət, idman və sosial həyatın müxtəlif istiqamətləri üzrə yeni mərhələ formalaşır. Xankəndidə keçirilən hərbi parad, futbol oyunu, seçki prosesi, beynəlxalq tədbirlər, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə görüşü, müxtəlif dövlət və hökumət nümayəndələri ilə görüşlər şəhərin yenidən Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatına inteqrasiyasının konkret nümunələridir.

Xankəndinin inkişafında Qarabağ Universitetinin xüsusi əhəmiyyəti var. Universitetin yaradılması sadəcə yeni ali təhsil müəssisəsinin fəaliyyətə başlaması kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu, regionun gələcəyinə hesablanmış strateji addımdır. Qarabağda bərpa və yenidənqurma prosesinin davamlı olması üçün burada yaşayan, işləyən və regionun ehtiyaclarını bilən yüksəkixtisaslı kadrlara ehtiyac var. Qarabağ Universitetinin inkişafı məhz bu ehtiyacın qarşılanmasına xidmət edir. Təhsil müəssisəsinin tibb, mühəndislik, biznes və iqtisadiyyat kimi istiqamətlər üzrə genişləndirilməsi Xankəndinin tədricən yalnız inzibati deyil, həm də elmi, təhsil və insan kapitalı mərkəzinə çevrilməsinə zəmin yaradır.
Xankəndidə yeni yaşayış və ictimai məkanların, otellərin, biznes mərkəzlərinin, konqres mərkəzinin, mədəniyyət obyektlərinin və nəqliyyat infrastrukturunun yaradılması da şəhərin gələcək iqtisadi profilini göstərir. Burada əsas məsələ ayrı-ayrı obyektlərin tikilməsi deyil. Əsas məsələ bu obyektlərin vahid şəhər iqtisadiyyatı daxilində bir-birini tamamlamasıdır. Təhsil, turizm, xidmət, biznes, mədəniyyət və nəqliyyat imkanları paralel inkişaf etdikcə Xankəndinin regionun iqtisadi həyatında çəkisinin artması üçün daha geniş imkan yaranır.
Xocalının isə Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında xüsusi yeri var. Xocalı adı Azərbaycanın tarixində faciə, itki və ədalət anlayışları ilə yanaşı çəkilib. Bu gün həmin şəhərdə Dövlət Bayrağının dalğalanması və insanların öz doğma yurdlarına qayıtması Xocalının tarixində yeni səhifə açır. Xocalı Soyqırımı Memorialının yaradılması da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi yaddaşın qorunması ilə şəhərin bərpası bir-birini tamamlamalıdır. Çünki gələcək nəsillər Xocalının həm yaşadığı faciəni, həm də yenidən dirçəlməsinin tarixini bilməlidirlər. Prezident İlham Əliyevin 26 fevral 2026-cı ildə Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışında iştirakı bu yaddaş siyasətinin mühüm elementlərindən biridir.
Xocalıda qayıdış prosesinin başlanması isə artıq tarixi hadisənin gündəlik həyata çevrildiyini göstərir. 2024-cü il mayın 28-dən keçmiş məcburi köçkünlərin Xocalıya qayıdışı başlayıb və proses davam edir. Xocalı şəhəri ilə yanaşı Ballıca, Xanyurdu, Təzəbinə, Şuşakənd, Badara, Seyidbəyli, Daşbulaq və Xanabad kimi yaşayış məntəqələrində insanların məskunlaşması artıq Böyük Qayıdışın yalnız bir şəhərlə məhdudlaşmadığını göstərir.
Xocavənddə də oxşar proses müşahidə olunur. Hadrut, Tuğ, Qırmızı Bazar, Sos, Xocavənd şəhəri və digər yaşayış məntəqələrində aparılan işlər bu ərazinin gələcək inkişaf modelinin çoxşaxəli olacağını göstərir. Xocavəndin əsas üstünlüklərindən biri onun zəngin tarixi-mədəni irsi və təbii potensialıdır. Azıx və Tağlar mağaraları kimi dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidələrin yerləşdiyi bu ərazi gələcəkdə turizm, tarix və mədəniyyət marşrutlarının mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.
Xocavənddə aparılan bərpa işləri yalnız yaşayış fondunun yenilənməsi ilə yekunlaşmamalıdır. Burada turizmin, kənd təsərrüfatının, emal sənayesinin və kiçik sahibkarlığın inkişafı üçün imkanlar genişləndirilməlidir. Xüsusilə kəndlərə qayıdan əhalinin öz doğma yurdunda gəlir əldə etməsi Böyük Qayıdışın dayanıqlılığı baxımından əsas məsələlərdən biridir. İnsanları evə qaytarmaq vacibdir, lakin onların həmin ərazidə işləməsi, biznes qurması, övladlarını məktəbə göndərməsi və sosial xidmətlərdən rahat istifadə etməsi qayıdışın tam nəticəsini müəyyənləşdirəcək.
Ağdərənin timsalında isə inzibati və iqtisadi potensialın yenidən formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ağdərə rayonunun yenidən yaradılması ilə tarixi inzibati bölgünün bərpası istiqamətində mühüm addım atılıb. Rayonun mərkəzinin Ağdərə şəhəri müəyyənləşdirilib, Suqovuşanın rayonun tərkibinə qaytarılması ilə ərazinin inzibati bütövlüyü yenidən formalaşdırılıb.

Xocavənd və Ağdərədə Dövlət Bayrağının ucaldılması bu məqsədin reallaşmasının mühüm simvoluna çevrildi.

Bu gün isə qarşıda daha böyük vəzifə dayanır: həmin bayrağın altında yaşayan insanların rifahını təmin edən müasir, təhlükəsiz, dayanıqlı və iqtisadi cəhətdən fəal şəhər və kəndlər qurmaq. Zəfərin əbədiləşdirilməsinin ən mühüm yollarından biri də budur. Çünki tarixi qələbə yalnız keçmişin xatirəsi kimi deyil, gələcəyin inkişaf modeli kimi də yaşamalıdır. 20 sentyabr bu mənada həm keçmişə ehtiram, həm bu günə qiymət, həm də gələcəyə məsuliyyət tarixidir. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərənin yenidən qurulması Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən böyük layihələrindən biridir. Bu layihənin uğuru yalnız tikilən binaların sayı ilə deyil, həmin şəhərlərin nə qədər canlı, iqtisadi cəhətdən fəal, sosial baxımdan rahat və gələcək nəsillər üçün cəlbedici yaşayış məkanlarına çevrilməsi ilə ölçüləcək.

Artıq Qarabağda həyat yenidən qayıdır, insanlar doğma evlərinə dönür, uşaqlar məktəbə gedir, tələbələr universitetdə təhsil alır, müəssisələr fəaliyyət göstərir, yollar və kommunikasiyalar qurulur, şəhərlər yenidən formalaşır. Deməli, 20 sentyabrın əsas mesajı yalnız “geri qayıtdıq” deyil. Əsas mesaj bundan ibarətdir: biz qayıtdıq və burada gələcəyimizi qururuq. Bu gələcəyin təməlində isə dövlət suverenliyi, milli iradə, tarixi yaddaş, insan amili və davamlı inkişaf dayanır.

Məşhur Məmmədov 

Milli Məclisin deputatı 

Gununsesi.info