Qrenlandiya üçün ən yaxşı sövdələşmə...

...ABŞ prezidenti Donald Trampın NATO-nun baş katibi Mark Rutte ilə razılaşdırıldığı iddia edilən "Qrenlandiya ilə bağlı gələcək müqavilə layihəsi"ni elan etməsi, adanı zorla ələ keçirmək və Avropaya tariflər tətbiq etmək təhdidlərindən sonra gözlənilməz oldu.

Lakin Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda Tramp hərbi variantdan imtina edərək tarif təzyiqini dayandıraraq tonunu yumşaltdı.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Foreign Affairs yazır.

...Mümkün razılaşmanın təfərrüatları hələ açıqlanmayıb, lakin ekspertlər razıdırlar: Amerikanın Qrenlandiyadakı iştirakını genişləndirmək təkcə ABŞ-ın deyil, həm də Danimarkanın və Qrenlandiyanın özünün maraqlarına uyğundur.

Ada Arktika təhlükəsizliyi və Arktika ilə Atlantik arasındakı strateji dəniz dəhlizinin nəzarəti üçün çox vacibdir və yüksək texnologiya, eləcə də yaşıl enerji üçün lazım olan vacib minerallarla zəngindir.

Eyni zamanda, ilhaq ideyası əks təsirli hesab olunur. Qrenlandiyalıların əksəriyyəti ABŞ-a qoşulmağa qarşıdır və amerikalılar arasında hərbi ələ keçirməyə dəstək minimaldır. Kopenhagen adanın suverenliyinin müzakirə edilə bilməyəcəyini açıq şəkildə bildirdi.

Analitiklər qeyd edirlər ki, bu əməkdaşlıq formatı ABŞ-a Qrenlandiya və Danimarkanın suverenliyinə xələl gətirmədən Arktikadakı strateji mövqeyini gücləndirməyə imkan verəcək - bu məsələ onların Avropa müttəfiqləri üçün fundamental olaraq qalır.

Vaşinqton üçün müqavilə vacib mineral ehtiyatlarına və əsas nəqliyyat marşrutlarına çıxış təmin edəcək, eləcə də Rusiya və Çinin artan fəaliyyəti fonunda Arktika məkanına nəzarət etmək qabiliyyətini gücləndirəcək.

Danimarka həmçinin əlavə təhlükəsizlik zəmanətləri və ABŞ-ın və NATO-nun regiondakı etibarlı tərəfdaşı kimi rolunun təsdiqini alacaq.

Qrenlandiyanın özü üçün müqavilə uzunmüddətli iqtisadi inkişafa təkan verə bilər. Limanlara, hava limanlarına və sosial infrastrukturlara Amerika və Avropa investisiyaları yeni iş yerləri yaradacaq və adanın tək bir xarici tərəfdaşdan asılılığını azaldacaq.

Ekspertlərin fikrincə, turizm və davamlı ehtiyat hasilatı sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Qrenlandiyanın geosiyasi qarşıdurma arenasına çevrilmədən iqtisadi müstəqilliyini gücləndirməsinə və həyat səviyyəsini yaxşılaşdırmasına kömək edəcək.

Sazişin uğurunun əsas şərti Vaşinqtonun aqressiv ritorikadan imtina etməsi və institusional danışıqlara keçididir.

Belə bir kompromis ABŞ-a Arktikadakı mövqeyini gücləndirməyə, Avropaya təhlükəsizliyi artırmağa və Qrenlandiyaya suverenliyini itirmədən davamlı iqtisadi inkişafa nail olmağa imkan verəcək.

Əli Babayev