Rəqəmsal transformasiya mövcud qanunvericilikdə hansı yenilənmələri zəruri edir? VƏKİL AÇIQLADI

“Azərbaycanda rəqəmsal transformasiya dövlət idarəçiliyi, biznes və ictimai xidmətlərin inkişafında əsas prioritet istiqamətlərdən birinə çevrilib. Rəqəmsal texnologiyaların geniş tətbiqi iqtisadi səmərəliliyi artırmaqla yanaşı, hüquqi tənzimləmənin də müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasını zəruri edir”.

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında vəkil Ramil Vəliyev deyib.

O bildirib ki, mövcud qanunvericilik elektron xidmətlər, rəqəmsal sənədlər, elektron imza və şəxsi məlumatların qorunması sahəsində müəyyən əsaslar yaratsa da, süni intellekt, avtomatlaşdırılmış qərar qəbuletmə sistemləri ilə bağlı yeni hüquqi normalara ehtiyac yaranır:

“Rəqəmsal transformasiya ilk növbədə məlumatların emalı, paylaşılması və saxlanılması qaydalarının daha dəqiq müəyyən edilməsini tələb edir. Dövlət və özəl sektorun rəqəmsal məlumat mübadiləsində hüquqi məsuliyyət mexanizmlərinin aydın şəkildə müəyyən olunması vacibdir. Süni intellektdən istifadənin hüquqi çərçivəsi insan hüquqlarına hörmət, şəffaflıq, hesabatlılıq, təhlükəsizlik və ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması prinsipləri üzərində qurulmalıdır.

Alqoritmlərin qəbul etdiyi qərarların izah oluna bilməsi və zərurət olduqda insan tərəfindən yenidən qiymətləndirilməsi hüquqi təminat kimi nəzərdə tutulmalıdır. Süni intellekt sistemlərinin vurduğu zərərə görə hüquqi məsuliyyətin kimə aid olacağı məsələsi də qanunvericilikdə aydın tənzimlənməlidir. Vətəndaşların şəxsi məlumatlarının icazəsiz toplanması, üçüncü şəxslərə ötürülməsi və kommersiya məqsədilə istifadəsi əsas hüquqi risklər sırasındadır. Kiberhücumlar nəticəsində məlumat bazalarının sızdırılması həm fərdlərə, həm də dövlət qurumlarına ciddi ziyan vura bilər. Xüsusilə biometrik məlumatların və maliyyə məlumatlarının qorunması daha yüksək təhlükəsizlik standartları tələb edir. Bu baxımdan məlumatların emalı zamanı “minimum zərurilik” və “məqsəd məhdudiyyəti” prinsiplərinin tətbiqi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Kibertəhlükəsizlik sahəsində hüquqi mexanizmlər davamlı şəkildə təkmilləşdirilsə də, texnologiyanın inkişaf tempi nəzərə alındıqda onların mütəmadi yenilənməsi zəruridir. Dövlət və özəl sektor üçün vahid kibertəhlükəsizlik standartlarının müəyyən edilməsi hüquqi sabitliyi gücləndirə bilər.

Kiberinsidentlərin məcburi bildirilməsi və kritik informasiya infrastrukturlarının xüsusi hüquqi rejimlə qorunması da effektiv mexanizmlərdən hesab olunur. Beynəlxalq təcrübədə Avropa İttifaqının Süni İntellekt Aktı risk əsaslı tənzimləmə modeli ilə diqqət çəkir. Şəxsi məlumatların qorunması sahəsində Avropa İttifaqının Ümumi Məlumatların Qorunması Qaydası şəffaflıq, hüquqi əsaslandırma və vətəndaş hüquqlarının müdafiəsi baxımından nümunə hesab edilir. Azərbaycanda da bu təcrübələr milli hüquq sisteminin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla mərhələli şəkildə tətbiq oluna bilər.

Hüquqi tənzimləmənin texnoloji inkişafdan geri qalmaması rəqəmsal iqtisadiyyatın dayanıqlı inkişafı üçün əsas şərtlərdən biridir. Güclü hüquqi baza, effektiv nəzarət mexanizmləri və beynəlxalq standartlara uyğun yanaşma Azərbaycanın rəqəmsal transformasiyasının təhlükəsiz və etibarlı şəkildə həyata keçirilməsinə mühüm töhfə verə bilər”.

Ayşən Vəli