Şəhər nəqliyyatına insan yönümlü yanaşma

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə son 21 ildə nəqliyyat sahəsində əsaslı islahatlar aparılıb, infrastruktur yenidən qurulub, sektorda ölkə iqtisadiyyatının sürətli inkişafına mühüm təsir göstərən mühüm uğurlar qeydə alınıb. Ümumiyyətlə, bu dövrdə həyata keçirilən əsaslı struktur layihələrinin gerçəkləşdirilməsi nəticəsində ölkə iqtisadiyyatında sürətli inkişafın növbəti mərhələsinə başlanıb. Nəqliyyat sektorunda təhlükəsizlik və ətraf mühitin mühafizəsi standartlarına uyğunluq baxımından konkret tədbirlər reallaşdırılıb.

Bu sistemdə aparılan siyasətin təməlini institusional islahatlar yolu ilə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi, nəqliyyat əməliyyatlarında informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından geniş istifadə, dövlət tənzimləmə mexanizmlərinin tətbiqi yolu ilə sağlam rəqabət mühitinin formalaşması kimi amillər təşkil edib.

Prezident İlham Əliyevin 13 fevral 2017-ci il tarixli sərəncamına əsasən, Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi ilə birləşdirilərək, onların əsasında Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi yaradılıb. Azərbaycan Respublikasında rəqəmsallaşma, innovasiya, yüksək texnologiyalar və rabitə sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 oktyabr 2021-ci il fərmanı ilə Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi adlandırılıb.

Həmçinin Sumqayıt və Gəncə şəhər icra hakimiyyətləri başçıları yanında avtomobil nəqliyyatı ilə sərnişindaşıma idarələrinin və bir neçə müəssisənin əsasında Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi (AYNA) yaradılıb. Dövlət başçısının 19 aprel 2023-cü il fərmanı ilə ümumi istifadədə olan nəqliyyat vasitələri və taksi minik avtomobilləri ilə sərnişindaşıma sahəsində tənzimləmənin və nəzarətin həyata keçirilməsi Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinə həvalə edilib. Eyni fərmanla Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi (AYNA) Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının tabeliyindəki “Bakı Nəqliyyat Agentliyi” publik hüquqi şəxsin ona qoşulması formasında yenidən təşkil olunub.

Qeyd edək ki, sərnişindaşımanın yaxşılaşdırılması, yollarda tıxacların azaldılması, şəhərin ekoloji vəziyyətinin yüngülləşdirilməsi və dövlət investisiyalarının səmərəliyinin artırılması ilə bağlı ölkə başçısının verdiyi tapşırığa uyğun olaraq “Bakı şəhərinin mobilliyinin transformasiyası” layihəsinə başlanılıb. Layihənin koordinasiyasını Prezident İlham Əliyevin müvafiq fərmanı ilə yaradılan Nəqliyyatı Əlaqələndirmə Şurası həyata keçirir. Son ilyarım ərzində şəhər nəqliyyatı sisteminin yaxşılaşdırılması sahəsində əldə edilən uğurlar adıçəkilən şurada təmsil olunan Ekologiya və Təbii Sərvətlər, Daxili İşlər nazirliklərinin, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin və Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin konstruktiv əməkdaşlığı sayəsində gerçəkləşib.

Bu gün dünyanın bütün iri şəhərlərində olduğu kimi, Bakının nəqliyyat sistemi də iqtisadi və demoqrafik artım fonunda bir çox çağırışlarla üzləşib. Bu çağırışlara cavab olaraq paytaxtımız “avtomobil mərkəzli şəhər” yanaşmasından “insan yönümlü” yanaşmaya keçid edib. Belə bir keçidlə nəqliyyat sistemində dövlət tənzimlənməsi reallaşmaqla bərabər, sakinlərin nəqliyyat tələbləri də dəyişib, diqqət, ilk növbədə, keyfiyyətə yönəlib. Keyfiyyət isə küçələrin müasir tələblər əsasında qurulmasına, avtobusların sayının yetərli olmasına, dəmir yolu və metro infrastrukturunun genişləndirilməsinə əsaslanıb.

Bakı şəhərinin nəqliyyat sistemində əvvəllər ciddi narahatlıq doğuran məsələlərdən biri də parklanma ilə bağlı idi. Bu sahədə bir xaos, hərc-mərclik, nizamsızlıq hökm sürürdü. Parklanmada qayda yaratmaq məqsədilə islahatlar həyata keçirildi, pullu parklanma sistemi təşkil edildi, bu sahə tamamilə rəqəmsallaşdırıldı, ödənişlərin mobil tətbiq vasitəsilə şəffaf qaydada həyata keçirilməsi gerçəkləşdirildi.

O da qeyd edilməlidir ki, bu gün Bakıda avtobuslara əhalinin inamını artırmağa imkan verən xüsusi zolaqlar şəbəkəsi yaradılıb. Bunun sayəsində avtobusların həm sürəti, həm göstərilən xidmətlərin keyfiyyəti yüksəlib. Şəhər daxilində avtobusların orta sürətinin 18 kilometrdən 22 kilometrə qədər artması müşahidə edilib.

Yeri gəlmişkən, “avtomobil yönümlü şəhərlər”in “insan yönümlü şəhərlər”ə keçidi məqsədilə Bakıda atılan digər mühüm addım parklar və “yaşıl” dəhlizlərin yaradılması ilə bağlıdır. Paytaxtımızda Xaqani bağının ərazisinin yan yollar hesabına genişləndirilməsi, metronun “28 May” stansiyası ətrafında isə park konseptli habın yaradılması, İçərişəhərə və Əziz Əliyev küçəsinə girişin məhdudlaşdırılması bunun bariz ifadəsidir.

Bax, bütün bu məqamlar nəzərə alınaraq avtobusla sərnişindaşıma tezliyinin artırılması, hərəkət sürətinin təmin edilməsi və xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi məqsədilə tez bir zamanda 100 kilometrdən çox avtobus zolağı çəkilib. Yollarda hərəkətin tənzimlənməsi ilə əlaqədar qanunvericilik təşəbbüsü gerçəkləşdirilib – avtobus zolaqları tələbinə əməl edilməsi, qanunsuz parklanmanın azaldılması təmin olunub, gündəlik xətt avtobuslarının sayı 1750-dən 2160-a qədər artırılıb. Beləliklə, sərnişin nəqliyyatına belə bir yanaşma əhalinin həm bu minik vasitəsinə olan inamına müsbət təsir göstərib, həm də Bakıda daşımaların 41 milyona yüksəlməsini şərtləndirib.

Yanvarın 28-də keçirilən nəqliyyat məsələləri ilə bağlı müşavirədə bütün bunlarla bərabər, Bakıda taksi xidməti ilə bağlı layihələrin icra vəziyyətinə də toxunulub. Toplantıda islahatlardan öncə xidmət keyfiyyəti və təhlükəsizliklə bağlı ictimaiyyətdə haqlı narazılıqların mövcud olduğu bildirilərək taksilərin sayının qısa müddətdə 67 mindən 30 minə, taksilərin orta yaşının isə 15-dən 8-ə endirildiyi vurğulanıb. Ən başlıcası isə şəhər mərkəzinə doğru sıxlıq yaradan qısa məsafəyə səfərlərin sayı kəskin azaldılaraq, təxminən, 32 faizə endirilib.

Toplantıda xatırladıldı ki, islahatlar zamanı 35 min sürücü təlimlərə cəlb olunub və bunların hər biri ilə imtahanlar keçirilib. Sürücülərdən 29 mini imtahanlardan keçə bilib. İmtahanlar Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən aparılıb. AYNA informasiya sisteminin tərkibində yaradılan “Etaksi” sistemi vasitəsilə artıq taksi xidmətlərinə, taksi hərəkətlərinə nəzarətin həyata keçirilməsi gerçəkləşdirilib.