Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazası bağlanır? Böhran vəziyyətində legitim hədəfə çevrilə bilər

Gümrüdə yerləşən Rusiya Silahlı Qüvvələrinin 102-ci hərbi bazasının fəaliyyəti ətrafında müzakirələr yenidən aktuallaşıb. Ermənilər ölkələrində yerləşən bu baza əleyhinə aksiyalar keçirərək onun bağlanmasını tələb edirlər. Çünki hərbi bazanın mövcudluğu birmənalı olaraq regional təhlükəsizlik və sabitlik kontekstində müxtəlif mülahizələr yaradır. Bəs bu bazanın fəaliyyətinin dayandırılması nə dərəcədə mümkündür və bu qərarın regiona təsirləri necə ola bilər? 102-ci hərbi bazanın fəaliyyəti sülh və sabitlik dövründə Cənubi Qafqaz üçün hansı təhdidlər törədər?

Qeyd edək ki, 102-ci Rusiya hərbi bazası 1995-ci ildə yaradılıb və bu günə qədər fəaliyyət göstərir. İlkin olaraq Ermənistanla Rusiya arasında hərbi əməkdaşlıq haqqında saziş 25 il müddətinə bağlanıb. 2010-cu ildə Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevin Ermənistana səfəri zamanı müqavilənin müddəti daha 49 il - 2044-cü ilə qədər uzadılıb. Daha əvvəl mətbuatda Ermənistan hakimiyyətinin bazanı bağlamağı planlaşdırdığı barədə xəbərlər yayılıb.

Mövzu ilə bağlı Oxu.Az-a danışan Milli Məclisin deputatı Elçin Mirzəbəyli bildirib ki, Ermənistanda Rusiya Federasiyasına məxsus 102-ci hərbi bazanın fəaliyyəti ətrafında müzakirələr son aylarda daha da intensivləşib:

"Gümrüdə keçirilən aksiyalar, ictimai narazılığın artması və Ermənistanın təhlükəsizlik arxitekturasında baş verən dəyişikliklər bu mövzunu həm regionun daxili siyasəti, həm də beynəlxalq münasibətlər baxımından aktuallaşdırır. Mövcud vəziyyəti hüquqi çərçivədən qiymətləndirərkən qeyd edilməlidir ki, 102-ci baza Ermənistan ərazisində 1995-ci ildə imzalanmış sazişə əsasən yerləşdirilib və 2010-cu ildə bu müqavilənin müddəti 2044-cü ilə qədər uzadılıb. Müqavilənin birtərəfli qaydada pozulması Moskva ilə münasibətlərdə kəskin gərginlik yarada bilər. Nəzəri olaraq, Ermənistan hökuməti müqaviləni denonsasiya edə bilər, lakin hazırda bu addım siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından yüksək risk daşıyır. Alternativ variant kimi qarşılıqlı razılaşma yolu ilə, kompensasiya və ya digər öhdəliklərin yerinə yetirilməsi müqabilində bazanın çıxarılması mümkündür. İndiki halda bu ssenari də real görünmür. Moskvanın belə bir istəkdə ola biləcəyi inandırıcı deyil".

"Siyasi dinamika isə hüquqi mexanizmlərdən daha çevikdir. Baxmayaraq ki, Ermənistan hökuməti son illərdə Rusiya ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığını balanslaşdırmaq üçün ehtiyatlı addımlar atır, yaxın perspektivdə hüquqi prosesin işə düşməsi ehtimalı aşağıdır. Lakin qlobal geosiyasi proseslərin dinamikasına uyğun olaraq bu ssenari reallaşa bilər. Şübhəsz ki, sülh və sabitlik dövründə Ermənistanda xarici hərbi bazanın mövcudluğu bir sıra strateji və sosial risklər yaradır. Əvvəla, belə bir baza Ermənistanın təhlükəsizlik müstəqilliyini məhdudlaşdırır və geosiyasi seçim imkanlarını daraldır. Ermənistanın Avropa strukturlarına inteqrasiya planları fonunda Rusiyanın ölkə ərazisindəki hərbi varlığı Qərblə əməkdaşlığa maneə kimi qəbul edilir və Moskva üçün təsir tutarğacı rolunu oynayır. İkincisi, baza regional təhlükəsizlik balansını dəyişən sabit amildir və böhran vəziyyətində legitim hədəfə çevrilə bilər. Bu, eskalasiya risklərini artırır və Ermənistan ərazisini potensial hücum obyektinə çevirir", - deyə deputat vurğulayıb.

Parlamentari üçüncü məsələ kimi bazanın fəaliyyətinin kəşfiyyat və informasiya təsiri üçün əlavə imkanlar yaratmasını qeyd edib:

"Bu da qonşular arasında etimadı zəiflədir və yeni təhlükəsizlik arxitekturasının qurulmasını çətinləşdirir. Dördüncü, sosial müstəvidə bazanın varlığı ictimai gərginlik potensialını qoruyur. 2015-ci ildə Gümrüdə Rusiya hərbçisinin törətdiyi qətl hadisəsi kimi presedentlər, yerli əhali ilə hərbi kontingent arasında münasibətlərin kövrəkliyini nümayiş etdirir. Bu cür insidentlər bazaya qarşı narazılığın yenidən alovlanmasına zəmin yarada bilər".

"Mahiyyət etibarilə, 102-ci bazanın gələcəyi Ermənistanın xarici siyasət prioritetlərindən, Moskva ilə münasibətlərin dinamikasından və regionda formalaşacaq təhlükəsizlik arxitekturasından asılı olacaq. Bu məsələ yalnız hüquqi deyil, həm də siyasi, strateji və sosial müstəvilərdə çoxölçülü qərarlar tələb etdiyi üçün prosesin qısa bir zamanda baş tutacağı inandırıcı görünmür", - deyə müsahibimiz fikrini yekunlaşdırıb.

Mərahim Nəsib