Icma.az
close
up
RU
“Qeyri hökumət təşkilatları da, bir növ, dövlətin...”

“Qeyri hökumət təşkilatları da, bir növ, dövlətin...”

Adelet.az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

“Şərq hərbi çevrilişlərin, üsyanların, Qərb siyasi sui-qəsdlərin, inqilabların coğrafiyasıdır. Yəni Şərq böyük bir kənddir, Qərb böyük bir şəhər. Niyəsini bilmək üçün maarifçilik hərəkatımın tarixinə baxmalıyıq. Britaniya alimi Conatan İzraelə görə, Avropada maarifçilik Renessansdan sonra deyil, əvvəl başlamışdı. Orta əsrlərdəki xristian teoloqlarının mübahisələri dinin hegemonluğunu zəiflədərək maarifçilik üçün zəmin hazırladı. Eyni doqma və ehkamların müxtəlif yönlərdən şərhi kilsədən cəmiyyətə sıçrayaraq gələcəyin maarifçilərini doğub böyüdəcək ictimai-sosial mühiti yaratdı”. 

Adalet.az xəbər verir ki, bunu yazıçı Aqşin Yenisey deyib. 

O, bildirib ki, teoloqlar maarifçilərin babaları oldular:

“Teoloqların fikir müxtəlifliyindən əks fikirli təriqətlər, fəlsəfi cərəyanlar törədi. Ümumiyyətlə, təriqətlərin yaranması dini hegemonluğun zəifllədilməsi üçün vacib addımdır. Təriqətlər dini çürüdür. Qanlı və sözlü fikir ayrılığına səbəb olmalarına baxmayaraq, təriqətlər mədəniyyətin inkişafında irəli atılmış ibtidai addımlardır. Dinin gücünü parçalayıb onun yerinə dövlətin və sənətin keçməsinə şərait yaradırlar”. 

Onun sözlərinə görə, Qeyri-hökumət təşkilatları da, bir növ, dövlətin gücünü “parçalayan” sivil təriqətlərdir:

“Düzgün işləsələr mədəniyyətə xidmət etmiş olarlar. Avropada maarifçiliyin uğur qazanmasının bir səbəbi xristianlığın təriqətlərə, fikir ayrılıqlarına bölünməsi idisə, digər daha vacib səbəbi ingilis intellektualı Terri İqletona görə, maarifçilərin çoxunun burjua təmsilçisi olmasıydı. Düzdü, onların arasında irland əsilli Toland kimi çoban oğlu olanlar da vardı, amma dəyişim istəyi burjuadan, elit zümrədən gəlirdi. “Ensklopediya”nın ilk oxucuları varlı insanlar idi. Hətta bir çox maarifçilər - başda Volter olmaqla - maarifçiliyin xalqa dəxli olmadığını idda edirdilər. Volter deyirdi ki, xalq həmişə cahil olaraq qalacaq. Buna baxmayaraq, maarifçi ideyalar get-gedə aşağı zümrələrin də rəğbətini qazandı və xalq tanrının “ölümü” ilə barışdı”. 

Yazıçı deyib ki, Şərqdə təriqətlər öz işini gördü, amma elit zümrə dəyişim istəmədi:

“Maarifçilik yoxsulun istəyi oldu. Kitabları yoxsullar oxudular. Varlılar peyğəmbərin, imamın arxasında gizlənib pul saydılar.Gələk üsyanlara və inqilablara. Qərbdə ağa və təbəə arasında qədim Roma ənənəsi vardı. Təbəə ağadan sərt qaydalarla ayrılırdı, onun ağası ilə hər hansı bir ortaq haqqı yox idi. Şərqdə isə ağa və təbəə “Qurbanəli bəy” hekayəsində olduğu kimi zarafatlaşa da bilərdi. Şərqin ağası yalnız puluna görə təbəəsindən üstün idi. Ona görə də Qərbdə haqq uğrunda inqilablar, Şərqdə vergilərin azaldılması və s. uğrunda üsyanlar baş verdi. Qərbli haqq tələb edəndə, şərqli vergilərin azaldılmasını tələb etdi. Qərblinin Böyük Fransa inqilabı ilə əldə etdiyi insan haqları heç bu gün də şərqli üçün cəlbedici deyil”. 

A.Yenisey bildirib ki, ən son İran iğtişaşları belə rejimin boğduğu insan (xüsusilə qadın) haqları uğrunda deyil, bazarda pulun dəyər itirməsinə görə alovlanmışdı:

“Hərbi çevrilişlərə və sui-qəsdlərə gəlincə. Maarifçilik sosial həyatın yükünü dindən alıb dövlətin və sənətin üstünə qoyduğu üçün Qərbdə yeni idarəetmə fəlsəfəsi formalaşdı. Problem vardısa, sistemdə deyildi, şəxslərdə idi, ona görə şəxsi aradan götürmək yetərdi ki, sistem rahat işləsin. Şərqdə bu proses getmədiyi üçün hər dəfə sistemi yenidən qurmaq gərəkirdi. Eyni zamanda hər dəfə də köhnə sistemi yıxmalıydın ki, yenisini qura biləsən. Şərq haqqında bu dediklərim xeyli Afrika ölkəsinə də aid edilə bilər. Kiplinq belə-belə işlərə görə deyirdi ki, Şərq heç vaxt Qərb, Qərb heç vaxt Şərq olmayacaq”.

Vasif ƏLİHÜSEYN

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:100
embedMənbə:https://adalet.az
archiveBu xəbər 04 May 2026 15:31 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see397

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see381

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see314

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see296

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see293

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see284

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see271

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see265

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see264

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see251

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see235

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see234

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see229

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see228

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see227

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see224

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see221

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see215

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see215

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri