Qədim Bərdənin zəngin tarixi və memarlıq incisi “Allah Allah” türbəsi
Azertag portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.
Bakı, 18 noyabr, AZƏRTAC
2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi ölkəmizin zəngin memarlıq irsinin, tarixi abidələrinin qorunması və təbliği məsələlərini bir daha diqqət mərkəzinə gətirir. Bu məqsədlə ölkəmizin zəngin memarlıq irsinin tanıdılması, tarixi abidələrin qorunması və təbliğinə həsr olunan silsilə materialların təqdimatı davam etdirilir.
AZƏRTAC memar, professor Elçin Əliyevin Azərbaycanın qədim şəhərlərindən biri olan Bərdənin tarixinə, eləcə də el arasında “Nüşabə qalası” və ya “Allah-Allah” türbəsi kimi tanınan nadir memarlıq abidəsinə həsr olunmuş məqaləsini oxuculara təqdim edir.
Bərdə Azərbaycanın ən qədim və zəngin tarixi keçmişə malik şəhərlərindən biridir. Vaxtilə Böyük İpək Yolunun ölkəmizin ərazisindən keçən mühüm qolları üzərində yerləşən şəhər əsrlər boyu regionun siyasi, iqtisadi, ticarət və mədəniyyət mərkəzlərindən biri olub.
Eramızdan əvvəl IV əsrdən məlum olan qədim Bərdə V əsrdə Qafqaz Albaniyasının paytaxtına çevrilib. Şəhər Böyük İpək Yolunun formalaşdırdığı beynəlxalq ticarət əlaqələrində mühüm mövqeyə malik olub, Şərqlə Qərb arasında iqtisadi və mədəni münasibətlərin inkişafında əhəmiyyətli rol oynayıb. Bərdənin əsasının Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən qoyulması barədə də tarixi rəvayət mövcuddur.
Tarixi mənbələrə görə, Bərdə uzun müddət xristianlığın yayıldığı mühüm mərkəzlərdən biri olub. VIII əsrdə ərəb qoşunları tərəfindən işğal edildikdən sonra şəhərdə və ümumilikdə Azərbaycan ərazisində islamın yayılması prosesi sürətlənib. 525-ci ildə Bərdədə möhkəm müdafiə istehkamlarının inşa edilməsi onun hərbi-strateji əhəmiyyətini daha da artırıb. Sonrakı dövrdə şəhər inkişaf edərək Qafqaz Albaniyasının əvvəlki paytaxtı Qəbələni öz siyasi və iqtisadi nüfuzu baxımından geridə qoyub.
Qədim Bərdə Şəhristan və Rabad adlanan iki əsas hissədən ibarət olub. Şəhristan qala divarları ilə əhatə edilmiş şəhər mərkəzini, Rabad isə sənətkarların və tacirlərin məskunlaşdığı məhəllələri, eləcə də karvansarayları əhatə edib. Şəhərdə dulusçuların, şüşə ustalarının, daşyonanların, dabbaqların və toxucuların yaşadığı sənətkarlıq məhəllələri fəaliyyət göstərib. Bərdənin yaxınlığındakı indiki Qara Dəmirçilər kəndi dəmirçilik sənəti ilə məşhur olub. Şəhərdə Şirvandan gələnlərin məskunlaşdığı Şirvanlı məhəlləsi də mövcud olub.

Bərdə əhalisinin əsas məşğuliyyət sahələrindən biri sənətkarlıq idi. Burada dulusçuluq, şüşə istehsalı, xalçaçılıq, toxuculuq, metal və ağac üzərində bədii işləmə geniş yayılmışdı. Eyni zamanda, əhali taxılçılıq, düyüçülük, bağçılıq, tərəvəzçilik və baramaçılıqla məşğul olurdu. Şəhərdə müxtəlif rəngli parçalar və xalçalar toxunur, silahlar, əmək alətləri, saxsı və çini qablar, müxtəlif metallardan bəzək əşyaları, bardaqlar və piyalələr hazırlanırdı. Bu sənətkarlıq ənənələri Bərdənin orta əsrlərdə mühüm istehsal və ticarət mərkəzi kimi tanınmasına şərait yaradıb.
Qədim şəhər ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı eramızdan əvvəl II minillikdən başlayaraq orta əsrlərin sonunadək olan dövrü əhatə edən zəngin maddi mədəniyyət nümunələri aşkar edilib. Bu tapıntılar Bərdənin uzunmüddətli tarixi inkişafını, burada formalaşmış məişət və sənətkarlıq ənənələrini öyrənmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bərdənin tarixi-memarlıq irsi sırasında “Axsadan Baba” və “Güloğlular” türbələri, görkəmli alim Bəhmən Mirzə Qacarın məqbərəsi, eləcə də İmamzadə türbə-məscid kompleksi xüsusi yer tutur. İmamzadə kompleksinin Şeyx İbrahimin dəfn edildiyi ərazidə inşa olunduğu bildirilir. Abidənin günbəz hissəsi daha əvvəlki dövrə, zərif minarələri isə XIX əsrin əvvəllərinə aid edilir.
Bərdənin ən məşhur memarlıq abidələrindən biri olan "Nüşabə qalası" və ya “Allah-Allah” türbəsi kimi adlanan Bərdə türbəsi orta əsrlər Azərbaycan memarlığının qiymətli nümunələrindən biri sayılır. Bu abidə 1322-ci ildə inşa edilib. Türbənin şimal girişinin üzərindəki kitabə tikilinin tarixini müəyyənləşdirən əsas mənbələrdən biridir.
Türbənin memarlıq görkəmi və bədii tərtibatı diqqətəlayiq xüsusiyyətlərə malikdir. Abidənin xarici səthi firuzəyi rəngli kaşılarla və kərpic naxışlarla bəzədilib. Xüsusilə, gövdə boyunca dəfələrlə təkrarlanan “Allah” kəlməsi tikiliyə özünəməxsus estetik görünüş verir. Türbənin silindrik gövdəsinin xarici diametri təxminən 14 metrdir.
Abidənin yeraltı hissəsində orta əsr türbələri üçün səciyyəvi olan sərdabə yerləşir. Xaçşəkilli plan quruluşuna malik sərdabə mərkəzi dördbucaqlı hissə ilə birləşən dörd dərin oyuqdan ibarətdir. Türbənin yerüstü hissəsinin daxili quruluşu da mürəkkəb memarlıq həlli ilə seçilir. Aşağıda silindrik formada başlanan tikili yuxarıya doğru onbucaqlı quruluşa keçir, daha sonra isə dairəvi formaya çevrilir.

Türbənin divarları adi və minalı kərpiclərdən istifadə edilməklə üzlənib. Qırmızı rəngli adi kərpiclərin üfüqi, minalı kərpiclərin isə şaquli istiqamətdə düzülməsi nəticəsində həm konstruktiv, həm də dekorativ baxımdan maraqlı kompozisiya yaradılıb. Minalı kərpiclər vasitəsilə formalaşdırılan “Allah” yazıları abidənin bütün gövdəsi boyunca təkrarlanır.
Memar tikilinin yuxarı hissəsinin bədii tərtibatına da xüsusi diqqət yetirib. Divarlarda qorunub saxlanmış izlər və oxşar memarlıq nümunələri ilə müqayisələr abidənin ilkin örtüyünün ikiqat konstruksiyaya malik olduğunu göstərir. Türbənin dekorativ tərtibatında həndəsi naxışlarla yanaşı, müxtəlif məzmunlu tarixi kitabələr də mühüm yer tutur. Bu yazılar həm məzmun, həm də bədii işlənmə baxımından bir-birindən fərqlənir. Cənub girişinin tağı üzərindəki kitabə isə dövrümüzədək qorunub saxlanmayıb.
Abidənin üzərindəki kitabələrdən biri onun 1322-ci ildə memar Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani tərəfindən inşa edildiyini təsdiqləyir. Bu fakt Bərdə türbəsinin Azərbaycan memarlıq tarixindəki yerini və Naxçıvan memarlıq məktəbinin təsirini araşdırmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bərdə türbəsinə bənzər memarlıq nümunəsinin İranın İsfahan şəhərində də mövcud olduğu barədə məlumatlar var.
Bu gün Bərdənin qədim tarixi, arxeoloji tapıntıları və nadir memarlıq abidələri şəhərin Azərbaycanın zəngin mədəni irsində tutduğu mühüm mövqeyi nümayiş etdirir. Tarixin müxtəlif mərhələlərində siyasi, iqtisadi və mədəni həyatın əsas mərkəzlərindən biri olmuş Bərdə özünün çoxəsrlik keçmişi ilə ölkəmizin tarixi yaddaşının mühüm səhifələrindən birini təşkil edir.
Müxbir – Gülay Nəzərova
Bu mövzuda digər xəbərlər:
Baxış sayı:81
Bu xəbər 18 Noyabr 2026 16:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir



Daxil ol
Online Xəbərlər
Xəbərlər
Hava
Maqnit qasırğaları
Namaz təqvimi
Kalori kalkulyatoru
Qiymətli metallar
Valyuta konvertoru
Kredit Kalkulyatoru
Kriptovalyuta
Bürclər
Sual - Cavab
İnternet sürətini yoxla
Neftin Qiyməti
Azərbaycan Radiosu
Azərbaycan televiziyası
Haqqımızda
TDSMedia © 2026 Bütün hüquqlar qorunur







Günün ən çox oxunanları



















