Qədim kitablar danışa bilər...

...Alimlər təxminən 2000 il əvvəl Vezuvi vulkanının püskürməsi zamanı kömürləşmiş qədim papirusları oxumaq şansını artıra biləcək bir üsul hazırlayıblar.

Texnologiya mürəkkəbin tərkibində qurğuşunun rentgen üsulları ilə aşkarlanmasına və əldə edilən məlumatların süni intellekt tərəfindən sonradan emalına əsaslanır.

SİA xatırladır ki, 1750-ci illərdə qədim Herkulanumdakı bir villada təxminən 2 min tumar aşkar edilmişdir. Eramızın 79-cu ilində şəhər təxminən 20 metr qalınlığında vulkanik qayalar və kül təbəqəsi altında basdırılmışdır.

Bir çox papirus kömürə çevrilmişdi, buna görə də onları mexaniki şəkildə açmaq cəhdi onların son məhvinə səbəb ola bilərdi.

...Live Science-ə görə, tədqiqatçılar bəzi tumarların qurğuşun əlavə edilmiş mürəkkəblə yazıldığını aşkar etdilər. Yeni texnologiyanın imkanlarını sınaqdan keçirmək üçün elm adamları süni papirus hazırladılar, ona qurğuşun mürəkkəbi çəkdilər və materialı Herkulanumdan tapılan tapıntıların tapıldığı şəraitə bənzər şəraitdə kömürləşdirdilər.

Daha sonra mütəxəssislər materialın kimyəvi tərkibini rentgen şüalanması ilə qarşılıqlı təsirinə əsasən təyin etməyə imkan verən rentgen flüoresansından istifadə etdilər.

Bundan sonra eksperimental tumar obyektin üçölçülü təsvirini yaradan rentgen tomoqrafiyasının köməyi ilə skan edildi və əldə edilən məlumatlar xüsusi proqram təminatı ilə işləndi. Tədqiqatçılar mürəkkəbdə az miqdarda qurğuşun olsa belə, yazılı işarələri və papirusun səthini ayırd edə bildilər.

Təcrübə mətnini tam şəkildə deşifrə etmək mümkün olmasa da, elm adamları mürəkkəblə papirus materialı arasında fərqlər aşkar etdilər.

Əsərin müəllifləri hesab edirlər ki, rəqəmsal oxu tələb etməzdən əvvəl qədim tumarlarda qurğuşun mürəkkəbinin olub-olmadığı yoxlanılmalıdır. Əgər tapılarsa, hazırlanmış metod papirusa tətbiq oluna bilər.

Tədqiqatçıların fikrincə, bu, kövrək tapıntıları fiziki olaraq açmağa ehtiyac olmadan Herkulanum kitabxanasından ikinci tumarların deşifrə edilməsi ehtimalını artıra bilər.

Alimlər artıq rəqəmsal analiz və süni intellekt köməyi ilə Herkulanumdan olan mətnlərin ayrı-ayrı fraqmentlərini bərpa edə biliblər.

Oxunanlar arasında əsasən epikür və stoik ənənələrinin nümayəndələri olan qədim filosofların yazıları da var. Şifrələnmiş fraqmentlərdən birində Platonun son dəfn yeri haqqında da məlumatlar var idi.

Yeni tədqiqatın nəticələri PLOS One jurnalında dərc olunub. Müəlliflər hazırlanan yanaşmanın mətn tanıma alqoritmlərini təkmilləşdirməyə və eyni zamanda qədim papirusların zədələnmə riskini azaltmağa kömək edəcəyini gözləyirlər.

Nazlı Almuradova