Şagirdlərə külli miqdarda ev tapşırığı verilir EKSPERT TƏNQİD ETDİ

"Hər kəsə məlumdur ki, ev tapşırıqları tədris proqramlarının səmərəli şəkildə mənimsənilməsi üçün vacib amillərdən biridir. Bu, həmişə belə olub: beş yüz il əvvəl də, min il əvvəl də, iki min il əvvəl də bu cür idi, bu gün də belədir, gələcəkdə də belə olacaq". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil eksperti Elşən Qafarov deyib.

O bildirib ki, bu məsələ ilə bağlı konkret hüquqi-normativ sənəd mövcuddur: "Nazirlər Kabinetinin 3 avqust 2012-ci il tarixli, 171 nömrəli qərarı ilə təsdiq olunmuş “Ümumtəhsil məktəblərində sanitar-gigiyenik normalar”da bu barədə açıq şəkildə qeyd olunub. Həmin normativ sənədə əsasən, ümumtəhsil məktəblərinin I sinif şagirdlərinə birinci yarımildə ev tapşırığı verilmir. İkinci yarımildə isə ev tapşırıqlarının yerinə yetirilməsinə sərf olunan vaxt bir saatı keçməməlidir. II, III və IV siniflərdə ev tapşırıqlarının yerinə yetirilməsinə sərf olunan vaxt 1,5-2 saata qədər ola bilər. V və VI siniflər üçün bu müddət 2,5 saata qədər, VII, VIII və IX siniflər üçün 3 saata qədər, X və XI siniflərdə isə gündəlik ev tapşırıqlarına sərf olunan vaxt maksimum 4 saat ola bilər.

Burada söhbət ümumilikdə bütün fənlər üzrə ev tapşırıqlarına ayrılan vaxtdan gedir, yəni bu rəqəmlər tək bir fənn üçün nəzərdə tutulmayıb. Amma bizdə vəziyyət fərqlidir. Şagirdlərə bəzən həddindən artıq, hətta "külli miqdarda" ev tapşırıqları verilir. Bu, elə birinci sinifdən, bəzən hətta məktəbəqədər hazırlıq mərhələsindən başlayaraq uşaqları ağır yüklə üz-üzə qoyur. Nəticədə uşaqlar həm fiziki, həm də zehni cəhətdən yüklənir, yorulur və ev tapşırıqlarını yerinə yetirməkdə çətinlik çəkirlər.

Bəs bunun çıxış yolu nədir?

Ən ideal yol şagirdlərin məktəbdə, müəllim nəzarəti altında ev tapşırıqlarına hazırlaşmasıdır. Təəssüf ki, hazırda bir çox valideynlər bu yükün öhdəsindən gəlmək üçün uşaqlarını repetitora yönləndirirlər, bəzən bu proses elə 5 yaşdan, birinci sinifdən başlayır.

Təbii ki, bu sahədə ümumi nəzarət vacibdir. Bəs bu gün təhsil idarəetmə orqanları bu məsələyə nə dərəcədə nəzarət edir? Təəssüf ki, demək olar ki, heç bir şəkildə. Məktəb rəhbərləri də bu məsələyə ciddi yanaşmırlar. Nəticədə, şagirdin beyni yorulur, motivasiyası azalır, təhsilə marağı zəifləyir. Bəzən olur ki, uşaq azacıq nəfəs almaq, bir az dincəlmək, əylənmək istəyir. Amma bu da mümkün olmur. Sanki bir “stop” düyməsi basılır və uşaq dərhal öz tapşırıqları ilə üz-üzə qalır. Gün ərzində uşağın bütün vaxtı ev tapşırıqları, müəllimin verdiyi əlavə tapşırıqlar və valideynlərin yönləndirdiyi repetitor seansları ilə keçir. Bütün bu prosesin nəticəsində uşaq istismar olunur. Onun dincəlməyə, əylənməyə, oyun oynamağa, normal yuxu rejiminə vaxtı qalmır. Uşaqların həm psixoloji, həm də fiziki baxımdan bu qədər yüklənməsi birbaşa travmaya səbəb olur. Belə bir şəraitdə uşaq nəinki dərsi sevə bilmir, əksinə, təhsildən uzaqlaşmağa başlayır. Bu məsələyə ciddi nəzarət olunmalıdır. Məktəb rəhbərliyi bu məsələyə diqqətlə yanaşmalı, müəllimlər isə bilməlidirlər ki, bu sahədə qanunvericilik mövcuddur və orada ev tapşırıqlarına ayrılacaq maksimum vaxt konkret şəkildə göstərilib. Hər bir ev tapşırığı uşağın psixoloji və fiziki imkanları nəzərə alınmaqla verilməlidir. Təəssüf ki, bizdə çox zaman belə düşünülür: “Uşağa nə qədər çox tapşırıq versək, bir o qədər çox inkişaf edər.” Müəllim də eyni fikirdə olur, düşünür ki, daha çox ev tapşırığı verməklə daha yaxşı nəticə əldə edəcək. Amma bu, kökündən yanlış yanaşmadır. Əslində, çox deyil, məqsədyönlü və balanslı tapşırıq inkişaf gətirir".

"Bu problemin məsuliyyəti yalnız müəllimlərin və ya məktəb rəhbərlərinin üzərində deyil, bütün cəmiyyətin, hər bir valideynin, hər bir təhsil işçisinin və hətta ictimaiyyətin ümumi məsuliyyətidir. Nəticədə, bizim uşaqlarımız, gələcəyimiz, travmalı, emosional gərginlik içində böyüyən, aqressiv, dözümsüz, yorğun və susdurulmuş bir nəsilə çevrilirlər. Uşaqlar gün ərzində davamlı olaraq nizam-intizam və tapşırıqlar arasında sıxılıb qalır. Onlar nə səsini çıxara, nə istirahət edə, nə də rahat nəfəs ala bilir. Bütün diqqətləri yalnız dərs oxumağa və ev tapşırıqlarını yerinə yetirməyə yönəldilib. Bu isə uşaq yox, sanki bir mexaniki varlıq yetişdirmək cəhdidir.

Beləcə, biz fərqli düşünə bilməyən, tənqidi yanaşması olmayan, yaradıcı deyil, yalnız göstəriş yerinə yetirməyə vərdiş etmiş gənclər yetişdiririk. Və artıq bunun acı nəticələrini gənclərimizin davranışlarında, münasibətlərində və psixoloji durumlarında açıq şəkildə görməkdəyik" - deyə o, əlavə edib.