“Qorxunun cazibəsi: niyə dəhşət filmləri yenidən dünyanı fəth edir?“ “The Economist“

"Qorxu filmləri həm beynimizi məşq etdirir, həm də gizli emosional ehtiyaclarımızı üzə çıxarır..."

Dəhşət janrı son illərdə kinematoqrafiyanın ən gəlirli sahələrindən birinə çevrilib. İnsanlar hər zamankindən daha çox qorxmaq istəyir, amma nə üçün biz öz xoşumuzla qorxunu axtarırıq və bu hiss bizə nə verir?

"The Economist" nəşri bu suallara aydınlıq gətirir.

Qorxunun dirçəlişi: milyard dollarlıq sənaye

Əgər sizə kimsə desəydi ki, o qapının arxasında sizi huşsuz salacaq qədər qorxunc bir şey var, açardınızmı? Çoxları "yox" cavabı verərdi. Amma məhz bu "yasaq olunmuş maraq" filmlərin uğurunun sirridir.

"The Economist" nəşri yazır ki, bu il təkcə ABŞ-da dəhşət filmləri 1 milyard dollardan çox gəlir gətirib - bu, bütün kassanın təxminən 17 faizini təşkil edir (on il əvvəl bu rəqəm cəmi 4 faiz olub).

Bu janr artıq təkcə qorxutmaq üçün deyil. 2024-cü ildə "The Substance" filmi "Oskar"a namizəd olub, "Sin Eaters" və "The Weapon" filmlərindəki rollarına görə aktyorlar Maykl B. Cordan və Emi Madiqan tənqidçilərin rəğbətini qazanıb.

Kinoda qorxunun təkamülü də maraqlıdır: 1950-ci illərdə atom bombası qorxusundan "Qodzilla" və "The Blob" yaranıb, 1970-ci illərdə "Texas Chainsaw Massacre" və "Psycho" psixoloji qorxu dövrünü başladıb,' 1990-cı illərdə isə "Scream" janrı yenidən dirçəldib. XXI əsrdə "The Blair Witch Project" və "Paranormal Activity" sübut edib ki, qorxunu yaratmaq üçün böyük büdcə deyil, atmosfer lazımdır.

Niyə biz qorxunu axtarırıq?

Psixoloqlar bu fenomeni "qorxu terapiyası" adlandırır. Gündəlik həyat müharibələr, kataklizmlər və narahatedici xəbərlərlə doludur - insanlar isə bu xaosu "təhlükəsiz qorxu" vasitəsilə idarə etməyə çalışır. Çikaqo Universitetinin tədqiqatçısı Koltan Skrivner qeyd edir: "Biz beynimizi təhlükəyə reaksiya verməyə öyrədirik. Əgər zebralar şirlər haqqında film izləyə bilsəydilər, onlar da baxardılar".

Skrivnerin apardığı araşdırmalarda insanlar niyə tərk edilmiş evlərə və "qorxu attraksionlarına" gedir, niyə qorxu filmlərinə cəlb olunur - bütün bunların səbəbi adrenalin və dopaminin birləşməsində gizlənir. Bəziləri üçün bu, sadəcə "təhlükəsiz macəra"dır, digərləri üçün isə qorxunu yenmək, özünü sınağa çəkmək və nəticədə daxili gücü kəşf etmək üsuludur.

Mişiqan Dövlət Universitetinin professoru Kinitra D. Bruks isə hesab edir ki, dəhşət filmləri insanlara nəzarət olunan şəraitdə travmalarını yenidən yaşamaq imkanı verir. Həyatında qorxulu hadisə yaşamış biri üçün bu, həmin hisslərlə üzləşmək və onları "təhlükəsiz şəkildə" emal etmək vasitəsidir. Filmi istənilən an dayandırmaq mümkündür - bu, tamaşaçıya emosional sərhəd hissi verir və nəzarəti öz əlində saxlamağa kömək edir.

Katarzis və kollektiv qorxu

Ziqmund Freyd hələ ötən əsrdə "katarzis" anlayışını, yəni insanın qorxusunu yenidən yaşayıb ondan azad olmasını təqdim edib. Qorxu filmləri bu mexanizmi kinonun dili ilə işə salır: izləyici qorxuya qərq olur, lakin filmin sonunda sağ qalır və daxili rahatlıq tapır.

Kolorado Universitetindən professor Frederik L. Kulic isə xəbərdarlıq edir ki, emosional tarazlığı zəif olan insanlar üçün bu proses əksinə, travmatik ola bilər. Lakin çoxları üçün qorxu filmləri "emosional məşq" rolunu oynayır - onlar qorxunu idarə etməyi, stresə tab gətirməyi öyrədir.

Charter Oak State College professoru Devid İnnes əlavə edir ki, bir çox tamaşaçını cəlb edən, məhz bu süni, amma parlaq təcrübədir: "Zombi apokalipsisində" yaşamaq, "ruhların hücumu"nu görmək - bunlar gündəlik həyatın cansıxıcılığından qaçmaq üsuludur. Nəticədə, qorxu filmləri sadəcə əyləncə deyil, həm də bir növ psixoloji laboratoriyadır - burada biz qorxunu sınayır, onu idarə etməyi öyrənirik və yenidən özümüzə qayıdırıq.

"Biz sağ qalacağımızı bilə-bilə qorxmaq istəyirik", - "Blumhouse" studiyasının rəhbəri Abicay Prakaş bildirir. Və bəlkə də məhz buna görə işıqlar sönəndə və səssizlik çökməyə başlayanda biz bu "təhlükəsiz qorxunu" yenidən yaşamaqdan doymuruq.

Moderator.az