Rusiya üçün geri sayım: 50 gündən sonra atəşkəs olmasa, Moskva hansı təzyiqlərlə üzləşəcək?

Türkiyənin İstanbul şəhərində Rusiya və Ukrayna arasında münaqişənin həlli ilə bağlı danışıqların üçüncü raundu da yekunlaşdı. Danışıqların əvvəlki mərhələlərində humanitar məsələlərlə bağlı əldə olunan bütün razılaşmalar da yerinə yetirildi. Əslində, yeni razılaşmaların yenə də humanitar məsələlərlə bağlı olduğunu desək, yanılmarıq. Çünki nə atəşkəs əldə olundu, nə də sülhə gedən yolda irəliləyiş. Üstəlik, danışıqlar bitər-bitməz tərəflər yenə də bir-birini atəşə tutmağa başladılar. Bu da qarşıdurmanın müsbət həll ilə yekunlaşacağını yenə də sual altına saxlayır.

Mövzu ilə bağlı Oxu.Az-a müsahibəsində "Atlas" Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi şərhçi Elxan Şahinoğlu bildirib ki, Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətlərinin görüşü müharibəni dayandıracaq nəticəyə hədəflənməmişdi:

- ABŞ Prezidenti Donald Tramp atəşkəsə nail olmaq üçün Rusiyaya 50 gün vaxt verib. Rusiya və Ukrayna 50-ci gündən sonrakı mərhələyə hazırlaşırlar. Kreml 50 gün ərzində Ukraynanın mümkün qədər çox ərazisini işğal etməyə, Ukrayna ordusu isə Rusiya tərəfinin itkilərini artırmağa çalışır. Rusiya ordusunun 50 gün ərzində Ukraynanın dörd bölgəsinin inzibati sərhədlərinə çıxacağı çətindir. Ona görə də Trampın Rusiyaya qarşı vəd etdiyi sanksiyaların işə düşəcəyi proqnozlaşdırılır. ABŞ Konqresi isə Rusiyadan neft alan ölkələrə qarşı sanksiya qətnaməsini müzakirəyə çıxarıb.

Yeri gəlmişkən, bir qrup Avropa ölkəsi Ukrayna ordusunun işğalçıya qarşı müqavimətini gücləndirmək üçün Kiyevə göndərdikləri hərbi texnikanın sayını da artırıb. Müharibənin davam etməsinə baxmayaraq, tərəflərin İstanbul təmaslarının əhəmiyyəti itməyib. Onlar ən azı müəyyən humanitar məsələləri həll etməyə müvəffəq olurlar.

İstanbul görüşləri Türkiyənin də vasitəçi rolunu artırıb. Bir neçə gündən sonra Avropa və İran təmsilçiləri İstanbulda İranın nüvə məsələsini müzakirə edəcəklər. Rusiya və Ukrayna nə zamansa atəşkəsə və ya ən yaxşı halda sülh sazişi imzalamağa hazır olacaqlarsa, böyük ehtimalla sənədin imzalanacağı məkan İstanbul olacaq. Ancaq bunun üçün hələ zaman yetişməyib.

- Amma Rusiya işğaldan imtina etmək istəmir, Ukrayna da işğalla barışmayacaq...

- Elə bu da prosesləri uzadır. Belə bir şəraitdə, əlbəttə ki, nə atəşkəs razılaşması olacaq, nə də sülh. Rusiya da ona görə atəşkəsə razılaşmır ki, uzunmüddətli atəşkəs olarsa, istədiyi əraziləri artıq işğal edə bilməyəcək, həmçinin Ukrayna bundan istifadə edərək həm mövqelərini gücləndirə bilər, həm də təmas xəttinə daha artıq hərbi texnika yeridə bilər. Ona görə bu cür görüşlərdə hələ nəticə gözləməyə dəyməz. Çünki tərəflər nə atəşkəsə, nə də sülh sazişinə hazırdırlar.

- Hər iki tərəf atəşkəsə razı olduğunu bildirir, amma bir-birinə qəbul edilməyəcək şərtlər irəli sürür. Belə olan halda atəşkəs və sülh necə əldə edilə bilər?

- Ukrayna uzunmüddətli atəşkəs istəyir, Rusiya isə qısamüddətli. Belə atəşkəs olmur. Nəticədə hər iki tərəf bir-birinin potensialını zəiflətməyə çalışır. Vladimir Putin indi dayansa, Rusiya cəmiyyətinə izah edə bilməyəcək ki, müharibəni niyə başlatmışdı və minlərlə rusiyalı gənc niyə öldü? Ukrayna da iki-üç günlük atəşkəsə razılaşmır, çünki bu, müvəqqəti xarakter daşıyacaq və yenə də münaqişə davam edəcək. Düşünürəm ki, bu müharibə bir müddət də uzanacaq.

Düzdür, Rusiya iqtisadiyyatı ağır vəziyyətdədir, Ukraynanın da vəziyyəti qənaətbəxş deyil, hərçənd ki, Avropadan, ABŞ-dən maliyyə yardımı, hərbi texnika alır. Rusiya üçün elə vəziyyət yaranıb ki, hazırda Şimali Koreyadan, İrandan dronlar alır, hərbçilər cəlb edir, ortaq zavod tikir və s. Yəni kimin potensialı müharibəni davam etdirməyə bəs edəcəksə, o da "uğur" qazana biləcək. Əks halda, indiki məqamda müharibənin dayanması ehtimalı çox aşağıdır.

- Bir az əvvəl də vurğuladınız ki, Tramp Rusiyaya 50 gün vaxt verib. Lakin ABŞ prezidenti hələ seçki dönəmində hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə müharibəni dayandıracağını bildirmişdi. Bu müddət gah 24 saat oldu, gah 100 gün oldu, indi də 50 gün. Lakin bu müddətlərin heç birində uğur əldə etmək mümkün olmayıb. Sizcə, Ağ Ev rəhbəri istəyinə çatacaq, yaxud yenə də fiaskoya uğrayacaq?

- Tramp hər dəfə bir-birinə zidd fikirlər səsləndirir. Amma bu dəfə ciddi şəkildə deyib ki, 50 gündən sonra atəşkəs olmasa, Rusiyaya qarşı sərt sanksiyalar olacaq. Üstəlik, ABŞ Konqresindəki respublikaçılar hətta yalnız Rusiyaya deyil, Rusiyadan neft alacaq ölkələrə qarşı da sərt sanksiyalara hazırlaşırlar. Ona görə də Tramp 50 gündən sonra vədini yerinə yetirməsə, ciddiyyətini daha çox itirəcək. Bu səbəbdən mümkündür ki, bu müddət sonra Trampın başqa alternativi qalmasın və həm Rusiyaya qarşı sanksiyalara başlasın, həm də Ukraynaya hərbi yardımı artırsın. Üstəlik, Rusiya Ukrayna ilə müharibə apardığı halda qonşu ölkələrlə, o cümlədən Azərbaycanla da münasibətləri gərginləşib. Bu, Rusiyanı daha da ağır vəziyyətə sürükləyir.

Mərahim Nəsib