Icma.az
close
up
RU
Sağlamlıq ön planda: Elektron siqaretlər niyə qadağan edildi? ARAŞDIRMA

Sağlamlıq ön planda: Elektron siqaretlər niyə qadağan edildi? ARAŞDIRMA

Icma.az, Sia Az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Elektron siqaretlər, yəni “vape” və ya ENDS/ENNDS cihazları, maye (əsasən nikotin, ləzzət vericilər və kimyəvi maddələr) buxarlaşdıraraq istifadəçiyə daxil olan aerosol yaradır. Bu cihazlar tüstü çıxarmır, amma buxar vasitəsilə tənəffüs sisteminə müxtəlif kimyəvi maddələr daxil olur.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Dünya miqyasında vəziyyət

Global istifadə artıb

Dünyada 100 milyondan çox insan elektron siqaret istifadə edir, onların təxminən 15 milyonu yeniyetmələrdir.p Bu, xüsusilə gənclərin nikotinə asılılığını artırır və tütün nəzarət sahəsində yeni çağırışlar yaradır.

Qaydalar müxtəlifdir

Təxminən 68 ölkə elektron siqaretləri müəyyən qaydalarla tənzimləyir — bəzi ölkələr sadəcə satış və reklamı məhdudlaşdırır, digərləri qəti qadağalar tətbiq edir.

Bəzi ölkələr tam qadağa tətbiq edib

Məsələn, Hindistan ümumilikdə satış və istehsalı qadağan edib. Digər ölkələrdə isə yalnız müəyyən növlər, ləzzətlər və ya istifadənin qaydaları məhdudlaşdırılıb.

Avropada da nəzarətlər güclənir

Belçika və İsveçrə kimi ölkələr müəyyən növ vape məhsullarının satışını qadağan edir və gənclər arasında istifadənin qarşısını almağa çalışırlar.

Elektron siqaretlərin sağlamlıq təsirləri

Nikotinə asılılıq və beyin inkişafı: Nikotin çox güclü asılılıq yaradır və yeniyetmələr üçün beyin inkişafına mənfi təsir edə bilər.

Tənəffüs problemləri: Vape istifadəçilərində bronxit, astma və digər tənəffüs xəstəlikləri artmaqdadır.

Kimyəvi toksinlər: Vape mayeləri istidikdə zərərli kimyəvi maddələr, ağır metallar və nitrozlar buraxır ki, bunlar da ürək-damar və ağciyər xəstəliklərinə səbəb ola bilər.

Uzunmüddətli təsir hələ tam məlum deyil: Bu məhsullar nisbətən yenidir, buna görə uzunmüddətli sağlamlıq təsirləri barədə hələ də araşdırmalar davam edir.

Uşaqlar üçün ciddi risk: Dünya Səhiyyə Təşkilatı yeniyetmələrin vapingə daha çox meylli olduğunu və bu trendin sağlamlıq siyasəti üçün ciddi narahatlıq yaratdığını bildirir.

Qadağalar və tənzimləmələr (dünya ilə müqayisə)

Qlobal yanaşma fərqlidir:

Bəzi ölkələr tam qadağa tətbiq edib — yəni vape məhsullarının satışı və istifadəsi qanunla qadağandır. Bir çox ölkədə isə yalnız məhdudiyyətlər var — minimum yaş, reklam qadağaları, ictimai yerlərdə istifadə yasaqları və s.

Az sayda ölkədə vape məhsulları müalicə və siqareti tərgitmə vasitəsi kimi nəzərdən keçirilir (yəni zərərli olduqları halda “az zərərli alternativ” kimi də istifadə olunur), lakin bu yanaşma da mübahisəlidir.

Məsələn bəzi Avropa ölkələri disposable (tək istifadəlik) vapes qadağan edib. ABŞ və başqa regionlarda reklam və ləzzət qadağaları geniş tətbiq olunur, lakin tam qadağa deyil.

Niyə qadağa var?

Ən əsas səbəblər bunlardır:

-Gənclər arasında nikotin istifadə səviyyəsinin artması
-Sağlamlıq problemlərinin yüksəlməsi
-Uzunmüddətli risklərin tam bilinməməsi
-Qeyri-rəsmi bazar və təhlükəsiz olmayan məhsulların yayılması
-Ailələr və cəmiyyət üçün ictimai narahatlıq

Bu səbəblərlə bir çox ölkələr vape məhsullarına səviyyəli tənzimləmələr, bəzi hallarda isə tam qadağa tətbiq etməyi seçir.

Azərbaycanda elektron siqaret qadağası

Azərbaycanda elektron siqaretlərin (vape) istifadəsi, satışı və dövriyyəsi 2026‑cı il aprelin 1‑dən etibarən tam qadağan edilib. Bu, “Tütün və tütün məmulatı haqqında” qanuna edilən dəyişikliyə əsasən qəbul olunub. Qanuna görə, nikotin tərkibli elektron siqaretlər artıq “tütün məmulatı” kateqoriyasına daxil edilir və onların idxalı, ixracı, istehsalı, saxlanılması, topdan və pərakəndə satışı və istifadəsi qanunla qadağan olunur.

Qadağaya uyğun olaraq, ictimai yerlərdə elektron siqaret istifadəsinə görə cərimələr də tətbiq olunur – məsələn, qadağan edilmiş yerlərdə vape istifadə edən şəxslər üçün müəyyən məbləğdə cərimələr nəzərdə tutulub.

Niyə belə qadağa qəbul edildi?

Bu qərarın arxasında bir neçə əsas səbəb dayanır:

Sağlamlıq və asılılıq riski

Elektron siqaretlər sıx‑sıx gənclər arasında yayılırdı və nikotin asılılığını artırırdı. Bu isə, xüsusilə yeniyetmələr üçün ciddi sağlamlıq riskləri yaradır. Qadağa ümumi sağlamlığı qorumaq və gənc nəsildə nikotin istifadəsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır.

Qeydiyyatsız bazar və nəzarət çatışmazlığı

Əvvəllər elektron siqaret satışı və istifadəsi çox vaxt qeyri‑rəsmi şəkildə olurdu və tənzimləmə çərçivəsi mövcud deyildi. Belə vəziyyətdə məhsulların keyfiyyəti və təhlükəsizliyi tam təmin olunmurdu, bu da riskləri artırırdı. Qadağa bu boşluqları aradan qaldırmaq üçündür.

Cəmiyyət tərəfindən dəstək

İctimai müzakirələrdə bir çox valideyn və ekspert bu qərarı gənc nəsillərin nikotindən uzaq tutulması üçün vacib addım hesab edir.

Qadağanın Azərbaycan üçün spesifik təsirləri

Sağlamlıq üzərində təsiri

Qadağa, əsas məqsəd olaraq, gənclər və ümumi əhali arasında nikotin istifadə səviyyəsinin aşağı salınmasına yönəlib. Belə qadağalar digər ölkələrdə də bu məqsədlə tətbiq olunur – çünki vaping məhsulları istifadəsi tənəffüs və asılılıq risklərini artırır.

Kiçik biznes təsiri

Vape satışı ilə məşğul olmuş mağazalar və biznes sahibləri üçün bu dəyişiklik ciddi nəticələr doğurur:

Stokda olan məhsulların istifadəsi artıq qanunsuzdur. İdxal, satış və dövriyyə dayandırıldığı üçün bu sahədə fəaliyyət göstərən kiçik bizneslər itkilərlə üzləşə bilər. Bu, bir çox sahibkar üçün çətinliklər yarada bilər, çünki onlar artıq rəsmi şəkildə fəaliyyət göstərə bilməyəcəklər.

Qeyri‑rəsmi bazarın genişlənməsi riski

Tam qadağa tətbiq olunduqda, dəyişikliklər təkcə qanuni bazarı sıxışdırır, amma tələb olduğu müddətcə bazarda qeyri‑rəsmi, nəzarətsiz satışların genişlənməsi riski də mövcuddur. Bu isə məhsulların daha təhlükəli şəkildə yayılmasına yol aça bilər.

Hüquqi və inzibati cərimələr

Azərbaycanda artıq qadağan edilmiş vape məhsullarını istifadə edən şəxslər üçün qanunla müəyyən cərimələr də nəzərdə tutulur. Bu, qadağanın tətbiqini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

Dünya təcrübəsi ilə müqayisə

Azərbaycandakı qadağa yalnız bu ölkə ilə məhdudlaşmır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə, artıq dünya üzrə 40‑dan çox ölkədə müxtəlif səviyyədə tənzimləmə və qadağalar mövcuddur. Bəzi ölkələr tam qadağa tətbiq edib, digərləri isə satışı məhdudlaşdıraraq reklamı qadağan edir və ya ləzzətli mayelərin satılmasına icazə vermir.

Azərbaycandakı qadağa modeli daha çox tam qadağa tətbiq edən ölkələrin sırasına daxildir – bu, nikotinin yayılmasını ciddi şəkildə məhdudlaşdırmaq üçün atılan addımdır.

Azərbaycanda elektron siqaretlərin qadağan edilməsi qərarı — ictimai sağlamlıq, uşaqların və gənclərin nikotindən qorunması, qanuni bazarın təhlükəsizliyinin artırılması məqsədi ilə qəbul edilib. Eyni zamanda bu qərar kiçik biznes sahiblərinə təsir edə, qeyri‑rəsmi bazarın formalaşma riskini artıra və cərimə mexanizmlərini də aktivləşdirə bilər.

Ayşən Vəli

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:358
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 02 Aprel 2026 14:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see313

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see302

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see289

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see283

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see279

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see269

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see251

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see248

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see245

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see241

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see240

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see238

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see234

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see227

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see226

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see221

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see202

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see197

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see193

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri