Qərbdən asılılığı davam edən Hindistan, Çin Rusiya müttəfiqliyi uğruna ABŞ la əlaqəsini kəsməz

ABŞ prezidenti Donald Tramp cümə günü bildirib ki, Hindistan və Rusiya liderləri bu həftə Çin prezidenti Si Cinpinlə görüşdükdən sonra Çinə “itirilmiş” görünür və Pekinin yeni dünya düzəni yaratması ilə bağlı Yeni Dehli və Moskvadan narazılığını ifadə edib. "Deyəsən biz Hindistan və Rusiyanı ən dərin, ən qaranlıq Çinə itirmişik. Qoy onların birlikdə uzun və firavan gələcəyi olsun!" Tramp sosial media hesabında üç liderin Çində Xi sammitində bir yerdə çəkilmiş fotosunu müşayiət edərək yazıb. Cümə günü Tramp jurnalistlərə ABŞ-ın Hindistanı Çinə uduzduğunu düşünmədiyini söyləyib. "Hindistanın, bildiyiniz kimi, Rusiyadan bu qədər neft alacağı məni çox məyus etdi. Və mən bunu onlara bildirdim."-deyə Tramp qeyd edib. Xi Çinin liman şəhəri Tianjində Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammitinə Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Hindistanın baş naziri Narendra Modi də daxil olmaqla 20-dən çox qeyri-Qərb ölkəsinin liderini qəbul edib.

Politoloq Oqtay Qasımov Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, hazırkı şəraitdə Çin, Hindistan və Rusiyanın müttəfiqliyindən danışmaq erkəndir: “Doğrudur, Çinlə Rusiyanın strateji tərəfdaşlıq münasibətləri var və Rusiya Çin üçün böyük bir bazar və əsas xammal mənbəyi kimi vacibdir. Rusiya üçün də Qərb bazarları bağlandığına görə Çin bazarı maraqlıdır və özünün enerji daşıyıcıları məhz böyük qismini bu ölkəyə satmaqla Rusiya ayaqda durmağa çalışır. Eyni zamanda Çin Rusiyanı açıq şəkildə olmasa da, dolayısı yolla bu savaşda dəstəkləyən ölkədir.

Oqtay Qasımov

Hindistan-Çin münasibətləri ilə bağlı politoloq qeyd edib ki, bu ölkələrin son 70 ildə münasibətlərinə diqqət etdikdə bu münasibətlərdə zaman-zaman yumşalmalar olsa da, daha çox gərginliklər və hərbi toqquşmalara qədər münasibətlər mövcud olub: “Son gərginlik də ən azı çox uzaq tarixdə olmamışdı. Yəni, daha doğrusu, yaxın tariximizdə belə bir gərginlik yenə də Çin və Hindistan arasında sərhəd anlaşılmazlıqla bağlı mövcud olmuşdu”.

Politoloqun fikrincə, hazırkı şəraitdə Hindistan baş nazirinin Çində Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının toplantısına qatılması, bu, ABŞ tərəfindən Hindistana tətbiq olunmuş 25 faizlik tariflərlə bağlıdır: “Donald Tramp Hindistanı məhz Rusiya neftini ucuz qiymətə almaqla bağlı tənqid etmişdi və buna görə də Hindistana tariflər tətbiq olunmuşdu və Hindistan baş naziri də bundan narazı qalaraq, yeddi ildən bəri iştirak etmədiyi Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının toplantısına qatılmaq üçün Çinə getdi. Orada müəyyən bir görüntü verildi. Doğrudur, o görüntü həm Amerika Birləşmiş Ştatlarını, həm də Avropa İttifaqını kifayət qədər narahat etdi.

Hindistanın ümumiyyətlə müstəqillik qazanandan sonra tarixinə baxdığımızda onun Qərb, Rusiya ilə, o cümlədən Çinlə münasibətləri dalğavari olub. Qeyd etdiyimiz kimi, gah yumşalmalar, gah gərginləşmələr müşayiət olunub. Bu baxımdan hələlik müttəfiqlik münasibətlərindən danışmaq üçün çox tezdir. Çünki Hindistan da özünü qlobal aktor olaraq görmək istəyir. Ən azından belə bir iddiası var. Doğrudur, onun potensialı və ümumiyyətlə siyasi elitasının düşüncə tərzi bu rola qətiyyən uyğun gəlmir. Onlar böyük iddialarda olub, kiçik düşünən siyasətçilərdir. Xüsusən də nasist, rasist düşüncəyə malik olan bir hökumət heç cür böyük düşünə bilməz. O, daha çox kiçik düşüncələrlə yaşayır. Amma belə bir tərəfdaşlıq və yaxud daha irəli gedərsə, müttəfiqlik mümkün olarsa, əlbəttə ki, bu vəziyyət ABŞ üçün də, Avropa üçün də kifayət qədər itki demək olar. Amma Hindistanın bu addımı atması yaxın perspektivdə real görünmür. Çünki Hindistanın iqtisadiyyatı və onun inkişafı Qərbdən daha çox asılıdır. Xüsusilə, Qərbdən texnologiyalar məsələsi ilə bağlı Hindistanın ciddi asılılığı var. Bu baxımdan Hindistanın birdən-birə Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqələrini qoparacağı da real görünmür”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info