Icma.az
close
up
RU
QARAÇAY SÜRGÜNÜ Qafqazın unudulmayan yarası

QARAÇAY SÜRGÜNÜ Qafqazın unudulmayan yarası

Azpolitika.az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Bu gün - 2 noyabrda Şimali Qafqaz xalqlarının yaddaşına əbədi həkk olunan bir faciənin ildönümüdür. 1943-cü il noyabrın 2–5-də Qaraçay xalqı bütövlükdə öz doğma torpaqlarından qoparıldı. Sovet diktatoru İosif Stalinin imzaladığı gizli qərarla 70 minə yaxın qaraçaylı “xalq düşməni” damğası ilə Orta Asiyanın səhralarına və dağlarına sürgün edildi.

Bu deportasiya təkcə bir etnik qrupun deyil, bütövlükdə Qafqaz xalqlarının azad ruhunun sındırılması, qədim bir mədəniyyətin zorla köçürülməsi, yaddaşın və torpaq sevgisinin cəzalandırılması idi.

NKVD qüvvələri 1943-cü ilin soyuq noyabr günlərində Qaraçay kəndlərinə qəfil basqın etdi. Əhalidən beş-altı saat içində evlərini tərk etmələri tələb olundu. Uşaqlar, qadınlar, qocalar, yaralı döyüşçülər, hamı yük vaqonlarına dolduruldu. Yüzlərlə kilometr məsafəni keçən bu “ölüm qatarları” Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın ən ucqar bölgələrinə doğru hərəkət etdi.

Səfər zamanı minlərlə insan aclıqdan, susuzluqdan, donvurmadan və xəstəlikdən dünyasını dəyişdi. Tarixçilərin hesablamalarına görə, deportasiya olunan qaraçaylıların təxminən 30 faizi Orta Asiyaya çatmadan həyatını itirdi.

Sovet rejimi üçün bu, sadəcə “statistik əməliyyat” idi. Amma Qaraçay xalqı üçün bu, bir sivilizasiyanın parçalanması, dağ ruhunun əsarətə alınması idi.

Rəsmi bəhanə “almanlarla əməkdaşlıq” idi. Amma arxiv sənədləri sübut edir ki, Qaraçay xalqı nə Almaniya ilə əməkdaşlıq etmişdi, nə də sovet ordusuna qarşı çıxmışdı. Əsl məqsəd Qafqaz xalqlarının azadlıq duyğusunu qırmaq, onların etnik-siyasi birliyini parçalamaq idi.

Stalin və Beriya başda olmaqla Sovet rəhbərliyi türk və müsəlman xalqlarını potensial təhlükə kimi görürdü. Onların gözündə Qafqaz “imperiyanın yumuşaq qarnı” idi-hər an milli oyanış başlaya bilərdi.

Qaraçaylılar Qazaxıstanın Karaganda, Cambul, Almatı vilayətlərinə, Qırğızıstanın Talas və Oş bölgələrinə səpələndilər. Onlara dağ iqlimindən uzaq, səhralıq ərazilərdə yaşamaq məcburiyyəti qoyuldu.

Məktəblərdə ana dilində tədris qadağan olundu, pasport almaq üçün xüsusi icazə tələb edilirdi, kəndlərdən çıxmaq isə cinayət sayılırdı.

Amma bütün bu məhrumiyyətlərə baxmayaraq, Qaraçay xalqı milli kimliyini itirmədi. Onlar öz adət-ənənələrini gizli şəkildə qorudular, xalq mahnılarını, dastanlarını söyləyərək uşaqlarına “biz dağların xalqıyıq” deyə xatırladırdılar.

Yalnız Stalinin ölümündən və 1956-cı ildə Nikita Xruşşovun “şəxsiyyətə pərəstişin ifşası” siyasətindən sonra bu xalqın günəşi yenidən doğdu. 1957-ci ildə Qaraçay Muxtar Vilayəti bərpa olundu, sürgün qurbanlarının bir hissəsinə vətənə qayıtmaq icazəsi verildi. Lakin bu dönüş də asan olmadı: dağ kəndləri dağıdılmış, evlər talan edilmiş, yerli hakimiyyət strukturları isə ruslaşdırılmışdı. Qaraçay xalqı hər şeyi sıfırdan qurmalı oldu.

Qaraçayların taleyi tək deyildi. 1943–1944-cü illərdə çeçenlər, inquşlar, balkarlar, qalmıqlar, Krım tatarları, Ahıska türkləri, qroznililər və Azərbaycan türkləri də eyni aqibəti yaşadılar.

Ahıska türkləri 1944-cü ilin noyabrında bir gecədə Gürcüstanın cənubundakı doğma torpaqlarından çıxarıldılar. 100 mindən çox ahıskalı Orta Asiyaya sürgün edildi. Onların bir çoxu hələ də vətənlərinə dönə bilməyib.

Azərbaycan türkləri də müxtəlif dövrlərdə, xüsusilə 1930-cu illərin kollektivləşmə və 1948–1953-cü illərin “Cənubi sərhədlərin təmizlənməsi” əməliyyatları zamanı-kütləvi şəkildə Orta Asiyaya və Sibirə köçürüldü. Naxçıvandan, Zəngəzurdan, Qazaxdan, Laçından minlərlə ailə “sərhəd təhlükəsizliyi” bəhanəsi ilə öz yurdlarından didərgin salındı.

Bu, təkcə bir ideologiyanın zorakılığı deyildi-bu, Sovet imperiyasının xalqları kimliksizləşdirmə planının tərkib hissəsi idi.

Qaraçay sürgünü bir daha göstərdi ki, imperiyalar xalqın iradəsini zorla sındıra bilmir. Onlar yalnız torpağı ələ keçirə bilər, amma yaddaşı, dili, ruhu əsir saxlamaq mümkün deyil.

Bu gün Qaraçay xalqı yenidən öz dağlarının ətəyində, öz adını, dilini, tarixini yaşadır. Onlar üçün hər 2 noyabr təkcə bir matəm deyil, həm də dönüşün, dirənişin, milli kimliyin qələbə günüdür.

Sovet imperiyasının deportasiya siyasəti milyonlarla insanın taleyini alt-üst etdi. Hər bir qatar vaqonu bir xalqın göz yaşını, hər bir səhralıq məskəni bir millətin məzarını gizlətdi.

Amma bütün bu zülmün içində bir həqiqət də qalıcı oldu: Türk xalqları, Qafqaz xalqları öz yurd sevgisini, azadlıq arzusunu heç vaxt itirmədilər.

Tarix bağışlasa da, yaddaş heç vaxt unutmaz. Qaraçay, Ahıska və Krım hamısı bir millətin yaddaş kitabəsində eyni ağrı ilə yazılıb.

Samir Əsədli

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:178
embedMənbə:https://azpolitika.info
archiveBu xəbər 02 Noyabr 2025 11:34 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see339

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see326

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see311

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see305

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see282

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see269

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see264

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see246

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see236

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see227

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see227

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see224

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see216

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see211

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see211

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see209

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see208

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see201

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see186

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri