Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

QARAÇAY SÜRGÜNÜ Qafqazın unudulmayan yarası

QARAÇAY SÜRGÜNÜ Qafqazın unudulmayan yarası

Azpolitika.az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Bu gün - 2 noyabrda Şimali Qafqaz xalqlarının yaddaşına əbədi həkk olunan bir faciənin ildönümüdür. 1943-cü il noyabrın 2–5-də Qaraçay xalqı bütövlükdə öz doğma torpaqlarından qoparıldı. Sovet diktatoru İosif Stalinin imzaladığı gizli qərarla 70 minə yaxın qaraçaylı “xalq düşməni” damğası ilə Orta Asiyanın səhralarına və dağlarına sürgün edildi.

Bu deportasiya təkcə bir etnik qrupun deyil, bütövlükdə Qafqaz xalqlarının azad ruhunun sındırılması, qədim bir mədəniyyətin zorla köçürülməsi, yaddaşın və torpaq sevgisinin cəzalandırılması idi.

NKVD qüvvələri 1943-cü ilin soyuq noyabr günlərində Qaraçay kəndlərinə qəfil basqın etdi. Əhalidən beş-altı saat içində evlərini tərk etmələri tələb olundu. Uşaqlar, qadınlar, qocalar, yaralı döyüşçülər, hamı yük vaqonlarına dolduruldu. Yüzlərlə kilometr məsafəni keçən bu “ölüm qatarları” Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın ən ucqar bölgələrinə doğru hərəkət etdi.

Səfər zamanı minlərlə insan aclıqdan, susuzluqdan, donvurmadan və xəstəlikdən dünyasını dəyişdi. Tarixçilərin hesablamalarına görə, deportasiya olunan qaraçaylıların təxminən 30 faizi Orta Asiyaya çatmadan həyatını itirdi.

Sovet rejimi üçün bu, sadəcə “statistik əməliyyat” idi. Amma Qaraçay xalqı üçün bu, bir sivilizasiyanın parçalanması, dağ ruhunun əsarətə alınması idi.

Rəsmi bəhanə “almanlarla əməkdaşlıq” idi. Amma arxiv sənədləri sübut edir ki, Qaraçay xalqı nə Almaniya ilə əməkdaşlıq etmişdi, nə də sovet ordusuna qarşı çıxmışdı. Əsl məqsəd Qafqaz xalqlarının azadlıq duyğusunu qırmaq, onların etnik-siyasi birliyini parçalamaq idi.

Stalin və Beriya başda olmaqla Sovet rəhbərliyi türk və müsəlman xalqlarını potensial təhlükə kimi görürdü. Onların gözündə Qafqaz “imperiyanın yumuşaq qarnı” idi-hər an milli oyanış başlaya bilərdi.

Qaraçaylılar Qazaxıstanın Karaganda, Cambul, Almatı vilayətlərinə, Qırğızıstanın Talas və Oş bölgələrinə səpələndilər. Onlara dağ iqlimindən uzaq, səhralıq ərazilərdə yaşamaq məcburiyyəti qoyuldu.

Məktəblərdə ana dilində tədris qadağan olundu, pasport almaq üçün xüsusi icazə tələb edilirdi, kəndlərdən çıxmaq isə cinayət sayılırdı.

Amma bütün bu məhrumiyyətlərə baxmayaraq, Qaraçay xalqı milli kimliyini itirmədi. Onlar öz adət-ənənələrini gizli şəkildə qorudular, xalq mahnılarını, dastanlarını söyləyərək uşaqlarına “biz dağların xalqıyıq” deyə xatırladırdılar.

Yalnız Stalinin ölümündən və 1956-cı ildə Nikita Xruşşovun “şəxsiyyətə pərəstişin ifşası” siyasətindən sonra bu xalqın günəşi yenidən doğdu. 1957-ci ildə Qaraçay Muxtar Vilayəti bərpa olundu, sürgün qurbanlarının bir hissəsinə vətənə qayıtmaq icazəsi verildi. Lakin bu dönüş də asan olmadı: dağ kəndləri dağıdılmış, evlər talan edilmiş, yerli hakimiyyət strukturları isə ruslaşdırılmışdı. Qaraçay xalqı hər şeyi sıfırdan qurmalı oldu.

Qaraçayların taleyi tək deyildi. 1943–1944-cü illərdə çeçenlər, inquşlar, balkarlar, qalmıqlar, Krım tatarları, Ahıska türkləri, qroznililər və Azərbaycan türkləri də eyni aqibəti yaşadılar.

Ahıska türkləri 1944-cü ilin noyabrında bir gecədə Gürcüstanın cənubundakı doğma torpaqlarından çıxarıldılar. 100 mindən çox ahıskalı Orta Asiyaya sürgün edildi. Onların bir çoxu hələ də vətənlərinə dönə bilməyib.

Azərbaycan türkləri də müxtəlif dövrlərdə, xüsusilə 1930-cu illərin kollektivləşmə və 1948–1953-cü illərin “Cənubi sərhədlərin təmizlənməsi” əməliyyatları zamanı-kütləvi şəkildə Orta Asiyaya və Sibirə köçürüldü. Naxçıvandan, Zəngəzurdan, Qazaxdan, Laçından minlərlə ailə “sərhəd təhlükəsizliyi” bəhanəsi ilə öz yurdlarından didərgin salındı.

Bu, təkcə bir ideologiyanın zorakılığı deyildi-bu, Sovet imperiyasının xalqları kimliksizləşdirmə planının tərkib hissəsi idi.

Qaraçay sürgünü bir daha göstərdi ki, imperiyalar xalqın iradəsini zorla sındıra bilmir. Onlar yalnız torpağı ələ keçirə bilər, amma yaddaşı, dili, ruhu əsir saxlamaq mümkün deyil.

Bu gün Qaraçay xalqı yenidən öz dağlarının ətəyində, öz adını, dilini, tarixini yaşadır. Onlar üçün hər 2 noyabr təkcə bir matəm deyil, həm də dönüşün, dirənişin, milli kimliyin qələbə günüdür.

Sovet imperiyasının deportasiya siyasəti milyonlarla insanın taleyini alt-üst etdi. Hər bir qatar vaqonu bir xalqın göz yaşını, hər bir səhralıq məskəni bir millətin məzarını gizlətdi.

Amma bütün bu zülmün içində bir həqiqət də qalıcı oldu: Türk xalqları, Qafqaz xalqları öz yurd sevgisini, azadlıq arzusunu heç vaxt itirmədilər.

Tarix bağışlasa da, yaddaş heç vaxt unutmaz. Qaraçay, Ahıska və Krım hamısı bir millətin yaddaş kitabəsində eyni ağrı ilə yazılıb.

Samir Əsədli

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:177
embedMənbə:https://azpolitika.info
archiveBu xəbər 02 Noyabr 2025 11:34 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see447

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see318

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see310

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see295

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see294

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see286

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see265

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see249

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see245

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see225

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see224

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see215

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see214

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see211

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see202

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see200

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see197

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see196

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see188

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri