Rusiya miqrasiya nəzarətini rəqəmsallaşdırır

Rusiya Dövlət Dumasının sədri Vyaçeslav Volodin ölkədəki miqrantlar və onların ailələri üçün yeni sərt qanun layihələrinin hazırlanmaqda olduğunu açıqlayıb. O bildirib ki, məqsəd miqrantların gəlir və qalma hüquqlarına nəzarəti gücləndirmək, qeyri-qanuni miqrasiyanın qarşısını almaq və əmək miqrantlarının fəaliyyətini ölkə qanunvericiliyinə uyğun təmin etməkdir. Yeni qaydalar həm iş icazələri, həm də patent sistemi vasitəsilə miqrantların və onların ailələrinin statusunu ciddi şəkildə tənzimləyəcək. “Hazırda Dövlət Dumasında miqrasiya siyasətinin daha da təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş bir sıra qanunvericilik təşəbbüsləri baxışdadır”, – Volodin “Telegram” kanalında yazıb.

Yeni qaydalar həm iş icazələri, həm də patent sistemi vasitəsilə miqrantların və onların ailələrinin statusunu ciddi şəkildə tənzimləyəcək. Beləliklə, V.Volodin tərəfindən açıqlanan yeni qanunvericilik təşəbbüsləri göstərir ki, rəsmi Moskva miqrasiya proseslərini, sadəcə, işçi qüvvəsi axını kimi deyil, mütləq dövlət nəzarəti altında saxlanılan və hər addımı iqtisadi süzgəcdən keçirilən rəqəmsal mexanizmə çevirmək niyyətindədir. Bu “uyğunlaşdırma” prosesinin arxasında həm də miqrant ailələrinin sosial strukturunu dəyişəcək ciddi iqtisadi şərtlər dayanır.

Yeni qanunvericilik bazasının mühüm sütunlarından biri odur ki, miqrantlar özləri və Rusiyada onlarla birlikdə yaşayan ailə üzvləri üçün regionun spesifik iqtisadi əmsalları nəzərə alınmaqla müəyyən edilmiş minimum yaşayış səviyyəsindən az olmayan rəsmi gəlir təmin etməyə məcbur ediləcəklər. Bu tələb praktiki olaraq o deməkdir ki, aşağı maaşlı və ya qeyri-rəsmi sektorlarda çalışan xarici vətəndaşlar ailələrini Rusiyada saxlamaq hüququnu iqtisadi cəhətdən itirə bilərlər. Bu iqtisadi filtr təkcə valideynin deyil, bütövlükdə ailənin ölkədə qalma perspektivini maliyyə imkanlarına bağlayır.

Bundan əlavə, xarici vətəndaşlar müəyyən edilmiş sabit avans ödənişlərini, yəni patent rüsumlarını vaxtında etmək öhdəliyi daşıyırlar. Bu tələblərin azacıq pozulması, ödənişin bir gün belə gecikdirilməsi patentin və ya iş icazəsinin dərhal ləğv edilməsinə, bu isə zəncirvari şəkildə ölkədə qanuni qalma müddətinin qısaldılmasına və deportasiya riskinə yol açacaq. Bununla da Rusiya dövləti miqrantı hər ay öz iqtisadi faydalılığını sübut etməyə məcbur edən bir sistem qurur.

Rəqəmsal nəzarətin miqyası da əvvəlki illərlə müqayisədə inanılmaz dərəcədə genişlənəcək. Yeni sistemə görə, vergi orqanları xarici vətəndaşların üç, altı, doqquz və on iki aylıq dövrlərdə əldə etdikləri gəlirləri avtomatik rejimdə Daxili İşlər Nazirliyinə (MVD) təqdim edəcək. Bu məlumat mübadiləsi həm işəgötürənlərin sığorta haqları üzrə hesabatlarından, həm də əcnəbilərin özlərinin təqdim etdiyi rəsmi bəyannamələrdən formalaşacaq. Bu şəffaflıq mexanizmi dövlət büdcəsinə öz “meyvələrini” verməkdədir. Rəsmi məlumatlara görə, 2025-ci ildə xaricilər Rusiyada 2,3 milyon əmək patenti alıblar ki, bu da 2024-cü ilə nisbətən 9 faiz çoxdur. Hər patent üzrə gəlir vergisi ödənilib və ümumilikdə, büdcəyə 172 milyard rubl daxil olub. Bu da əvvəlki ilə nisbətən 39 faiz çoxdur. Bu artım əmək miqrasiyasının tədricən kölgədən çıxdığını göstərir və dövlətin vergi bazasını genişləndirməyə başladığını ortaya qoyur.

Lakin bu iqtisadi uğur miqrantın üzərinə düşən maliyyə yükünün və bürokratik məsuliyyətin artması hesabına baş verir. Sərtləşdirmə tədbirləri yalnız yeni gələnləri deyil, müvəqqəti (RVP) və daimi yaşayış icazəsi (VNJ) olan “köhnə” miqrantları da əhatə edir. Əgər şəxs il ərzində rəsmi olaraq 10 aydan az işləyibsə, onun bütün sənədləri qüvvədən düşmüş hesab olunacaq ki, bu da xüsusilə mövsümi işlərdə çalışan azərbaycanlılar üçün ciddi maneədir.

Sosial tərəfdən ən radikal və ağrılı addım miqrant uşaqları ilə bağlıdır. Hazırlanan qanun layihəsinə görə, əgər xarici vətəndaşların övladlarının ölkədə qalmaq üçün qanuni əsasları yoxdursa, onlar 18 yaşına çatdıqdan sonra cəmi 30 gün ərzində Rusiyanı tərk etməli və ya özləri müstəqil şəkildə patent alaraq iş statuslarını qanuniləşdirməlidirlər. Bu qayda miqrantların ailə üzvlərinin də mütləq nəzarət altında saxlanmasını təmin edir və gələcəkdə yaşlı nəslin hüquqi vəziyyətini daha da sərtləşdirir.

Bu tədbirlər həm iqtisadi yükü balanslaşdırmaq, həm də sosial gərginliyi azaltmaq üçün mühüm addım hesab olunsa da, ailə birliyini birbaşa maliyyə intizamına tabe edir. Azərbaycanlı miqrantların əhəmiyyətli hissəsinin tikinti, xidmət və kənd təsərrüfatı sahələrində çalışdığını və bir çoxunun övladları ilə birlikdə məskunlaşdığını nəzərə alsaq, bu qaydalar minlərlə ailənin planlarını alt-üst edə bilər. Valideynlər iş icazələrini vaxtında və qanuni qaydada təsdiqləməsələr, övladları üçün də heç bir hüquqi sığınacaq yeri qalmayacaq.

Nəticə etibarilə, köklü islahatlar Azərbaycan iqtisadiyyatı və cəmiyyəti üçün də ciddi siqnaldır. Miqrantların üzərinə qoyulan yüksək rəsmi gəlir həddi və artan patent ödənişləri onların xalis qazancını azaldacaq. Bu isə, öz növbəsində, Azərbaycana yönələn pul köçürmələrinin həcminin kiçilməsi ilə nəticələnəcək. Bu, ailə üzvlərinin Azərbaycana qayıtması, ailə başçısının isə Rusiyada tək işləməsi modelinin yenidən dominant hala gəlməsinə səbəb olacaq.

Bununla Rusiya Federasiyası artıq “ucuz və nəzarətsiz işçi qüvvəsi” konseptindən imtina edərək, yalnız ixtisaslı, rəsmi gəlirli və hər addımına görə vergi ödəyən xarici vətəndaşları qəbul etməyə hazır olduğunu bildirir. Bu yeni hüquqi reallıq hər bir azərbaycanlı miqrantdan daha yüksək hüquqi savadlılıq, dəqiq maliyyə planlaması və strateji uzaqgörənlik tələb edir. Əks halda, uzun qurulan həyatın bir ayın içində inzibati yollarla dağılması ehtimal deyil, qanunvericiliklə tənzimlənən reallıqdır.

Bu geniş, həcmli təhlil həm Rusiyadakı, həm də Azərbaycandakı tərəflər üçün miqrasiya proseslərinin artıq şəffaflıq və sərt nəzarət mərhələsinə qədəm qoyduğunu bir daha təsdiqləyir.

Beləliklə, Rusiya Dövlət Dumasında anonsu verilən islahatlar son onilliklərin ən radikal addımıdır. Rəsmi Moskva miqrasiya siyasətində “açıq qapı” və ya “liberal nəzarət” modelindən tamamilə imtina edərək, “iqtisadi filtr” sisteminə keçir. Bu sistemin əsas fəlsəfəsi ondan ibarətdir ki, Rusiya yalnız dövlət büdcəsinə birbaşa vergi gəliri gətirən, lakin dövlətin sosial infrastrukturuna (məktəb, bağça, xəstəxana) yük yaratmayan miqrantları saxlamaq niyyətindədir.

Xüsusilə ailə üzvləri üçün regional yaşayış minimumu həddində rəsmi gəlir tələbi, aşağı ixtisaslı və aşağı maaşlı miqrantların ailəvi şəkildə Rusiyada məskunlaşmasını iqtisadi cəhətdən qeyri-mümkün edir. Bu, Azərbaycanlı miqrantlar arasında “ailələrin vətənə geri dönməsi” dalğasına səbəb ola bilər. Valideynin bir günlük patent gecikməsinin və ya 10 aylıq iş stajı tələbinin pozulmasının birbaşa övladlarının deportasiyası ilə nəticələnməsi, ailə bütövlüyünü tamamilə rəqəmsal və maliyyə intizamından asılı hala salır.

Digər mühüm məqam rəqəmsal nəzarətin avtomatlaşdırılmasıdır. Vergi xidməti ilə Daxili İşlər Nazirliyinin bazalarının inteqrasiyası “insan amilini” və rüşvət faktorunu aradan qaldırır. Sistem gəlir uyğunsuzluğu aşkar etdikdə sənədləri avtomatik ləğv edir. İqtisadi baxımdan bu, Rusiyadan Azərbaycana yönələn pul köçürmələrinin həm strukturuna, həm də həcminə təsir göstərəcək.

Pünhan ƏFƏNDİYEV
XQ