Qəbələ sammiti: Türk dünyasının yeni təhlükəsizlik xəritəsi formalaşır ŞƏRH

2009-cu ildə Naxçıvanda əsası qoyulan Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) bu gün təkcə mədəni və iqtisadi əməkdaşlıq platforması deyil, eyni zamanda geosiyasi sabitliyin təminatçısı rolunda çıxış edir.

Qəbələdə keçirilən sammitin əsas mövzusu olan “Regional sülh və təhlükəsizlik” ifadəsi, əslində, türk dövlətlərinin qarşısında duran yeni çağırışların mahiyyətini açır. Dünyanın müxtəlif regionlarında artan müharibə riskləri, enerji və nəqliyyat xətlərinin təhlükəsizliyi, eləcə də böyük güclər arasında toqquşmalar fonunda TDT artıq daha ciddi strateji funksiyaya sahib olur.

Türk dövlətlərinin Qəbələdə bir araya gəlməsi həm simvolik, həm də siyasi baxımdan önəmlidir. Simvolikdir, çünki bu görüş Azərbaycan torpağında - türk dünyasının mərkəzi coğrafi qovşağında keçirilir. Siyasi baxımdan isə sammit Türk Dövlətləri Təşkilatının təkcə iqtisadi layihələr üzərində deyil, sülh və təhlükəsizlik mexanizmlərinin qurulması istiqamətində də dərinləşdiyini göstərir. Bu istiqamətdə birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi, ortaq müdafiə sənayesi layihələrinin hazırlanması və informasiya təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi müzakirə mövzularına daxildir.

Qərb ölkələrinin, xüsusilə ABŞ və Avropa İttifaqının TDT-yə münasibəti müsbətdir. Vaşinqton və Brüssel türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın regionda sabitlik və iqtisadi açılımlar yaradacağını düşünür. Bu, həm də Qərbin Rusiya və Çinlə rəqabətində Orta Asiya istiqamətində yeni tərəfdaşlıq modeli formalaşdırmaq istəyi ilə bağlıdır. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır - bu marşrut həm türk dünyasını birləşdirəcək, həm də Qərb üçün alternativ enerji və ticarət yoluna çevriləcək.

Bununla yanaşı, Rusiya, Çin və İran TDT-nin artan gücünü ehtiyatla izləyirlər. Bu dövlətlər təşkilatın birliyini öz təsir dairələrinə qarşı potensial alternativ kimi görürlər. Halbuki, Türk Dövlətləri Təşkilatı heç bir ölkəyə qarşı yönəlmir, əksinə, qarşılıqlı inteqrasiyanı və regional əməkdaşlığı gücləndirməyi hədəfləyir. Bu model üzv ölkələrin müstəqil inkişafını sürətləndirir və xarici asılılıqları azaldır.

Qəbələdə keçirilən sammit həm də Türk dünyasının yeni mərhələyə keçidinin göstəricisidir. Burada yalnız iqtisadi məsələlər deyil, regional sabitlik, enerji təhlükəsizliyi, müdafiə əməkdaşlığı və informasiya mübarizəsi kimi qlobal mövzular müzakirə olunacaq. Şimali Kipr Türk Respublikasının sammitdə iştirakı isə türk birliyinin coğrafi və siyasi miqyasının genişləndiyini göstərir.

Ümumilikdə, Qəbələ sammiti türk dövlətlərinin gələcək onillikdə regional və beynəlxalq sistemdə daha fəal rol oynayacağının göstəricisidir. TDT-nin güclənməsi, təkcə üzv ölkələr üçün deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında sülh, təhlükəsizlik və qarşılıqlı etimad üçün yeni bir strateji dayağın formalaşması deməkdir.

Züriyə Qarayeva